ĐIỀU TRỊ UNG THƯ BIỂU MÔ TẾ
BÀO GAN (HCC)

Lựa chọn phương pháp điều trị ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) tùy thuộc vào
giai đoạn của bệnh, mức độ rối loạn chức năng gan và xơ gan. Hệ thống phân chia
giai đoạn theo Hội ung thư gan lâm sàng Barcelona cung cấp một phác đồ mô tả
các lựa chọn phương pháp điều trị có sẵn đối với mỗi giai đoạn của bệnh (Hình 1).
Có một vài cuộc tranh luận xung quanh các chiến lược điều trị; những vấn đề này
sẽ được đề cập, cùng với việc bổ sung thêm sorafenib vào trang thiết bị của các
phương pháp trị liệu đối với ung thư biểu mô tế bào gan.
I.CÁC QUAN ĐIỂM ĐIỀU TRỊ:
1.Điều trị khỏi bệnh
Lựa chọn để điều trị ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) với ý định chữa khỏi
bệnh, mặc dù chỉ khả thi ở một thiểu số bệnh nhân, đã góp phần vào việc cải thiện
rõ tỷ lệ sống còn ở cả hai phương thức phẫu thuật và ghép gan, với tỷ lệ sống còn
5 năm là 60-70%. Ước tính 10-15% bệnh nhân bị ung thư biểu mô tế bào gan là
những đối tượng cho phẫu thuật cắt bỏ, và chỉ khoảng 5% đáp ứng các tiêu chuẩn
để ghép gan. Phẫu thuật là một điều trị chuẩn chấp nhận được đối với ung thư biểu
mô tế bào gan có thể cắt bỏ ở bệnh nhân có chức năng gan được bảo tồn. Có sự
tranh luận xung quanh việc can thiệp phẫu thuật, với một số dữ liệu hỗ trợ cho
việc sử dụng phương pháp ghép gan đối với dạng bệnh này do tỷ lệ tái phát thấp
hơn. Tuy nhiên, tỷ lệ sống còn lâu dài tương tự ở cả hai nhóm bệnh nhân cắt gan
và ghép gan, vì vậy có sự quan tâm về nguy cơ biến chứng lâu dài của trường hợp
thứ hai thứ phát do suy giảm miễn dịch. Việc giảm thiểu nguy cơ khi phẫu thuật là
một trọng tâm trong các thử nghiệm lâm sàng. Phương thức soi ổ bụng và phương
thức cắt bỏ khối u bằng sóng radio ít xâm lấn đang được nghiên cứu và hiện nay
đã được chấp nhận là những cách tiếp cận chữa khỏi bệnh để điều trị các ung thư
biểu mô tế bào gan kích thước nhỏ. Một phương thức cũ hơn là tiêm ethanol
xuyên qua da không được ưa chuộng nữa do các dữ liệu mới đây đã cho thấy
phương thức này kém hơn so với cắt bỏ khối u bằng sóng radio ở những bệnh
nhân có tổn thương ung thư biểu mô tế bào gan kích thước nhỏ.

