ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN TRƯƠNG THỊ MỸ CHI NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CHỐNG OXY HÓA
VÀ TÁC DỤNG THEO HƯỚNG TĂNG CƯỜNG
MIỄN DỊCH THỰC NGHIỆM CỦA MỘT SỐ
LOÀI NẤM DƯỢC LIỆU

Chuyên ngành: Sinh lý động vật
Mã số: 60 42 30

LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC

MỤC LỤC
Trang
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
DANH MỤC CÁC HÌNH
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
MỞ ĐẦU
CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Giới thiệu về nấm Linh chi Ganoderma lucidum 1
1.1.1. Giới thiệu tổng quát 1
1.1.2. Những nghiên cứu về nấm Linh chi 3
1.2. Giới thiệu về nấm Vân chi Trametes versicolor 8
1.2.1. Giới thiệu tổng quát 8
1.2.2. Những nghiên cứu về
nấm Vân chi 10
1.3. Khái niệm về gốc tự do và các bệnh lý liên quan 14
1.3.1. Gốc tự do và stress oxy hóa 14
1.3.2. Các bệnh lý liên quan đến gốc tự do 15
1.3.3. Các phương pháp xác định tác dụng chống oxy hóa 17
1.4. Độc tính của cyclophosphamid 18
1.5. Tóm tắt một số nghiên cứu liên quan đến đề tài 20
1.5.1. Trong nước 20
1.5.2 Ngoài nước 21
CHƯƠNG 2 - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Nguyên liệu và đối tượng nghiên cứu 23
2.1.1. Nguyên liệu nghiên cứu 23
2.1.2. Động vật nghiên cứu 24
2.1.3. Hóa chất 24

2.6.7. Tính kết quả 36
2.7. Đánh giá kết quả 36
CHƯƠNG 3 - KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
3.1 Khảo sát thực vật 37
3.1.1. Khảo sát hình thái bên ngoài 37
3.1.2. Khảo sát vi học 38
3.2. Thử tinh khiết 42
3.2.1. Độ ẩm 42
3.2.2. Độ tro 43
3.3. Kết quả phân tích thành phần hóa học 44
3.4. Kế
t quả nghiên cứu in vitro 48
3.4.1. Kết quả khảo sát hoạt tính chống oxy hóa in vitro bằng thử nghiệm
DPPH 48
3.4.2. Kết quả khảo sát hoạt tính chống oxy hóa in vitro bằng thử
nghiệm MDA 53
3.5. Kết quả nghiên cứu in vivo 59
3.5.1. Kết quả khảo sát trọng lượng cơ thể trên chuột nhắt trắng bị gây suy
giảm miễn dịch bằng cyclophosphamid 59
3.5.2. Kết quả khảo sát huyết họ
c trên chuột nhắt trắng bị gây suy giảm miễn
dịch bằng cyclophosphamid 62
3.5.3. Kết quả khảo sát trọng lượng nội quan trên chuột nhắt trắng bị gây suy
giảm miễn dịch bằng cyclophosphamid 67
3.5.4. Kết quả khảo sát hàm lượng malonyl dialdehyd (MDA) trong gan sau
khi gây suy giảm miễn dịch bằng cyclophosphamid. 72
3.5.5. Kết quả khảo sát tác dụng bảo vệ gan theo hướng chống gốc tự do qua
việc định lượng malonyl dialdehyd (MDA) trong gan 73
CHƯƠNG 4 - KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
4.1. Kết luận 80

