34
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY PHỤ ĐẠO HỌC SINH YẾU KÉM MÔN VẬT
LÝ Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN
Lương Quang Đức
Trung tâm GDTX Tân Bình - TP. Hồ Chí Minh

PHẦN I : MỞ ĐẦU
“Giáo dục phải cung cấp cho xã hội những con người có phương pháp tự học, có
ý chí tiến thủ để tự giác học tập suốt đời". (Trương Tấn Sang -Bí thư Thành Ủy -Lễ khai
giảng năm học 1999-2000 Trường chuyên Lê Hồng Phong )
Giáo dục thường xuyên (GDTX) nằm trong nằm trong hệ giáo dục quốc dân, tuy
nhiên đối tượng của nó rất phức tạp, các học viên (HV) có những hoàn cảnh khó khăn
và trình độ văn hóa cũng chênh lệch và ở mức trung bình yếu. Tuy nhiên đa phần HV
đều có những ước mong nâng cao trình độ văn hóa để cải thiện cuộc sống hiện tại.
Trong những năm qua nghành GDTX cũng đạt được những thành tích nhất định, tại các
TTGDTX quận huyện đã từng bước khẳng định vị trí của mình trong ngành giáo dục,
các HV khi học tại các TTGDTX không còn mặc cảm với bạn bè khi đã có rất nhiều
người đã thi đậu vào các trường đại học, cao đẳng và trung cấp…Tuy nhiên vẫn còn
nhiều điều cần quan tâm và suy luận hơn khi tỉ lệ tốt nghiệp của nghành so với phổ
thông còn khá xa.
Điều đó cho thấy chúng ta còn rất nhiều HV yếu, là những giáo viên trực tiếp
đứng trên bục giảng khi thấy những kết qủa trên cũng cảm thấy xót xa .
Bộ môn vật lý là môn học đóng vai trò quan trọng trong việc rèn luyện cho học
viên những tư duy logic, nhận thức được thế giới xung quanh tạo cho HV niềm tin vào
khoa học trong việc giải thích các hiện tượng tự nhiên, ứng dụng các thành tựu khoa
học trong lãnh vực sản xuất và cải thiện đời sống, rèn luyện kỹ năng lao động trong thời
đại hiện nay. Do vậy, việc giảng dạy những kiến thức cơ bản phổ thông về bộ môn để
họ có hứng thú học tập là điều rất cần thiết, tuy nhiên do trình độ tiếp thu không đồng

35

nâng cao việc rèn luyện kỹ năng, phân tích và giải quyết tình huống có vấn đề nhằm
củng cố kiến thức cơ bản trong qúa trình học tập của HV.
- Pháp triển các năng lực nhận thức, thực tiễn và nhân cách người học thông qua quá
trình dạy và học, giáo viên giúp đỡ , định hướng và điều chỉnh hoạt động của HV.
- Định hướng khái quát, đầy đủ, HV thực hiện. Thực tế cho thấy, HV có thể tự hành
động trên cơ sở nắm vững các phương pháp chung cho một loạt các đối tượng khác nhau
- Mặt khác việc phụ đạo cho HV yếu kém bộ môn là một trong những vấn đề rất
quan trọng, cấp bách, cần thiết và không thể thiếu trong các môn học ở các cấp học.
Nhất là trong cuộc vận động" Hai không" hiện nay, đòi hỏi GV thực chất và HV thực
chất. Song song với vấn đề trên HV phải nhanh chóng tiếp cận với phương pháp dạy
học mới đang được tiến hành "HV tích cực,chủ động, nghiên cứu tìm tòi, sáng tạo để
lĩnh hội và vận dụng kiến thức vào cuộc sống".
B. Thực trạng của HV học tại các TTGDTX :
1. Ưu điểm :
- Nhiệt tình tham gia học tập, mong muốn lãnh hội thêm các kiến thức mới.
- Do tham gia sản xuất các nghành liên quan đến chương trình học nên kinh
nghiệm thực tiễn đã giúp HV dễ nắm vững các kiến thức cơ bản.
- Hăng hái tham gia các câu hỏi ứng dụng trong đời sống và sản xuất có liên quan
đến đến bài học và mong muốn được giải đáp các hiện tượng xảy ra trong thực tiễn.
2. Tồn tại :
- Trong những năm qua cùng với việc phát triển kinh tế của đất nước, cùng với sự
tiến bộ ứng dụng của khoa học kỹ thuật đòi hỏi công nhân phải có trình độ văn hóa do vậy
ngành GDTX phát triên và thu hút nhiều cán bộ công nhân viên, tuy nhiên đại bộ phận này
đã có thời gian khá lâu xa rời ghế nhà trường nên kiến thức văn hóa bị quên, khi tiếp tục lại
học tập thì gặp không ít trở ngại về kiến thức .