Các dữ liệu từ thử nghiệm SHARP đã giúp xác định sorafenib là điều trị chuẩn
đối với ung thư biểu mô tế bào gan không thể cắt bỏ. Sẽ phải mất vài năm trước
khi có kết quả của thử nghiệm điều trị bổ trợ với nhiều dự đoán, chọn ngẫu nhiên
các bệnh nhân để dùng sorafenib so với giả dược sau khi phẫu thuật, được tiếp
theo bằng phương thức cắt bỏ khối u bằng sóng radio (RFA) nếu có thể được. Mặc
dù tác dụng chống tạo mạch của sorafenib đã được thiết lập để ngăn chặn bất kỳ
xu hướng tạo mạch nào sau phẫu thuật cắt bỏ khối u bằng sóng radio, trị liệu này
không được khuyến cáo dùng bổ trợ ở ngoài sự tiến hành một thử nghiệm lâm
sàng. Các bác sĩ cần chú ý đặc biệt đến các tác dụng phụ có thể có liên quan với
sorafenib, kể cả nguy cơ xuất huyết nặng hiếm gặp nhưng có khả năng xảy ra.
3.Điều trị bệnh tiến triển tại chỗ
Hai nguồn cung cấp máu cho gan có xu hướng làm phát triển nhiều trị liệu tại chỗ
nhắm có chọn lọc đến các tổn thương ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) được
tưới máu quá mức bởi động mạch gan thay vì nhu mô gan nền được tưới máu qua
hệ thống tĩnh mạch cửa. Liệu pháp gây thuyên tắc mạch bằng hóa chất qua động
mạch (TACA) được xem là một điều trị chuẩn có thể chấp nhận đối với ung thư
biểu mô tế bào gan tiến triển tại chỗ mà không thể thực hiện được phẫu thuật cắt
bỏ hoặc ghép gan. Điều này dựa trên kết quả của 2 thử nghiệm lâm sàng cho thấy
lợi ích sống còn đối với liệu pháp gây thuyên tắc mạch bằng hóa chất qua động
mạch cao hơn điều trị triệu chứng. Trong 1 thử nghiệm lâm sàng ở 112 bệnh nhân
có ung thư tế bào gan không thể cắt bỏ, các bệnh nhân được chọn ngẫu nhiên đối
với liệu pháp gây thuyên tắc nhẹ động mạch (tức là không phải hóa liệu pháp), gây
thuyên tắc mạch bằng hóa chất qua động mạch (TCAE) sử dụng doxorubicin,
hoặc điều trị hỗ trợ tốt nhất. Điều trị bằng TACE dẫn đến lợi ích sống còn so với
điều trị bảo tồn (tỷ lệ sống còn 1 năm: 82% so với 63%; tỷ lệ sống còn 2 năm:
63% so với 27%; P = .009. Theo ghi nhận, không có thử nghiệm lâm sàng nào
chứng minh được sự khác biệt về tỷ lệ sống còn giữa bệnh nhân được điều trị bằng
liệu pháp gây thuyên tắc nhẹ động mạch và bệnh nhân được điều trị bằng TACE.
Một nghiên cứu thứ hai chọn ngẫu nhiên bệnh nhân đối với liệu pháp TACE sử
dụng cisplatin so với điều trị triệu chứng đã cho thấy lợi ích sống còn tương tự

