SỰ HÌNH THÀNH HỆ TIM MẠCH
PHẦN 1 Hệ tim mạch là cơ quan trong phôi hoạt động sớm nhất. Máu bắt đầu lưu thông ở
cuối tuần thứ 3. Phôi trong giai đoạn sớm có đủ chất dinh dưỡng là nhờ sự thẩm
thấu các chất từ nội mạc tử cung bao quanh. Vì phôi lớn rất nhanh , đòi hỏi sự
cung cấp các chất dinh dưỡng và thải bỏ chất thải hiệu quả hơn. Chính vì vậy, hệ
tim mạch phát triển rất sớm và trở thành cơ quan cung cấp chất dinh dưỡng chủ
yếu cho phôi.
Hệ tim mạch có nguồn gốc từ trung mô. Các mạch máu ban đầu không
phân biệt được động mạch hay tĩnh mạch. Khi tim bắt đầu co bóp, tùy theo hướng
máu chảy, các mạch máu mới được biệt hóa thành động mạch hay tĩnh mạch và
chúng được nối với nhau bởi những mao mạch.
I. PHÁT TRIỂN CỦA TIM
1. Tim nguyên thủy

- Trong quá trình tạo phôi vị, trung bì phát sinh từ đường nguyên thủy phát
triển về phía đầu phôi, lan sang 2 bên và vòng ra phía trước tấm trước dây sống tạo
ra diện tim, còn gọi là diện mạch. Diện tim nằm ở vùng đầu phôi, 2 bên và phía
trước dây sống và có dạng hình cung hay hình móng ngựa (H.1A).
- Cũng như trung bì bên của toàn bộ đĩa mầm, trung bì tạo tim cũng tạo
thành 2 lá:lá thành và lá tạng định ranh giới cho khoang màng ngoài tim tương lai
(H. 2A). Ở mỗi phần bên của diện tim hình cung, trong lá tạng của trung bì tạo tim
xuất hiện những đám tế bào trung mô tụ đặc tạo ra một ống tim nội mô nằm gần
nội bì. Do sự khép mình của phôi, đĩa phôi lúc mới đầu phẳng, sau gấp sang 2 bên
về phía bụng phôi, vì vậy 2 ống tim ở 2 bên tiến lại gần nhau ở đường dọc giữa,
rồi sát nhập với nhau thành một ống tim duy nhất. Như vậy một ống tim nội mô
duy nhất được tạo ra trong trung mô lá tạng của khoang màng ngoài tim, nằm ở
mặt bụng của ruột trước. Lúc đầu, phần trung tâm của diện tim nằm ở phía trước
tấm trước dây sống. Do quá trình khép mình của phôi, kết quả là ống tim nội mô

bành trướng không đều.
- Hành động mạch phát triển thành thân động mạch và nón động
mạch.Thân động mạch tạo ra rễ và đoạn gần của động mạch chủ và động mạch
phổi. Nón động mạch sẽ tạo ra phần phễu của 2 tâm thất.
- Hành tim phát triển tạo ra tâm thất phải.
- Tâm thất nguyên thủy sẽ phát triển thành tâm thất trái nguyên thủy vì sẽ
tạo ra
phần lớn tâm thất trái vĩnh viễn, còn hành tim sẽ tạo ra tâm thất phải vĩnh viễn.
Ðoạn nối hành - thất (rãnh hành - thất) vẫn giữ hẹp như lúc đầu, tạo thành các lỗ
liên thất.
- Tâm nhĩ nguyên thủy phát triển sang 2 bên và ôm lấy đoạn gần bụng hơn
của tim, tức đoạn trên của hành tim và đoạn thân nón động mạch. Rãnh nối nhĩ
thất vẫn hẹp như lúc ban đầu sẽ tạo ống nhĩ thất làm thông đoạn bên trái của tâm
nhĩ nguyên thủy với tâm thất nguyên thủy. - Xoang tĩnh mạch gồm 2 sừng trái và phải được nối với nhau bởi một
phần ngang hẹp. Mỗi sừng nhận máu từ 3 tĩnh mạch: tĩnh mạch noãn hoàng, tĩnh
mạch rốn, tĩnh mạch tim chung (tĩnh mạch chính chung). Trong quá trính phát
triển, sừng trái bị tiêu biến một phần , phần còn lại và phần ngang của xoang tĩnh
mạch trở thành xoang vành. Sừng phải và các tĩnh mạch bên phải tăng kích thước
khá mạnh. Sừng phải sát nhập một phần vào tâm nhĩ phải và lỗ của nó gọi là lỗ
xoang nhĩ.
4. Sự hình thành các vách ngăn tim
Các vách ngăn chính của tim được hình thành khoảng từ ngày thứ 27 đến
ngày thứ 37 của quá trình phát triển, khi phôi đạt được chiều dài từ 5mm đến 16 -
17 mm.
4.1. Sự ngăn ống nhĩ thất và sự tạo ra các van 3 lá và van mũ
Lúc đầu buồng tâm nhĩ nguyên thủy thông với cả 2 buồng thất qua ống nhĩ
thất.