37
- Một bộ phận lớn các học viên từ các trường phổ thông bị lưu ban hoặc nghỉ học
chuyển sang hoc loại hình bổ túc văn hóa , nên đầu vào của các trung tâm nhận các học
viên bị hụt hẫng về kiến thức hỗ trợ lẫn kiến thức của bộ môn

. + Trên cơ sở những dữ liệu HV đã biết hướng HV suy luận vào những vấn đề
chưa biết để phát triển những tư duy cho HV.
+ Các dạng bài tập có thể cho HV thực hiện nhiều lần để làm quen , đồng thời
qua đó đề cao tính tự giác học tập và giải quết vấn đề độc lập
+ Nên tạo ra các tình huống có vấn đề , trong đó nên có vấn đề HV chưa biết để
học viên nhận biết cái mình chưa rõ
+ Tránh đưa ra những vấn đề phức tạp và nâng cao để HV khó khăn trong việc
lập luận , nên đưa ra các vấn đề cơ bản hoặc những bài toán đơn giản
+ Trong qúa trình phụ đạo để tránh hiện tượng nhàm chán do làm quá nhiều bài
tập định lượng nên xen kẽ các câu hỏi dễ về định tính để gây hứng thú cho HV.
Vấn đề I : Tóm tắt lý thuyết cơ bản qua việc HV chỉ cần nắm một số điều cơ bản
để từ đó có hướng lập luận hình thành các kiến thức mới.
Thí Dụ 1 : Kiến thức cơ bản lý thuyết chương I :
CHƯƠNG I : DAO ĐỘNG ĐIỀU HÒA
I. Kiến thức toán cần thiết hỗ trợ cho chương :
- Các đại lượng tỉ lệ thuận, tỉ lệ nghịch, đồng biến và nghịch biến
- Các công thức lượng giác trong tam giác vuông

39
- Công thức lượng giác về cung liên kết
- Phương trình lượng giác cos x = cosa ; sinx = sin a ; tanx = tana
- Định lý hàm cosin
- Vòng tròn lượng giác
- Cách lấy đạo hàm các hàm số sinu ; cos u
II. Kiến thức cơ bản của chương I : Chỉ yêu cầu HV hiểu và vận dụng
Bài 1: Hiểu biết và phân biệt được các dao động: Dao động; dao động tuần hoàn;
dao động điều hòa. Phương trinh dao động điều hòa : x = Acos ( ).