MeOH Methanol
PSK Polysaccharopeptid Krestin
PSP Polysaccharopeptid
SOD Enzym superoxyd dismutase
TBA Acid thiobarbituric
TCA Acid tricloacetic
Rham Rhamnose
Xyl Xylose
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Thành phần hóa học của nấm Linh chi 4
Bảng 1.2. Thành phần các chất có hoạt tính ở Linh chi 5
Bảng 2.1. Hiệu suất chiết các cao của các nấm dược liệu 23
Bảng 2.2. Phân tích sơ bộ thành phần hóa thực vật 30
Bảng 2.3. Bố trí thí nghiệm 34
Bảng 2.4. Liều tương đương với 5g dược liệu /kg thể trọng cho các cao thử nghiệm34
Bảng 3.1. Độ ẩm củ
a nguyên liệu 42
Bảng 3.2. Độ ẩm của cao 42
Bảng 3.3. Kết quả độ tro nguyên liệu của các nấm dược liệu 43
Bảng 3.4. Kết quả định tính phân tích sơ bộ thành phần hóa thực vật của bột dược
liệu, cao cồn và cao nước của Linh chi Việt Nam 44
Bảng 3.5 Kết quả định tính phân tích sơ bộ thành phần hóa thực vật của bột dược
liệu, cao c
ồn và cao nước của Linh chi đỏ sậm. 45
Bảng 3.6. Kết quả định tính phân tích sơ bộ thành phần hóa thực vật của bột dược
liệu, cao cồn và cao nước của Vân chi vàng 46
Bảng 3.7. Kết quả định tính phân tích sơ bộ thành phần hóa thực vật của bột dược
liệu, cao cồn và cao nước của Vân chi nâu 47
Bảng 3.8. Hoạt tính chống oxy hóa cao cồn và cao nước Linh chi Việt Nam trong
thử

số hồng cầu 63
Bảng 3.22. Tóm tắt sự thay đổi về huyết học ở các lô thử nghiệm sau 10 ngày 64
Bảng 3.23. Kết quả trọng lượng gan ở các lô thử nghiệm sau 10 ngày 67
Bảng 3.24. Kết qu
ả trọng lượng lách ở các lô thử nghiệm sau 10 ngày 68
Bảng 3.25. Kết quả trọng lượng tuyến ức ở các lô thử nghiệm sau 10 ngày 70
Bảng 3.26. Kết quả trọng lượng tuyến thượng thận ở các lô thử nghiệm sau 10 ngày. 71
Bảng 3.27. Sự thay đổi hàm lượng MDA trong gan sau khi tiêm cyclophosphamid 72
Bảng 3.28. Kết quả khảo sát hàm lượng MDA trong gan ở lô cho uống cao cồn và
cao nước Linh chi Việt Nam trong 8 ngày 73
Bảng 3.29. Kết quả kh
ảo sát hàm lượng MDA trong gan ở lô cho uống cao cồn và
cao nước Linh chi đỏ sậm trong 8 ngày 75
Bảng 3.30. Kết quả khảo sát hàm lượng MDA trong gan ở lô cho uống cao cồn và
cao nước Vân chi vàng trong 8 ngày 76
Bảng 3.31. Kết quả khảo sát hàm lượng MDA trong gan ở lô cho uống cao cao cồn
và cao nước Vân chi nâu trong 8 ngày 78
Bảng 4.1. Ảnh hưởng của cyclophosphamid trên các chỉ tiêu nghiên cứu in vivo 80
Bảng 4.2. Tổng kết kết quả của các nấm dược liệu trong nghiên cứu in vivo 81
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1. Quá trình chuyển hóa cyclophosphamid tại gan 19
Sơ đồ 2.1. Tóm tắt phân tích thành phần hóa thực vật 29
Sơ đồ 2.2. Khảo sát hàm lượng MDA trong gan sau khi tiêm cyclophosphamid 35
Sơ đồ 2.3. Khảo sát tác dụng bảo vệ gan theo hướng chống gốc tự do 36
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1. Hình thái quả thể nấm linh chi 2
Hình 1.2. Hình thái nấm Vân chi 9
Hình 2.1. Công thức của DPPH 31
Hình 2.2. Phương trình tạo phức màu giữa MDA và acid thiobarbituric 32
Hình 3.1. Quả thể nấm Linh chi Việt Nam cắt dọc 37

