KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ CỦA NGƯỜI DÂN CÁC QUẬN PHỤ CẬN TRUNG
TÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VỀ BỆNH ĐỘNG KINH

TÓM TẮT
Mục đích: Chúng tôi tiến hành một khảo sát để đánh giá kiến thức, thái độ của người
dân tại các quận phụ cận trung tâm thành phố Hồ Chí Minh về bệnh động kinh.
Phương pháp nghiên cứu: Chúng tôi tiến hành một cuộc điều tra bằng phương pháp
phỏng vấn “mặt đối mặt” dựa vào bộ câu hỏi soạn sẵn tại 4 quận phụ cận trung tâm
thành phố Hồ Chí Minh. Một ngàn năm trăm hai mươi người đã được chọn lựa ngẫu
nhiên. Những người bị động kinh hoặc gia đình có người bị động kinh đã được loại
trừ.
Kết quả: Chúng tôi đã phỏng vấn 1520 người; 85,79% đã từng nghe nói về bệnh
động kinh trước đó. Trong số đó, 75,31% đã từng chứng kiến ít nhất một cơn co giật
động kinh và 34,36% có quen biết với người bệnh động kinh. Chỉ có 36% cho rằng
bệnh lý não thần kinh là nguyên nhân gây ra bệnh động kinh; 17,87% cho rằng do di
truyền; 58,44% chèn vật cứng vào răng khi gặp người bệnh lên cơn co giật để phòng
cắn lưỡi; 39% cho rằng bệnh động kinh không thể điều trị bằng thuốc; thuốc là cách
duy nhất để điều trị bệnh động kinh chiếm 53,12%; 47,27% cấm con em trong gia
đình kết hôn với người bệnh động kinh; 32,1% nghĩ rằng người bệnh động kinh
không nên lập gia đình và sinh con; 11,42% phản đối con học cùng trường hoặc chơi
chung với trẻ bị động kinh; 33,39% cho rằng người bệnh động kinh có thể làm việc
như người bình thường; 41,94% cho nghỉ việc một người lên cơn động kinh vì không
báo trước tình trạng bệnh động kinh của họ; 11,7% cho rằng động kinh là bệnh tâm
thần; 73,25% không biết cơ sở khám chữa bệnh động kinh dành cho trẻ em và
68,79% không biết cơ sở khám chữa bệnh đối với bệnh nhân người lớn.
Kết luận: nghiên cứu của chúng tôi cho thấy rằng kiến thức về bệnh động kinh của
người dân các quận phụ cận trung tâm thành phố vẫn còn nhiều hạn chế và thái độ
không đúng vẫn còn rất nặng nề. Vì vậy, một chương trình giáo dục sức khỏe thích
hợp là điều cần thiết để nâng cao nhận thức và thay đổi thái độ không đúng của cộng
đồng về bệnh động kinh.
ABSTRACT

ĐẶT VẤN ĐỀ
Động kinh là bệnh thần kinh mãn tính, thường gặp trên thế giới
(Error! Reference source not
found., Error! Reference source not found.)
. Theo WHO, hiện có khoảng trên 50 triệu người mắc
bệnh
(Error! Reference source not found.)
. Bệnh phải điều trị kéo dài và cần có sự quan tâm chia
sẻ của gia đình và xã hội. Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy rằng sự thiếu hụt về
kiến thức và thái độ không đúng đối với bệnh động kinh còn chiếm một tỷ lệ khá cao.
Người bệnh động kinh đang bị sự kỳ thị và phân biệt đối xử của cộng đồng. Chính
thái độ đối xử này làm cho người bệnh khổ sở nhiều hơn do bệnh tật gây ra
(Error!
Reference source not found., Error! Reference source not found., Error! Reference source not found., Error! Reference
source not found., Error! Reference source not found.)
. Nghiên cứu về kiến thức, thái độ là bước đầu
tiên để loại bỏ sự kỳ thị đó. Tại Việt Nam, mới chỉ có hai công trình nghiên cứu về
kiến thức, thái độ của cộng đồng đối với bệnh động kinh tại Nhân Chính
(Error! Reference
source not found.)
(Hà Nội) và Ba Vì
(Error! Reference source not found.)
(Hà Tây). Tuy hai địa
phương khá gần nhau (cách 60km) nhưng kiến thức và thái độ lại khác nhau đáng kể.
Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố lớn, với dân số trên 6 triệu người, nhưng chưa
có nghiên cứu nào về kiến thức, thái độ của cộng đồng về bệnh động kinh. Với kết
quả thu được qua nghiên cứu, chúng tôi hy vọng sẽ góp phần xây dựng một chương
trình GDSK cộng đồng về bệnh động kinh phù hợp với từng đối tượng, nhằm từng
bước loại bỏ sự kỳ thị, đưa người bệnh hòa nhập với xã hội.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

