SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
THÔNG TIN TRONG VIỆC
LÀM ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
MÔN HÌNH HỌC QUỸ TÍCH
LỚP 9 A. Đặt Vấn Đềà một giáo viên dạy bộ môn Toán THCS. Tôi luôn có một trăn trở: “Trong
môn Toán có rất nhiều khái niệm trừu tượng. Nhất là trong phân môn Hình
học”. Thực tế cho thấy trong bộ môn Hình học quỹ tích học sinh luôn luôn
phải dự đoán, tưởng tượng ra hình dạng quỹ tích của một điểm, một hình nó
sẽ là hình gì, hình dáng nó ra sao mà chưa hề có một mô hình trực quan để
học sinh có thể quan sát được thực tế hình dạng của quỹ tích. Ở
lứa tuổi các
em, nhất là đối với học sinh người dân tộc thiểu số như ở chỗ tôi dạy học thì
việc dự đoán, tưởng tượng của các em có thể nói là rất khó thực hiện.
L B. Giải Quyết Vấn ĐềI/ CƠ SỞ LÍ LUẬN Ðồ dùng trực quan là thứ không thể thiếu trong dạy học. Nó giúp học
sinh dễ dàng tiếp nhận thông tin, phát hiện các tính chất v.v. Trong bộ môn
hình học có rất nhiều các khái niệm trừu tượng mà học sinh rất khó nắm bắt,
việc làm đồ dùng trực quan rất khó thực hiện. Nhất là môn hình học quỹ tích,
qua thực tế giảng dạy tôi thấy học sinh rất khó hình dung, dự đoán được hình
dạng quỹ tích của mộ
t điểm, một hình khi nó chuyển động sẽ ra sao. Vì vậy
nếu học sinh được quan sát tận mắt trước hình dạng nó ra sao thì rất dễ cho
việc nắm bắt kiến thức.

II/ PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN1. Các phần mềm và phần cứng máy tính cần thiết
.



Compass Tool, được sử dụng để vẽ các đường tròn.

Straightedge Tool, được sử dụng để vẽ các đoạn thẳng.

Text Tool, Dùng để đặt tên cho hình, điểm, ghi các chú thích.

b. Phần mềm SnagIt 8. Có thể tìm mua ở các cửa hàng bán phần mềm. Về bạn cài vào máy.
Khởi động SnagIt sẽ có giao diện như sau:

Khi cần theo dõi hoạt động của màn hình và xuất ra file video có phần
mở rộng là .avi ta vào menu Capture\Mode chọn mục Video capture. Xong
chọn khung hình thích hợp để SnagIt ghi lại hoạt động trong khung hình đó.

c. Phần mềm dựng phim Ulead VideoStudio:Dùng để tạo các kỹ xảo, các hiệu ứng đặc biệt, để viết các lời giới thiệu,
bạn có thể lồng âm thanh cho đoạn phim của mình. Phần mềm ghi đĩa Nero
dùng để ghi lại thành phẩm của bạn. Vì thời gian viết bài có hạn nên tôi không
giới thiệu cụ thể về các phần mềm này. Bạn đọc có thể tự tìm hiểu hoặc có thể
liên lạc với tác giả.

3. Các ví dụ minh họa.

di chuyển trên đường tròn ngoại tiếp tam giác. Bây giờ ta vẽ ba đường phân
giác của ba góc. Dùng công cụ
chọn theo thứ tự ba điểm B, A, C trong menu Construct chọn Angle Bisector ta được tia phân giác của góc

BAC . Làm
tương tự để vẽ các đường phân giác của các góc còn lại. Chú ý cần phải chọn
đúng thứ tự các điểm. Sau đó chọn hai trong số ba tia phân giác vào menu
Construct chọn Intersection để có giao điểm của ba đường phân giác. Ðặt tên
điểm này là I. Sau khi vẽ xong ta có hình như sau: Bước 2: Tạo chuyển động và hình ảnh của điểm I khi A chuyển động.
Chọn điểm I, trong menu display chọn Trace Intersection (hoặc bấm
Ctrl+T) mục đích là để khi điểm I chuyển động nó sẽ để lại dấu vết quỹ đạo
chuyển động của nó. Chọn điểm A trong menu display chọn Animate Point
hoặc Show motion Controller, bấm vào nút Play ( giống như trên đầu đĩa) để
ra lệnh cho đ
iểm A chuyển động. Bây giờ bạn hãy quan sát thành quả của
mình.