)
- Chu kỳ tần số :
l
g


> T và f
- Động năng của m ; thế năng > cơ

40
- Động năng của m ; thế năng đàn hồi -> cơ
năng toàn phần tỉ lệ với A
2
và là hằng số
năng toàn phần

Bài 4 : Hiểu về tên gọi các dao động và đặc điểm của từng dao động qua đó phân
biệt các dao động .
Bài 5 : Tổng hợp dao động điều hòa cùng phương cùng tần số :
- Độ lệch pha hai dao động cùng tần số :
21

 ( Độ lệch pha của dao
động 1 so với dao động 2 )
+
21


: DĐ 1 sớm pha hơn DĐ 2

1

 AAAA

+ Pha ban đầu : tan

=
2211
2211
coscos
sinsin


AA
AA



- Dựa trên công thức tính A rút ra nhận xét về biên độ dao động tổng hợp

41
Qua kiến thức cơ bản về phần lý thuyết trên ngoài việc nắm kiến thức trọng tâm
HV chưa biết có thể suy luận những vấn đề chưa biết qua đó HV học được cách so sánh
và tìm ra vấn đề còn lại của bài theo sự hướng dẫn suy luận do vậy thời gian để học bài
được rút gọn
Vấn đề 2 : Hướng dẫn HV suy luận dựa trên những vấn đề đã biết hình thành
kiến thức mới đồng thời tạo hứng thú cho Hv trong quá trình học tập
Thí dụ: Chủ đề bài tập về về hiện tượng cộng hưởng điện :
+ Mạch điện RLC nối tiếp Đặt vào hai đầu mạch điện áp xoay chiều (U
0

U
L
= I Z
L
; U
C
= I Z
C
đưa ra các câu hỏi trắc nghiệm để học viên suy luận
Phần 1 : Trắc nghiệm :
Câu 1: Mạch điện RLC nối tiếp, độ tự cảm L thay đổi được. Đặt vào hai đầu
mạch điện áp xoay chiều (U
0
không

đổi) : u = U
0
cos (
u
t

, ) . Để giá trị hiệu dụng
cường độ dòng điện qua mạch cực đại thì :
A. Tổng trở toàn mạch cực tiểu ( Z
Min
= R ) ‘
B. Công suất tiêu thụ cực đại ( cos

Max )
C. L C

2

> 1
D. Điện áp hai đầu mạch sớm pha hơn điện áp hai đầu tụ điện góc
2


(GV : Nhắc học viên Điện áp hai đầu R cùng pha với CĐDĐ qua mạch)
- Mục đích câu là HV có thể lập luận để rõ mối quan hệ độ lêch pha giữa các
điện áp các đoạn mạch
Câu 3: Mạch điện RLC nối tiếp, đặt vào hai đầu mạch điện áp:
u = U
0
cos (
u
t

,
) (U
0
không

đổi) tần số dòng điện thay đổi. Khi f = f
1
thì có
cộng hưởng điện trong mạch . Chọn câu ĐÚNG :
A. Công suất tiêu thụ mạch P = UI
B. L C
2



6
.
1
10
4
,
+ Tính tổng trở toàn mạch , hệ số công suất và công suất dòng điện
+ Điện áp hiệu dụng hai đầu cuộn cảm L
b. Khi C = C
2
=
F


4
.
1
10
4
,
+ Tính tổng trở toàn mạch , hệ số công suất và công suất dòng điện
+ Điện áp hiệu dụng hai đầu cuộn cảm L
(Cho nhận xét về các giá trị vùa tính ở câu A và B)
Nhận xét : trong quá trình tính, HV có thể rút ra là Z = R và các giá trị tính ở
câu B là cực đại
Bài 2 : Cho mạch điện RLC không phân nhánh . R = 60

; cảm kháng Z
C

+ Phân biệt cho HV các đại lượng tức thời , cực đại và hiệu dụng
+ Tổng trở
+ Góc lệch pha giữa u và i
+ Định luật Ohm cho đoạn mạch
2. Sau khi ôn GV tập hợp các kiến thức để thành lập bảng tổng quát về các đoạn mạch điện.
3. Dùng câu hỏi trắc nghiệm để khảo sát sự tiếp thu của HV
Phần 1 : Trắc nghiệm :
Câu 1. Điều nào sau đây là SAI khi nói về dòng điện xoay chiều i = I
0
cos (cot +

i
:

45
A. I
0
là cường độ hiệu dụng của dòng điện xoay chiều.
B. i là cường độ dòng điện tức thời.
C. (

t +

) là pha dao động của dòng điện.
D.

i
là pha ban đầu của dòng điện.
- Mục đích HV nắm lại các ý nghĩa các đại lượng trong biểu thức
Câu 2. Giá trị đo của vôn kế và ampe kế xoay chiều chỉ :

.
)
CĐDĐ qua mạch là : i = I
0
cos (
i
t

.
)
Hướng dẫn HV nhận xét xem bài toán cho viết biểu thức ứng với đoạn mạch nào
của mạch điện
+ Việc xác định U
0
hay I
0
dựa trên định luật Ohm : (Bảng tổng hợp)
+ Xác định pha ban đầu : Dựa trên đặc tính của mạch điện
Phần 2 : Bài tập định tính :
Bài 1: Người ta mắc hai đầu tụ điện C và mạch điện xoay chiều u = 200 2 cos
(100

t) V , số chỉ Ampe kế là 4 A .
A. Tính điện dung C của tụ điện ra

F 63,6

F
B. Biểu thức CĐDĐ qua mạch i = 4 At )
2

) V B. u = 141 cos ( 100

t ) V
C. u = 200 cos ( 100

t +
6

) V D. u = 141 cos (100
6


t
(V)
Bài 3 : Đoạn mạch điện gồm Điện trở thuần R = 100

, cuộn dây thuần cảm có
độ tự cảm L = 2 /

( H ) , tụ điện có điện dung C = 100 /

(

F ) mắc nối tiếp . Đặt
vào hai đầu mạch điện áp xoay chiều u = 200 cos (100

t ) V
A. Tính tổng trở toàn mạch và góc lệch pha giữa u và i
B. Giá trị hiệu dụng CĐDĐ qua mạch
C. Biểu thức CĐDĐ qua mạch

2. Hiệu qủa áp dụng đề tài :
+ Trong qúa trình áp dụng đề tài tạo cho HV hứng thú trong việc học tập bộ môn

49
+Việc áp dụng đề tài nên tùy theo điều kiện từng trường việc tổ chức phải
thường xuyên và liên tục mới có hiệu qủa
+ Số HV yếu kém giảm dần, kết qủa đào tạo từng bước được chuyển biến
PHẦN III. KẾT LUẬN :
Việc phụ đạo HV yếu kém của bộ môn là một việc làm rất cần thiết , nâng cao
được sự hiểu biết HV về các kiến thức cơ bản bộ môn đáp ứng được yêu cầu của HV,
qua đó rèn luyện kỹ năng làm việc có phương pháp, có mục đích. Việc phụ đạo có kết
qủa chủ yếu dựa vào ý chí phấn đấu của người đi học, tuy nhiên công việc này cũng đòi
hỏi sự quan tâm của toàn xã hội, của Ban Giám Đốc các TTGDTX vì nó tiến hành liên
tục ngay từ đầu năm học .
Đối với qúy đồng nghiệp thì đây là việc làm đầy tự hào và trách nhiệm của
người thầy, chúng ta không quản ngại thời gian và công sức để giúp những HV yếu
kém. Họ rất qúy và kính trọng chúng ta khi học được mở mang kiến thức và thành đạt
trong cuộc sống. Điều mà Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm .
Nghị quyết Đại hội của Ban chấp hành Trung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam
khóa VIII chỉ rõ: “Nhiệm vụ và mục tiêu giáo dục là xây dựng những con người và
thế hệ có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại, phát triển tiềm năng của
dân tộc và con người Việt Nam, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại có
đủ tư duy sáng tạo, có năng lực thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính kỷ
luật và sức khỏe"
Trên là kinh nghiệm riêng của cá nhân sau những năm tháng dạy học rất còn
nhiều thiều sót mong qúy đồng nghiệp đóng góp.
Xin chân thành cảm ơn!