nghiệm DPPH 52
Biểu đồ 3.4b. Hoạt tính chống oxy hóa in vitro của cao nước Vân chi nâu trong thử
nghiệm DPPH 52
Biểu đồ 3.5a. Hoạt tính chống oxy hóa in vitro của cao cồn Linh chi Việt Nam
trong thử nghi
ệm MDA 54
Biểu đồ 3.5b. Hoạt tính chống oxy hóa in vitro của cao nước Linh chi Việt Nam
trong thử nghiệm MDA 54
Biểu đồ 3.6a. Hoạt tính chống oxy hóa in vitro của cao cồn Linh chi đỏ sậm trong
thử nghiệm MDA 55
Biểu đồ 3.6b. Hoạt tính chống oxy hóa in vitro của cao nước Linh chi đỏ sậm trong
thử nghiệm MDA. 55
Biểu đồ 3.7a. Hoạt tính chống oxy hóa in vitro của cao cồn và cao nước Vân chi
vàng trong thử nghiệm MDA 56
Biểu
đồ 3.7b. Hoạt tính chống oxy hóa in vitro của cao cồn và cao nước Vân chi
vàng trong thử nghiệm MDA 56
Biểu đồ 3.8a. Hoạt tính chống oxy hóa in vitro của cao cồn Vân chi nâu trong thử
nghiệm MDA 57
Biểu đồ 3.8b. Hoạt tính chống oxy hóa in vitro của cao nước Vân chi nâu trong thử
nghiệm MDA. 57
Biểu đồ 3.9. Hàm lượng MDA trong gan sau gây suy giảm miễn dịch 3, 5, 8 ngày 72
Biểu đồ 3.10. Hàm lượng MDA trong gan ở lô cho uống cao cồn và cao nước Linh chi
Việt Nam trong 8 ngày 74
Biểu đồ 3.11. Hàm lượng MDA trong gan ở lô cho uống cao cồn và cao nước Linh
chi đỏ sậm trong 8 ngày 75
Biểu đồ
3.12. Hàm lượng MDA trong gan ở lô cho uống cao cồn và cao nước Vân
chi vàng trong 8 ngày 77
Biểu đồ 3.13. Hàm lượng MDA trong gan ở lô cho uống cao cồn và cao nước Vân chi nâu

oxy hóa trong những thực nghiệm gây tổn thương gan bằng thuốc hoặc độc chất
trên chuột nhắt trắng.

Vì thế để làm rõ cơ sở đánh giá tác dụng của nấm dược liệu (nấm Linh chi và
nấm Vân chi) trồng ở Việt Nam với việc kéo dài tuổi thọ, tăng cường hệ miễn dịch
chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu tác dụng chống oxy hóa và tác dụng tăng
cường miễn dịch thực nghiệm của một số loài nấm dược liệu” nhằm:
• Khảo sát hoạt tính chống oxy hóa in vitro b
ằng thử nghiệm DPPH và thử
nghiệm MDA.
• Khảo sát tác dụng bảo vệ gan theo hướng chống oxy hóa và tăng cường miễn
dịch qua thực nghiệm gây suy giảm miễn dịch ở chuột nhắt trắng bằng
cyclophosphamid, thông qua các chỉ tiêu sau:
- Khảo sát trọng lượng cơ thể và trọng lượng tương đối của các cơ quan.
- Khảo sát sự thay đổi về huyết học.
- Kh
ảo sát sự thay đổi của hàm lượng MDA trong gan.
1
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Giới thiệu về nấm Linh chi Ganoderma lucidum
1.1.1. Giới thiệu tổng quát [6][, [12], [28]
1.1.1.1. Phân loại
Tên gọi: Nấm Linh chi, nấm lim, nấm trường thọ,
Tên khoa học: Ganoderma lucidum
Phân loại khoa học Giới: Nấm
Ngành: Nấm đảm
Lớp: Agaricomycetes

khúc và phủ đất, nên cho tai nấm to và năng suất cao, nhưng lại dễ bị sâu bệnh và
cạn kiệt nguồn gỗ.
¾ Trồng trên gỗ khúc: Ưu điểm của cách trồng này là có được tai nấm to,
chắc, gần với thiên nhiên, nhược điểm là cho một chu kì sản xu
ất dài (1 năm) ngoài
ra vì trồng bằng thân gỗ nên không thể bổ sung những chất dinh dưỡng cần thiết
cho quá trình sinh trưởng và phát triển của nấm.
¾ Trồng bằng mạt cưa gỗ: Ưu điểm của phương pháp này là tận dụng được
rất nhiều phế liệu, phụ phẩm của nông, lâm nghiệp, chu kì sản xuất ngắn hơn, chỉ từ