thuốc nào trong những thuốc này cho thấy bất kỳ lợi ích sống còn nào.
Do thiếu lợi ích sống còn khi điều trị bằng một thuốc đơn độc, các chế độ điều trị
phối hợp đã được nghiên cứu rộng rãi đối với HCC. Một chế độ điều trị mạnh
bằng PIAF (cisplatin, interferon alfa-2b, doxorubicin, và 5-fluorouracil) đã cho
thấy một tỷ lệ đáp ứng là 26% và tỷ lệ sống còn trung bình khoảng 9 tháng trong
một thử nghiệm phase II ở 1 nhóm. Ở nghiên cứu này, mặc dù với số lượng nhỏ
bệnh nhân, được xem là một bước ngoặc cho trị liệu toàn thân đối với HCC vì 13
bệnh nhân (26%) có đáp ứng; trong số này, 9 bệnh nhân đã trải qua phẫu thuật và
4 bệnh nhân (9%) đã đạt được đáp ứng bệnh học hoàn toàn đối với hóa liệu pháp.
Những kết quả này đã chứng tỏ là hóa liệu pháp đối với HCC có hiệu quả ở những
bệnh nhân được chọn. Các kết quả khả quan này đã dẫn đến việc đánh giá PIAF
trong một nghiên cứu ngẫu nhiên lớn so sánh với doxorubicin. Nghiên cứu này ở
188 bệnh nhân đã không đáp ứng tiêu chí đánh giá chính, với thời gian sống còn
trung bình là 8,6 tháng đối với PIAF so với 6,8 tháng đối với doxorubicin (P=
.83). Tỷ lệ đáp ứng quan sát được với PIAF không có ý nghĩa thống kê (20,9% đối
với PIAF so với 10,5% với doxorubicin (P = .058). Các kết quả này hỗ trợ cho
việc sử dụng PIAF ở dạng điều trị tân bổ trợ để phù hợp cho bệnh nhân về mặt y
khoa có chức năng gan tốt là những người mà sự giảm số lượng tế bào ung thư có
thể cho phép cắt bỏ trong tương lai. Khả năng chữa khỏi bệnh sẽ biện minh cho
nguy cơ độc tính đáng kể của PIAF. Mặc dù cả hai chế độ hóa liệu pháp với một
thuốc đơn độc và phối hợp đã không chứng minh được bất kỳ lợi ích sống còn nào
trong điều trị HCC, nhưng việc sử dụng hóa liệu pháp phối hợp và trị liệu nhắm
đích có tầm quan trọng do thành công của sự phối hợp trong điều trị các khối u đặc
khác.
2.Đích phân tử trong ung thư biểu mô tế bào gan
Do việc thiếu điều trị chuẩn, các nhà nghiên cứu lâm sàng đã nhận ra nhu cầu bức
thiết cần phải đánh giá các trị liệu mới đối với những bệnh nhân bị ung thư tế bào
gan (HCC) tiến triển. Những nỗ lực này đã bắt đầu ở cùng một giai đoạn mà các
nhà nghiên cứu khoa học cơ bản đang mô tả sự hiểu biết tốt hơn về cơ chế sinh
ung thư tế bào gan và các quá trình liên quan. Những đích có tầm quan trọng trong

HCC, đột biến KRAS ít xảy ra và có thể tùy thuộc vào bệnh nguyên của bệnh.
b.Chất ức chế quá trình tiền tạo mạch
Sự tạo mạch bao gồm họ yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF), là thành
phần then chốt trong sự phát triển ung thư biểu mô tế bào gan (HCC). Trong các
nghiên cứu tiền lâm sàng, VEGF được thấy làm tăng khả năng di căn của khối u
của HCC. Khả năng di căn này được cho là bị chi phối bởi sự biểu hiện quá mức
của thụ thể của yếu tố tăng trưởng beta có nguồn gốc tiểu cầu (PDGFR-β) trong
HCC. Sorafenib, là một chất ức chế multityrosine kinase, nhắm đích là các
VEGFR-1, VEGFR-2, và VEGFR-3 tạo mạch; PDGFR-β; và các thụ thể RET
sinh khối u, Fit-3 và C-Kit. Sorafenib còn ức chế serine/threonine
kinase Raf-1. Một thử nghiệm phase II của sorafenib ở 137 bệnh
nhân bị HCC ở giai đoạn tiến triển đã cho thấy một tỷ lệ đáp ứng một phần thấp là
2%. Tuy nhiên, 33,6% bệnh nhân được điều trị có bệnh ổn định (≥ 16 tuần) phù
hợp với thời gian đạt đến tiến triển về triệu chứng trung bình, có cải thiện tương
đối và được xem xét độc lập là 5,5 tháng. Thời gian sống còn toàn bộ trung bình
của nhóm nghiên cứu là 9,2 tháng, thuận lợi khi so sánh với các nhóm chứng về
mặt mô học. Các độc tính độ 3/4 liên quan với việc điều trị bao gồm mệt mỏi
(9,5%), tiêu chảy (8%), và phản ứng da ở bàn tay-bàn chân (5,1%). Có 1 sự cố
xuất huyết nội sọ, tuy nhiên chưa rõ có phải phản ứng phụ này liên quan với thuốc
hay không. Một quan sát chính trong nghiên cứu này là hoại tử khối u vùng trung
tâm được ghi nhận ở các khối u của bệnh nhân có bệnh ổn định khác (Hình 2). Các
đánh giá thêm đã cho thấy là sự hoại tử khối u cao hơn tỷ số thể tích khối u tương
quan với đáp ứng mục tiêu. Hiện tượng các khối u mở rộng một ít và hoại tử đồng
thời này cần được đánh giá về triển vọng. Tuy nhiên, các bác sĩ lâm sàng được
khuyến khích sử dụng phương pháp chụp cắt lớp điện toán 3 pha (gồm cả phase
động mạch) như một phương tiện để đánh giá thành phần hoại tử của sự đáp ứng.
Hình 2. Ví dụ tiêu biểu về chụp cắt lớp thường và chụp cắt lớp theo dõi hàng
loạt chứng minh sự hoại tử khối u ở một bệnh nhân bị HCC.
Thể tích (cm3) 285
Hoại tử (%) 51