giữa hành tim và tâm thất nguyên thủy. Vách liên thất nguyên thủy tạo ra đoạn cơ
của vách liên thất vĩnh viễn. Sự phát triển nhanh của vách liên thất nguyên thủy
làm hẹp lối thông giữa các tâm thất và tạm thời tạo ra một lỗ thông liên thất . Lỗ
này mau chóng bị bịt lại do sự phát triển của vách ngăn thân - nón động mạch và
vách ngăn ống nhĩ thất về phía bờ tự do và sát nhập với bờ tự do của vách liên thất
nguyên thủy tạo ra đoạn màng của vách liên thất vĩnh viễn.
4.4. Sự ngăn thân - nón động mạch và sự tạo ra van động mạch chủ và van động
mạch phổi (van xich ma)
- Một vách xoắn 225o được hình thành ngăn thân - nón động mạch thành 2
mạch xoắn với nhau là động mạch chủ và thân chung của các động mạch phổi phải
và trái. Sự ngăn thân nón động mạch làm cho tâm thất trái thông với động mạch
chủ, còn tâm thất phải thông với thân chung động mạch phổi phải và trái và làm
cho động mạch chủ và thân chung đó ngăn cách nhau hoàn toàn. Ở thành bên các
mạch này xuất hiện 2 chỗ dày lên tạo thành những gờ. Các gờ này đến tiếp xúc với
vách ngăn xoắn đế tạo ra các van động mạch chủ và động mạch phổi.
II. PHÁT TRIỂN CỦA ÐỘNG MẠCH
Ðồng thời với sự tạo ra ống tim nội mô, trong phôi cũng xảy ra sự hình
thành các mạch máu. Những mạch máu này về cơ bản cũng nảy sinh theo cùng
một kiểu như các mạch được tạo ra ở ngoài phôi.
1. Những cung động mạch chủ
Những mạch trong phôi xuất hiện đầu tiên là 2 động mạch chủ bụng. Hai
rễ của động mạch chủ bụng được tạo ra cùng với 2 ống tim nội mô và mỗi rễ nối
với một ống tim. Sau một đoạn ngắn tiến về phía đầu phôi, 2 ống động mạch này
cong về phía lưng rồi phát triển hướng về phía đuôi phôi tạo nên động mạch chủ
lưng. Ở phôi người có 5 cung động mạch chủ, mỗi cung động mạch nối động
mạch chủ bụng với động mạch chủ lưng cùng bên. Những cung này phát triển
không đồng thời.
- Cung thứ nhất: cung này biến đi sớm, chỉ còn sót lại ở mỗi bên một đoạn
ngắn sẽ trở thành động mạch hàm trong.
- Cung thứ 2: biến muộn hơn, trừ một đoạn ngắn còn lại về sau tạo ra động

sinh, đoạn gần của động mạch rốn tạo động mạch chậu trong và động mạch bàng
quang trên, đoạn xa bị bịt lại tạo thành dây chằng rốn - bàng quang.