3
4 đến 6 tháng tuỳ chủng loại nấm, do đó vòng quay nhanh. Có thể phối trộn đầy đủ
các chất dinh dưỡng cần thiết vào cơ chất, kể cả bổ sung các nguyên tố khóang như
selenium, germanium… Trên cùng một diện tích sẽ cho sản lượng cao vì đặt trên
kệ. Không lệ thuộc lắm vào thời tiết, khí hậu nhưng tai nấm chỉ nặng khoảng từ
25 g đến 60 g, không có những tai nấm to.
Ở Việt Nam, nấm Linh chi đượ
c nuôi trồng bằng mạt cưa cao su và một số
thành phần phế liệu của nông nghiệp. Phương pháp trồng phổ biến là sử dụng túi
nhựa 1,2 - 1,5 kg. Quá trình nuôi ủ và tưới đón nấm được thực hiện trên các kệ và
dây treo. Ngoài việc tránh nguồn bệnh từ đất, còn tăng được diện tích nuôi trồng.
Nếu chỉ tính riêng Thành phố Hồ Chí Minh, hiện nay tổng sản lượng nấm Linh chi
nuôi trồng từ 20 - 25 tấn khô/nă
m.
1.1.2. Những nghiên cứu về nấm Linh chi [6], [12], [23], [27], [31]
1.1.2.1. Nghiên cứu về hóa học
Các nghiên cứu về hóa học nấm Linh chi đầu tiên được tiến hành vào đầu thế
kỷ 20, khi các nhà khoa học quan tâm đến lớp vỏ láng của nấm và đã phát hiện các
chất như ergosterol, các enzym phenoloxidase và peroxidase.
Thành phần hóa học của Ganoderma lucidum gồm các chất: lignin (13 - 14 %),

Ganoderic acid V
1
(24E)-3β,20ξ−dihydroxy-7,11,15-trioxo-5α-
lanosta-8,24-dien-26-oic acid
Triterpenoid
Ganoderma acid T, S, R, P,Q,0
Ganoderemic D
Ganoderiol A, B, F
Ganodermanontriol
Cervisterol
Polyoxygenate
lanostanoid
triterpen
Lanosta-7,9(11),24-trien-3β,15α−dihydroxy-26-oic acid
Lanosta-7,9(11),24-trien-3β,22α−diacetoxy−15α−dihydroxy-26-
oic acid
Lanosta-7,9(11),24-trien-15α ,22α−diacetoxy−3β−dihydroxy-26-
oic acid
Peptidoglycan Ganoderan B, C
Protein Lingzhi - 8
Acid béo Oleic acid

5
1.1.2.2. Nghiên cứu về tác dụng sinh học
Bảng 1.2. Thành phần các chất có hoạt tính ở Linh chi
Nhóm chất Chất Hoạt tính
Alcaloid Trợ tim
Polysaccharid β-D-glucan
Ganoderan A, B, C
D- 6

Bảo vệ gan
Nucleosid Adenosin dẫn xuất Ức chế kết dính tiểu cầu, thư giãn cơ, giảm đau
Protein Lingzhi – 8 Chống dị ứng phổ rộng, điều hoà miễn dịch
Acid béo Oleic acid Ức chế giải phóng Histamin
Hai nhóm được quan tâm nhiều nhất của Linh chi là polysaccharid và
triterpenoid.

6
¾ Trong số các thành phần hóa học của nấm Linh chi nuôi trồng,
polysacchardid và polysaccharid liên kết protein được nghiên cứu nhiều nhất.
Chúng có tác dụng tăng cường miễn dịch, diệt tế bào khối u thông qua kích hoạt các
tế bào miễn dịch. Đó là các polysaccharid như hetero-β-D-glucan có chứa các mạch
nhánh 1-3,1-6-β-D-glucan; glucurono-β-D-glucan; arabinoxylo-β-D-glucan; xylo-β-
D-glucan; mano-β-D-glucan và các polysaccharid liên kết protein như: Glucoxylan-
protein; galactoxyloglucan-protein; glucogalactan-protein; ganoderan B, C và
glucoprotein. [6]
• Polysaccharid gồm 2 loại chính :
GL-A: Gal: Glu: Rham: Xyl (3,2: 2,7: 1,8; 1,0) M= 23.000 Da
GL-B: Glu: Rham: Xyl (6,8: 2,0: 1,0) M= 25.000 Da
GL-A có thành phần chính là Gal, nên gọi là Galactan, còn GL-B có thành
phần chính là Glu, nên gọi là Glucan.
1-3-β-D-glucan, khi phức hợp với một protein, có tác dụng chống ung thư rõ
rệt (Kishida & al., 1988).
• Polysaccharid có nguồn gốc từ Linh chi dùng điều trị ung thư đã được công
nhận sáng chế ở Nhật. Năm 1976, công ty Kureha Chemical Industry sản xuất chế
phẩm trích từ Linh chi có tác dụng kháng các tác nhân gây ung thư. Năm 1982,
công ty Teikoko Chemical Industry sản xuất sản phẩm từ Linh chi có gốc
glucoprotein làm chất
ức chế sự tăng sản tế bào ung thư. Bằng sáng chế Mỹ
4051314, do Ohtsuka & al. (1977), sản xuất từ Linh chi chất mucopolysaccharid