bệnh nhân được ghi nhận các thông số dược động học, các kết quả diện tích dưới
đường cong (AUC) (0-8) tương đương giữa bệnh nhân bị bệnh giai đoạn Child-
Pugh A (25,4 mg.giờ/L) và Child-Pugh B (30,3 mg.giờ/L). Nồng độ thuốc tối đa
trong huyết tương (Cmax) cũng tương đương nhau (4,9 mg/L đối với bệnh nhân
Child-Pugh A và 6 mg/L đối với bệnh nhân Child-Pugh B), với các dữ liệu về độc
tính liên quan với thuốc tương tự nhau. Tuy nhiên, bệnh nhân Child-Pugh B có
chức năng gan xấu đi thường gặp hơn, bao gồm cả tăng bilirubin huyết thanh;
chưa rõ có phải sự hư hại này là tiến triển do thuốc hay do bệnh. Ngoài ra,
sorafenib tác động như một cơ chất đối với UGT1A1, và nghiên cứu này đã
không thu thập các số liệu đo bilirubin trực tiếp, vì vậy chưa rõ có phải tăng
biliribin toàn phần có thể là do tác dụng ức chế UGT1A1 và giảm sự glucuronide
hóa hay không. Thời gian đạt đến tiến triển về triệu chứng trung bình đối với bệnh
nhân Child-Pugh A là 21 tuần và đối với bệnh nhân Child-Pugh B là 13 tuần. Thời
gian sống còn toàn bộ trung bình đối với bệnh nhân Child-Pugh A là 41 tuần và
đối với bệnh nhân Child-Pugh B là 14 tuần.
Cho đến khi đạt được các dữ liệu thêm về việc sử dụng sorafenib ở bệnh nhân bị
HCC và xơ gan tiến triển, cần thận trọng khi áp dụng các kết quả của thử nghiệm
SHARP cho những bệnh nhân bị xơ gan giai đoạn Child-Pugh B hoặc Child-Pugh
C. Một nghiên cứu CALGB đánh giá việc sử dụng sorafenib ở 150 bệnh nhân bị
rối loạn chức năng cơ quan đã cho hiểu biết thêm về việc sử dụng sorafenib ở
những bệnh nhân này. Độc tính làm hạn chế sử dụng thuốc được báo cáo thường
gặp nhất trong số những bệnh nhân có bilirubin ở mức cơ bản tăng là sự tăng thêm
của bilirubin. Theo ghi nhận, nghiên cứu này không bị giới hạn đối với HCC
(N=17), vì vậy chưa rõ sự liên quan và ý nghĩa của các dấu chứng đối với HCC.
Tuy nhiên khuyến cáo được đề nghị liên quan với liều dùng sorafenib từ nghiên
cứu này là: 400 mg, 2 lần/ngày đối với bệnh nhân có nồng độ bilirubin gấp 1,5 lần
giới hạn trên của mức bình thường (x ULN) và 200 mg, 2 lần/ngày (hoặc 400
mg/ngày dùng đường uống) đối với bệnh nhân có nồng độ bilirubin gấp 1,5 – 3
ULN. Không có liều an toàn của sorafenib được thiết lập đối với bilirubin > 3 x
ULN.

