Vận dụng kinh nghiệm lưu trữ thông tin của báo chí thế giới vào Việt
nam nhằm phục vụ tốt công tác nghiên cứu khoa học
Th. s Đinh Thị Chính
I. Vai trò của công tác lưu trữ thông tin báo chí
Báo chí được mệnh danh là "tấm gương phản ánh xã hội", là "người thư ký trung
thành của thời đại", là "nhân chứng lịch sử ". Với những tên gọi và từ góc nhìn như thế,
báo chí giúp các nhà khoa học tìm kiếm thông tin, để giải thích cắt nghĩa về một vụ việc
sự kiện nào đó đã xảy ra đang gây tranh cãi, đưa ra những kết luận chính xác để giúp các
cơ quan có trách nhiệm ra những quyết định đúng đắn. Tiêu biểu ở dạng này có thể là
một vụ án hình sự nào đó, sau vài chục năm các nhà chức trách còn phải tìm kiếm thông
tin, lật lại vấn đề, đưa ra những kết luận chính xác trong các phiên tòa...
Báo chí góp phần làm sáng tỏ những vấn đề đã xảy ra trong quá khứ, có thể là
những chỉ số, số liệu để gúp các nhà khoa học dự đoán, dự báo sự phát triển trong tương
lai của một ngành nghề nào đó. Những thông tin này thật đa hình đa dạng, thuộc nhiều
lĩnh vực khác nhau như kinh tế, văn hóa, bất động sản, công nghiệp, nông nghiêp, an
ninh quốc phòng...
Báo chí cũng là nơi cung cấp những tri thức văn minh của nhân loại, những tri
thức đó có thể là thông thường đơn giản với dân tộc này, với người này nhưng lại là tri
thức mới mẻ, quan trọng với đất nước khác, dân tộc khác, con người khác. Ngay trong
cơ quan báo chí, nguồn tư liệu của sản phẩm chính mình làm ra cũng rất cần thiết với
phóng viên, biên tập viên khi viết về một đề tài hoặc làm một chương trình phát thanh,
truyền hình nào đó. Vì thế việc bảo tồn những tri thức của nhân loại đã được nhiều cơ
quan báo chí trong và ngoài nước đặt ra một cách nghiêm túc, có ý nghĩa lớn lao trong
công tác nghiên cứu khoa học của nhiều ngành nghề khác nhau.
Mặt khác, những điều kiện bảo tồn những thông tin, tư liệu báo chí của mỗi quốc
gia, mỗi cơ quan báo chí chịu tác động bởi nhiều yếu tố vật chất, khí hậu, môi trường,
điều kiện xã hội khác nhau. Những bản báo in trên giấy có thể bị bị lão hóa theo thời
gian do tác động của môi trường ẩm ướt. . Vì thế cần chọn lựa nhiều cách bảo quản các
thông tin, tri thức của nhân loại bằng nhiều cách, nhiều hình thức và phương tiện khác
nhau. Mặt khác, với lượng giấy in báo càng ngày càng nhiểu, số lượng in ấn càng tăng
nhanh nên khi tìm kiếm thông tin thực sự là khó khăn. Thí dụ ngày 26 tháng 3 năm

các nước trên thế giới. Để có những tầm nhìn chiến lược trong tương lai, điểm lại vài
kinh nghiệm luu trữ thông tin của các báo trên thế giới.
II. Kinh nghiệm lưu trữ thông tin, tạo cơ sở dữ liệu của một số tờ báo
trên thế giới
2.1. Kinh nghiệm của báo chí Nhật bản
Nhật bản là quốc gia có nền báo chí phát triển. Đặc biệt là những tờ nhật báo như
Yomiuri shimbun, Ashaki shim bun, Nihon Keizai Shimbun, Maniti, The Japan Times...
có số lượng phát hành rất cao ở Nhật bản thì cũng là những tờ báo chú trọng đến công
tác lưu trữ thông tin. Cách thứ nhất, họ lưu trữ thông tin trong các Microfim tất cả các
bài báo từ khi ra đời đến nay. Muốn đọc lại các thông tin phải sử dụng máy phóng to các
hình ảnh cũng như chữ viết. Cách thứ hai Năm 1999, báo Yomiuri Shimbun (Phóng sự)
thực hiện là cho ra đời đĩa CD-ROOM với tên gọi "Tờ báo Yomiuri Shimbun Trong thời
kỳ meiji " (The Yomiuri Shimbun in the Meiji Era ". Đĩa dữ liệu thông tin này là kho
lưu trữ các bài báo và hình ảnh trên báo qua thời kỳ Meiji. Chương trình giúp các nhà
nghiên cứu truy cập những hình ảnh sống động và các bài báo đã in trên báo này. Các
đĩa CD- ROOM tiếp theo là "The Taisho Era ", "The Prewar Showa Era 1 " "The Prewar
Showa Era 2 "ghi tiếp những thông tin hình ảnh và bài viết giai đoạn kế tiếp của báo.