trong phân tích đơn biến. Với các các câu trả lời chung chung như “không biết”,
“không rõ” đã được loại khỏi phần phân tích đối với câu đó. Nếu có nhiều yếu tố liên
quan, kiểm định hồi quy logistic cũng được thực hiện để xác định yếu tố liên quan
độc lập trong phân tích đa biến. Tuổi được chia thành 3 nhóm: từ 18 đến 44; 45 đến
64 và trên 64. Học vấn được chia thành 3 cấp độ: (a) tiểu học hoặc thấp hơn; (b) trung
học và (c) trên trung học. Nghề nghiệp được chia thành 3 loại: (a) lao động tay chân;
(b) lao động trí óc và (c) không làm gì. Hôn nhân được chia thành (a) độc thân; (b) đã
kết hôn. Ngưỡng α được xác lập ở mức có ý nghĩa thống kê là 0,05.
KẾT QUẢ
Kết quả trả lời các câu hỏi phỏng vấn được tóm tắt từ Bảng 1 đến Bảng 5. Các câu hỏi
này được chia thành 5 lĩnh vực: (a) biết về người/bệnh động kinh, (b) hiểu biết về
nguyên nhân và triệu chứng bệnh động kinh; (c) hiểu biết về điều trị và quản lý bệnh
động kinh; (d) thái độ đối với người bệnh động kinh; (e) niềm tin sai lạc về bệnh động
kinh và (g) nguồn thông tin về bệnh động kinh mà người dân mong muốn được tiếp
cận.
Đặc điểm dân số xã hội trong mẫu nghiên cứu:
Những người trả lời phỏng vấn trong nghiên cứu của chúng tôi, nam chiếm 45% và
nữ 55%. Tuổi được phân bố là 60,66%, 33,29%, 6,05% tương ứng với các nhóm tuổi
18 đến 44, 45 đến 64 và trên 64. Tỷ lệ học vấn tiểu học hoặc thấp hơn, trung học và
trên trung học tương ứng là 24,08%, 64,21% và 11,71%. Lao động tay chân chiếm đa
số với 66,05%, lao động trí óc 18,62% và không làm gì 15,33%. Những người đã kết
hôn chiếm 84,14% và độc thân 15,86%. Bảng câu hỏi được phân bố: 10,53% (Quận
2); 21,05% (Quận 6); 31,58% (Quận 8) và 36,84% (Quận Bình Tân). Tỷ lệ này phù
hợp với dân số của mỗi quận.
Biết về bệnh/ người bệnh động kinh
Có ba câu hỏi liên quan đến việc biết về bệnh động kinh là đã từng nghe nói hoặc đọc
về bệnh động kinh chưa?; từng chứng kiến một cơn co giật động kinh chưa? và có
quen biết ai bị động kinh không? Tám mươi sáu phần trăm số người cho rằng họ đã
từng nghe nói hoặc đọc được về bệnh động kinh. Những người từ 45 đến 64, học vấn
trên trung học, lao động trí óc có tỷ lệ nghe nói về bệnh động kinh nhiều nhất. Sự