Bevacizumab đã được nghiên cứu rộng rãi ở những bệnh nhân bị HCC tiến triển.
Bevacizumab được nghiên cứu ở dạng một thuốc đơn độc với liều 5 mg/kg và 10
mg/kg. Trong số 46 bệnh nhân được điều trị, 6 bệnh nhân (13%) đạt được đáp ứng
mục tiêu, và 65% bệnh nhân không bị bệnh tiến triển vào thời điểm 6 tháng. Thời
gian sống còn không bị bệnh tiến triển trung bình là 6,9 tháng và thời gian sống
còn trung bình là 12,4 tháng. Xuất huyết độ 3-5 xảy ra ở 11% bệnh nhân bao gồm
một trường hợp tử vong thứ phát sau xuất huyết do giãn tĩnh mạch. Một nghiên
cứu khác đánh giá một thuốc đơn độc bevacizumab trong HCC cho thấy các kết
quả tương tự.[Malka 2007] Trong số 24 bệnh nhân có thể đánh giá được về đáp
ứng, 3 bệnh nhân có đáp ứng một phần và 13 bệnh nhân có bệnh ổn định.
Sunitinib cũng đã được kiểm tra trong HCC. Trong số 34 bệnh nhân được điều trị
bằng sunitinib 37,5 mg/ngày, 50% bệnh nhân có bệnh ổn định, với thời gian sống
còn không bị bệnh tiến triển trung bình là 3,9 tháng và thời gian sống còn toàn bộ
là 9,8 tháng. Các phản ứng phụ độ 3/4 thường gặp nhất bao gồm độc tính về huyết
học, mệt mỏi và tăng transaminase. Có 2 trường hợp tử vong đã được báo cáo ở
nghiên cứu này được quy cho tình trạng bệnh xấu đi và suy gan. Chụp cộng hưởng
từ có tiêm thêm thuốc tương phản từ cho hình ảnh rõ nét (DCE-MRI) đã được
thực hiện và cho thấy giảm nhanh rò rỉ mạch máu liên quan với việc dùng
sunitinib. Tác dụng này rõ hơn ở bệnh nhân có sự tiến triển chậm. Một nghiên
cứu khác đã đánh giá sunitinib với liều 50 mg/ngày ở 37 bệnh nhân bị HCC giai
đoạn tiến triển và đã cho thấy các kết quả hứa hẹn tương tự. Tuy nhiên, những
nghiên cứu này đã không chuyển sang giai đoạn hai như đã định do tỷ lệ đáp ứng
thấp là 2,7% ở giai đoạn đầu của cuộc nghiên cứu. Ngoài ra, có 4 trường hợp tử
vong được cho là liên quan với bệnh não gan, độc tính về huyết học, và xuất huyết
do giãn tĩnh mạch có thể liên quan với thuốc. Mặc dù có những dấu chứng này,
vẫn có sự quan tâm tiếp tục về giá trị của việc điều trị bằng sunitinib trong HCC;
một thử nghiệm lâm sàng phase III đánh giá sunitinib so với sorafenib ở bệnh
nhân bị HCC tiến triển đang được tiến hành (Thử nghiệm lâm sàng).