Lưu lại với tên BT44SGK.GSP
Ví dụ 2:
BT 36 (Trang 79 – SBT)
Cho nửa đường tròn đường kính AB cố định. C là một điểm trên nửa
đường tròn, trên dây AC kéo dài lấy điểm D sao cho CD=CB.
a) Tìm quỹ tích điểm D khi C chạy trên nửa đường tròn đã cho.
b) Trên tia CA lấy điểm E sao cho CE=CB. Tìm quỹ tích điểm E khi C chạy

. Sau khi thực hiện xong ta
có hình sau:

Lưu lại với tên BT36bSBT.GSP Chú ý: đường gạch gạch vuông góc với AB tại A chỉ ra giới hạn của quỹ tích

Ví dụ 3:
Bài tập số 37 (trang 79 SBT)
Cho nửa đường tròn đường kính AB và C là một điểm trên nửa đường
tròn đó. Trên bán kính OC lấy điểm D sao cho OD bằng khoảng cách CH từ C
đến AB. Tìm quỹ tích các điểm D khi C di chuyển trên nửa đường tròn đã
cho.

Cách thực hiện:
Bước 1: Vẽ nửa đường tròn đường kính AB (tương tự như BT 36 ở
trên). Vẽ CH vuông góc với AB ta chọn điểm C và đoạn thẳng AB. Trong
menu Construct chọn Perpendicular Line. Lấy giao đ
iểm H của đường thẳng
đó với AB rồi ẩn đường thẳng vừa vẽ đi bằng cách trong menu Display chọn
Hide Perpendicular Line. Nối C với H ta được hình sau:
H
B
O
A
C

Bước 2: Vẽ điểm D.
Ðối với giáo viên ta biết trước quỹ tích điểm D nằm trên đường tròn có

Sau khi đã có các file trên ta tiến hành làm các đoạn phim có các hình
chuyển động như yêu cầu của từng bài toán. Ở đâu tôi làm ví dụ một bài còn
các bài khác tương tự.
Ví dụ: Ðối với bài tập số 44 (trang 86 SGK Toán 9 tập 2). Ta tiến hành
thực hiện như sau:
Mở file BT44SGK.GSP trong menu Edit chọn Prefernces Trong thẻ
Color đánh dấu chọn vào Check Box Fade Traces Over Time, kéo thanh trượt
tới gần chữ Slow để dấu vết của điể
m I sẽ mờ dần theo thời gian. (hình dưới)

Chọn điểm A và ra lệnh cho nó chuyển động, trong thẻ Speed chọn tốc
độ phù hợp theo ý tưởng của mình.
Khởi động chương trình SnagIt 8. Ta nên chọn mục Region để có thể
điều khiển kích thước khu vực mình cần ghi lại dễ dàng hơn.

Trong menu Capture\Mode chọn Video Capture. Bấm vào nút
bấm giữ và kéo rê chuột để chọn vùng cần vẽ (bắt đầu từ góc trên bên trái
xuống góc dưới bên phải vùng cần chọn. Một hộp thoại như sau xuất hiện ta
chọn Start để bắt đầu ghi hình.

Dùng hộp Motion Controller để điều khiển tốc độ chạy của hình cho
phù hợp với thời gian dự kiến để giảng bài cho học sinh.
Sau khi ghi đủ thời gian yêu cầu. Ta để ý đến góc dưới bên phải màn
hình có một chiếc Camera bấm đúp vào đó và nhấn vào nút Stop rồi làm theo
hướng dẫn của SnagIt để lưu lại file video chúng ta vừa có.
Tương tự ở các bài tập khác ta sẽ có các đoạn Video cần dùng.
Nế

khăn cũng sẽ có cách làm của vùng có điều kiện khó khăn. Như trên tôi đã
nói, hầu như trường nào cũng có Tivi , đầu đĩa VCD, giáo viên soạn giáo án vi
tính hiện nay cũng nhiều thì có thể bỏ ra chút thời gian để làm một số đoạn
phim phục vụ dạy học, nếu làm quen thì nó cũng không tốn nhiều thời gian,
giá thành lại rẻ mà tạo được hứng thú học tậ
p của học sinh thì tại sao ta lại
không làm. Tuy vậy trong đề tài này vẫn còn nhiều thiếu sót mong quý thầy
cô và các bạn đồng nghiệp nhiệt tình đóng góp ý kiến để sáng kiến này được
góp phần vào sự nghiệp chung của ngành. Tôi xin chân thành cám ơn!
Ayun, ngày 20 tháng 01 năm 2008
Người viết Nguyễn Trường Sơn Q