Cho đến nay, kết quả nghiên cứu dược lý học hiện đại cho thấy, Linh chi có tác
dụng dược lý khá phong phú:
- Có khả năng tiêu trừ các gốc tự do, trợ giúp men superoxyd dismutase để khử
độc tính của các gốc superoxyd.
- Ổn định và cải thiện chức năng sinh lý của màng tế bào, tăng cường năng lự
c
tổng hợp DNA, RNA và protein.
- Nâng cao năng lực miễn dịch của cơ thể, đặc biệt là hệ thống miễn dịch tế bào,
làm tăng sức đề kháng, chống lão hóa và kéo dài tuổi thọ.

8
- Cải thiện năng lực cung ứng oxy của huyết dịch, hạ thấp lượng oxy tiêu hao
của tổ chức trong trạng thái nghỉ ngơi.
- Làm giảm độ nhớt của máu, tăng sức co bóp cơ tim, tăng lưu lượng tuần hoàn động
mạch vành tim và động mạch não, có tác dụng điều chỉnh nhịp tim và làm hạ huyết áp.
- Làm giảm đường huyết và điều chỉ
nh rối loạn lipid máu.
- Có khả năng giải độc, bảo vệ tế bào gan, chống ung thư, chống ảnh hưởng độc
hại của tia phóng xạ và các chất độc đối với cơ thể.
1.2. Giới thiệu về nấm Vân chi Trametes versicolor [8], [17], [18], [19],
[20], [22]

1.2.1. Giới thiệu tổng quát
1.2.1.1. Phân loại
Phân loại khoa học Giới: Nấm
Ngành: Basidiomycota
Lớp: Hymenomycetes
Bộ: Aphyllophorales
Họ: Polyporaceae
Loài: Trametes versicolor

ưng, thường hấp trong 10 giờ, sau đó để qua đêm cho nguội hẳn mới lấy các
bịch này ra.

10
Đưa vào phòng cấy giống, mở nút bông ra và cấy giống bằng thao tác vô
trùng với thìa sắt hơ trên ngọn lửa đèn cồn. Lượng giống cấy thường từ 0,7 - 1 %
so với nguyên liệu. Để giống cấy được sâu vào trong túi nên chuẩn bị một cái dùi
gỗ để có thể tạo ra một hình phễu khi ấn mạnh vào giữa khối nguyên liệu từ
trên xuống.
Đậy nút bông lại và xếp các túi lên giá hay treo nối tiếp nhau
Đợi đến khi s
ợi nấm mọc trắng hết bịch thì chuẩn bị rạch túi để nấm Vân chi
mọc ra. Điều kiện tốt nhất để sợi nấm mọc nhanh là giữ nhiệt độ phòng trong phạm
vi 19 – 25
0
C.
1.2.2. Những nghiên cứu về nấm Vân chi
1.2.2.1. Nghiên cứu về hóa học [20]
Các thành phần hóa học chính:
- Polysaccharopeptid Krestin (PSK)
- Polysaccharopeptid (PSP)
- Triterpenoid
Trong các nấm dùng làm dược liệu, polysaccharopeptid thu nhận từ nấm
Vân chi được thương mại hóa nhiều nhất.
Những
polysaccharopeptid của nấm Vân chi có giá trị thương mại được
biết nhiều nhất là
polysaccharopeptid Krestin
(PSK) và polysaccharopeptid
(PSP).Cả hai sản phẩm này đều được ly trích từ hệ sợi của nấm Vân chi.