III. ĐIỀU TRỊ PHỐI HỢP

là 25%. Độc tính độ 3/4 liên quan với thuốc thường gặp nhất là mệt mỏi (20%),
tăng huyết áp (15%), tiêu chảy (10%), tăng transaminase (10%), và xuất huyết tiêu
hóa (12,5%). Các kết quả khả quan của nghiên cứu này thuận lợi khi so sánh với
các nhóm chứng về mặt mô học, bao gồm cả một thuốc đơn độc là sorafenib.
Điều này hỗ trợ cho sự xác đáng về mặt sinh học của sự phối hợp trị liệu chống tạo
mạch với một chất ức chế tyrosine kinase trong HCC và đáng được đánh giá thêm.
Một nghiên cứu phase II ngẫu nhiên về erlotinib, bevacizumab và sorafenib hiện
đang được tiến hành (Thử nghiệm lâm sàng).
Sorafenib cũng được đánh giá phối hợp với trị liệu sinh học và hóa liệu pháp
thông thường. Một nghiên cứu phase I đã đánh giá sorafenib phối hợp erlotinib ở
bệnh nhân có khối u đặc. Nghiên cứu này bao gồm 1 bệnh nhân bị HCC. Mặc dù
các dữ liệu giới hạn ở HCC, có 1 nghiên cứu phase III ngẫu nhiên đang được tiến
hành đánh giá sorafenib kết hợp với erlotinib so với sorafenib ở bệnh nhân bị
HCC giai đoạn tiến triển (Thử nghiệm lâm sàng). Ngoài ra, có những kết quả
hứa hẹn từ 1 nghiên cứu phase II ngẫu nhiên đánh giá doxorubicin kết hợp với
sorafernib và doxorubicin kết hợp với giả dược. Tiêu chí đánh giá chính-Thời
gian trung bình đạt đến tiến triển-là 9 tháng đối với nhóm doxorubicin và
sorafenib và 5 tháng đối với nhóm doxorubicin và giả dược. Một nghiên cứu so
sánh thăm dò thời gian sống còn toàn bộ giữa 2 nhóm cho thấy một sự khác biệt
đáng kể là 13,8 tháng thiên về nhóm dùng doxorubicin và sorafenib so với 6,4
tháng đối với nhóm doxorubicin và giả dược (tỷ số nguy cơ: 0,51, P = .0129). Dữ
liệu về độc tính tương tự giữa 2 nhóm nghiên cứu, với dữ liệu độc tính đối với
doxorubicin và sorafenib dùng ở dạng một thuốc đơn độc phù hợp với các nghiên
cứu đã được báo cáo trước đây. Các độc tính độ 3/4 bao gồm mệt mỏi (15% ở cả
hai nhóm) và giảm bạch cầu trung tính (55% với doxorubicin và sorafenib so với
46% với doxorubicin và giả dược). Các độc tính liên quan với sorafenib bao gồm
tiêu chảy độ 3/4 (11%) và hội chứng bàn tay-bàn chân độ 3/4 (9%) ở nhóm phối
hợp; tuy nhiên có thêm rối loạn chức năng thất trái ở nhóm doxorubicin và
sorafenib (tất cả các độ: 19%; độ 3/4: 2%). Những dữ liệu này cho thấy là tác
dụng hiệp đồng tiềm năng giữa doxorubicin và sorafenib dẫn đến làm nặng thêm

đoạn tiến triển. Việc cải thiện kết quả khả quan này là một thách thức mới. Các
hướng điều trị mới bao gồm phối hợp các thuốc chống tạo mạch với các thuốc sinh
học khác như bevacizumab và erlotinib hoặc phối hợp với hóa liệu pháp như
doxorubicin và sorafenib. Những cách tiếp cận này dường như là các hướng hứa
hẹn nhất trong năm 2009 và đang được thử trong các thử nghiệm lớn phase III
ngẫu nhiên.
Hình 1. Phân chia giai đoạn theo Hội ung thư gan lâm sàng Barcelona (BCLC).

PEI: tiêm ethanol xuyên qua da; PS: tình trạng hoạt động cơ thể; PST: Kiểm tra
tình trạng hoạt động cơ thể; RF: sóng radio; TTO: đổi chác thời gian

Bảng 1. Hệ thống thang điểm Child-Pugh trong bệnh gan
Đo 1 Điểm 2 Điểm 3 Điểm
Bilirubin (toàn ph
ần), µmol/L
(mg/dL)
< 34 (<
2)
34-50 (2-3) > 50 (> 3)
Albumin huyết thanh, g/L > 35 28-35 < 28
Tỷ số chuẩn hóa quốc tế (INR) < 1,7 1,71 – 2,20 2,20
Cổ trướng Không
có
Được chặn lại
bằng thuốc
Đề kháng
Bệnh não gan Không