Chụp cắt lớp vi tính trong chẩn đoán
chấn thương hốc mắt
Khám lần đầu trong chấn thương hốc mắt là thời gian cơ bản cho tiên lượng. Phải
nhanh, sau vài giờ, những máu tụ và phù nề có thể mất trên lâm sàng và trở nên
khó, không chính xác.
Chẩn đoán hình ảnh phải biết một trong những đặc điểm lâm sàng sau:
- Tuổi bệnh nhân, bản chất chấn thương, ngày chấn thương.
- Có tổn thương: giảm hay mất thị lực, song thị, khuyết trường nhìn, lồi mắt, vỡ
nhãn cầu.
- Có bất thường vùng hốc mắt: thay đổi bất thường và hạn chế vận nhãn.
- Có dị vật nội nhãn hay trong hốc mắt.
Trong lúc khám: hai tình huống lâm sàng đặt ra để chụp cắt lớp vi tính: giảm
nhanh thị lực và lồi mắt chứng tỏ có chèn ép dây thị giác.
Chèn ép dây thị giác phải được phẫu thuật trong vòng 6 giờ.
Tất cả các trường hợp khác không cần thiết chụp cắt lớp vi tính cấp cứu. Ngược lại,
thời gian từ 2 đến 5 ngày là tốt nhất. Thực tế trong 2 ngày đầu tiên, hốc mắt ít
nhiều xưng nề bởi tụ máu và dịch phù nề nên hạn chế đặt vấn đề phẫu thuật. Mặt
khác, phải ổn định những gãy xương hốc mắt sau 15 ngày.
Những phương tiện chẩn đoán hình ảnh:
- Chụp Xquang quy ước: với Film Blondeau và hốc mắt thẳng nghiêng đủ để chẩn
đoán hình ảnh tổn thương xương hốc mắt.
- Chụp cắt lớp vi tính: với các lớp cắt axiales và coronales theo đường P.N.O
(passer neuro-optique) 3-5mm liên tiếp qua hốc mắt.
- Cộng hưởng từ
Những vỡ xương hốc mắt: thực sự hay gặp là sàn và thành trong. Những vỡ riêng
biệt trần, thành ngoài hoặc đỉnh có thể thường gặp trong bệnh cảnh chấn thương
lan toả.
- Vỡ sàn hốc mắt:
Hay gặp khi tác động trực tiếp hay gián tiếp trên nhãn cầu, phải xác định nguy cơ
tăng áp lực nội nhãn vì sàn hốc mắt mong manh nên dễ vỡ thành nhiều mảnh.
Những mảnh này thường còn gắn với màng xương nên hiếm khi tách rời hay rơi

- Viêm tổ chức hốc mắt.
Mất thị lực ngay sau chấn thương thường do đụng dập hay rách một phần dây thị
giác. Giảm thị lực nhanh, liệt vận nhãn hay lồi mắt xuất hiện trong 2 đến 3 giờ sau
chấn thương chứng tỏ chèn ép dây thị giác cần được phát hiện trong 6 giờ đầu và
phải chụp cắt lớp vi tính cấp cứu theo đường P.N.O.
Tổn thương nhãn cầu:
Những chấn thương khác nhau trên nhãn cầu có thể xác định trên chụp cắt lớp vi
tính như: xuất huyết nội nhãn, bong võng mạc, lệch thuỷ tinh thể, vỡ nhãn cầu, dị
vật nội nhãn. Đụng dập nhãn cầu và xuất huyết nội nhãn đôi khi không phải là
nguyên nhân mà thường do dị vật kim loại trong nội nhãn, dễ phát hiện và khu trú.
Rối loạn vận nhãn:
Thường do vỡ sàn hốc mắt. Song thị khi nhìn lên có thể do:
- Thoát vị tổ chức mỡ
- Tổn thương dây vận nhãn
- Tổn thương và dịch chuyển cơ thẳng dưới
- Lõm nhãn cầu.
Cần chụp cắt lớp vi tính để phân tích cơ thẳng dưới và vùng xung quanh.
Tắc tuyến lệ:
Ống lệ-mũi có thể bị tổn thương do: vỡ tháp đá, giãn khớp sọ mặt, vỡ xoang trán
sàng, vỡ xoang hàm-vòm. Vỡ ống lệ mũi thường thấy trên các lớp cắt axiales và
đôi khi trên tái tạo hình ảnh các lớp cắt sagittales. Tắc tuyến lệ sau chấn thương
phù hợp với chảy nước mắt mà vị trí ở túi lệ hoặc ống lệ mũi. Trên các lớp cắt
axiales không thấy hình khí ở trong ống lệ mũi, thực tế dịch nhày thành vòng trong
hốc mũi phải nghĩ tới vỡ ống lệ mui.
Tổn thương cơ thẳng ngoài:
Sau vài tuần tụ máu cân cơ thẳng ngoài trở nên xơ hoá, phì đại gây hạn chế vận
nhãn. Tổn thương này thường do vỡ cung gò má, thành sau bên xoang hàm hoặc
mỏm chân bướm hàm. Chụp cắt lớp vi tính thấy ngoài vỡ xương còn thấy giãn cơ
thẳng ngoài gần phần củng mạc, xâm lấn khoang mỡ sau gò má-xoang hàm và trải
dọc mỏm chân bướm hàm, những nốt vôi hoá trong và xung quanh cơ.