Trong các đĩa còn có hệ thống mục lục các bài báo để giúp các nhà nghiên cứu truy cập
thông tin nhanh chóng. Các đĩa CD- ROOM đó được công chúng nồng nhiệt ứng dụng.
Nguồn dữ liệu thông tin quý giá này được lưu trữ tại các thư viện trong các Học viện
nghiên cứu của nước Mỹ.
Báo Asashi Shim bun (Mặt trời phương đông) lưu trữ các thông tin cũng bằng 3
cách: microfim, các đĩa CD-ROOM và nén thông tin và các hình ảnh của tất cả các trang
báo vào gọn một trang (Shukusatshuban). Đây là sản phẩm công nghệ được phổ biến của
Asashi Shim bun từ năm 1930. Sau này khi công nghệ thông tin phát triển, khi cần đọc
đến số báo nào người nghiên cứu phải gỡ các thông tin trên máy tính để đọc và cắt xén
lấy thông tin cần thiết cho công việc nghiên cứu của mình. Báo Asashi Shim bun của
Nhật bản còn có cơ sở dữ liệu bằng đĩa compack (CD-ROOM) ghi lại các đầu đề của bài
báo, bao gồm các danh mục tít chính và tít phụ từ năm 1945 đến năm 1999. Cơ sở dữ
liệu đáng giá đó có thể tìm kiếm tại thư viện Yenching của trường đại học Harvard của

quan báo chí trên toàn cầu, cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác từ các cơ quan báo chí.
Từ việc tạo dữ liệu thông tin như trên, khi mạng internet toàn cầu đước khai
thông, với công cụ tìm kiếm thông tin nhanh và mạnh như Google, Yahoo, Shareware,
Alta vista, đã tạo điều kiện cho các nhà nghiên cứu khai thác nguồn thông tin quý giá
của nhân loại, phục vụ thiết thực công tác nghiên cứu của mình.
Mặt mạnh nữa của trung tâm lưu trữ và cung cấp thông tin của Mỹ và các nước
tiên tiến là sử dụng công cụ tự động dịch thuật được nhiều thứ ngôn ngữ trên thế giới.
Nếu vào trang Wikipedia giới thiệu về các tạp chí, có thể thấy thông tin được dịch thành
16 thứ tiếng thông dụng trên thế giới. Đây là chìa khóa khai thác thông tin thuận lợi cho
công việc tìm tòi và khai thác thông tin của các nhà khoa học.
Ngoài những phương pháp lưu trữ và tạo cơ sở dữ liệu thông tin chuyên ngành
như trên, nhiều cơ quan báo chí trên thế giới tập hợp những bài báo nổi bật, có dung
lượng thông tin lớn, in thành các tập sách với tên gọi "Tình hình thế giới trong năm
"cũng giúp các nhã nghiên cứu tìm được thông tin quan trọng phục vụ công tác nghiên
cứu của mình.
3. Một số kiến nghị trong công tác lưu trữ thông tin và tạo cơ sở dữ liệu của báo chí
nước ta
Công tác lưu trữ thông tin của các cơ quan báo chí và tạo cơ sở dữ liệu chuyên
ngành phục vụ nghiên cứu khoa học là cần thiết và ích lợi. Nó vừa giúp nhà nghiên cứu
nhanh chóng tìm kiếm được thông tin cần thiết, hoàn thành tốt công việc của mình, vừa
góp phần nâng cao trình độ dân trí, vừa vận dụng được những phát minh trong các
ngành nghề khác nhau của nhân loại trong hoạt động thực tiễn của mỗi quốc gia, mỗi
dân tộc. Công tác lưu trữ thông tin có được đẩy mạnh và phát triển hay không phụ thuộc
vào định hướng và quyết tâm trong công tác tổ chức của các nhà quản lý và hoạch định
chính sách của các tòa soạn báo và cơ quan có thẩm quyền.
Tổ chức công tác lưu trữ thông tin và tạo cơ sở dữ liệu thông tin chuyên ngành -
tương đương với tôn chỉ và mục đích của cơ quan báo chí sẽ thu hút đông đảo lực lượng
lao động có tay nghề cao. Họ có thể là những kỹ sư công nghệ thông tin đảm đương
phần kỹ thuật cho việc lưu trữ các nguồn thông tin sao cho phù hợp, lôgic, thuận lợi cho
các nhà nghiên cứu. Bên cạnh họ, sẽ có lực lượng đông đảo các chuyên gia chuyên