94,94 76,92 30,77
Nghề nghiệp

LĐ tay chân 85,30 75,38 35,23
LĐ trí óc 91,87 74,62 32,31
Không làm gì

82,95 75,63 34,26
hôn nhân

Độc thân 86,72 64,59 25,36
Đã kết hôn 85,61 77,35 36,07
Câu 1. Đã từng nghe nói về bệnh động kinh chưa?
Câu 2. Đã từng chứng kiến cơn co giật động kinh chưa?
Câu 3. Có quen biết người bệnh động kinh không
Kiến thức về nguyên nhân và triệu chứng
36% biết nguyên nhân của bệnh là do bệnh lý não thần kinh. Học vấn càng cao và
tuổi càng trẻ thì tỷ lệ kiến thức này càng tăng (X
2
test, p=0,035 và 0,001 tương ứng),
trong đó học vấn là yếu tố liên quan độc lập (logistic regression, p=0,001). Có
17,87% số người trả lời tin rằng động kinh là một bệnh di truyền, 2% cho rằng động
kinh là bệnh truyền nhiễm và 91,18% cho rằng biểu hiện chính của mọi cơn động
kinh là co giật và sùi bọt mép.
Bảng 2: Tóm tắt các câu hỏi liên quan thái độ
Có
(%)
Không

(%)


47,2752,73Câu 13. Ngư
ời bệnh
động kinh có nên l
ập
gia đình
66,8 32,1 1,1
Câu 14. Ngư
ời bệnh
66,02

32,12

1,86
Có
(%)
Không

(%)
ph
ụ nữ
thì
không(%)


21,49Câu 17. Cho ngh
ỉ việc
vì người bệnh l
ên cơn
động kinh?
41,94

58,06Câu 18. N
ếu trong gia
đình có ngư
ời động
13,76 Có
(%)
Không

(%)
ph
ụ nữ
thì
không(%)


Có
(%)
Có
(%)

Có
(%)
Có
(%)
Tổng
số
36,04

17,87

2,05 91,18

61 53,12

58,44

Tuổi
(năm)18-44

37,72

17,34


46,38

47,89

Giới
Nam
38,68

19,43

2,53 91,72

61,31

48,77

58,61

N
ữ 33,85

16,57

1,64 90,73

60,75

45,29



61,46

Trên
trung
học
48,52

21,30

2,44 92,31

60,71

53,99

58,44

Ngh
ề
nghiệpLĐ 32,31

16,00

1,66 91,23

58,85

60,13

45,03

55,33

hôn
nhân

Độc
thân
41,63

18,18

2,51 89,47

66,87

49,75

61,24

Đã k
ết
hôn
34,98

17,81


yếu tố liên quan độc lập (logistic regression, p=0,036). Ba hai phần trăm phản đối
người bệnh động kinh lập gia đình, 32,12% cho rằng người bệnh động kinh không
nên có con. Mười một phần trăm cấm con em họ học cùng trường hoặc chơi chung
với trẻ bị động kinh, 17,13% tỏ ra lưỡng lự khi cho rằng “có, nhưng phải có người
giám sát”. Không tìm thấy mối liên quan nào giữa thái độ này với tuổi, giới, học vấn,
nghề nghiệp và tình trạng hôn nhân. Về việc làm, có 21,49% cho rằng người bệnh
động kinh không nên làm việc, 33,39% cho rằng có thể làm việc đơn giản. Tuổi lớn
(trên 64), học vấn thấp và không đi làm có liên quan với thái độ tiêu cực về việc làm
của người bệnh động kinh (X
2
test, p=0,026, p=0,001 và p=0,001 tương ứng). Bốn hai
phần trăm ý kiến cho rằng họ sẽ chấm dứt hợp đồng ngay lập tức với người lên cơn
động kinh trong lúc làm việc vì không khai báo trước tình trạng bệnh của họ.
Mười bốn phần trăm có chiều hướng giấu giếm chẩn đoán bệnh động kinh của các
thành viên trong gia đình họ vì “cảm thấy xấu hổ” (19,88%) và “sợ bị phân biệt đối
xử” (34,5%). Khi gặp người thân quen bị động kinh, chỉ có 45,82% khuyên nên đi
khám bác sĩ và uống thuốc.
Bảng 4:Niềm tin sai lạc vể bệnh động kinh
Có
%
1. Nguyên nhân động kinh:
Do bị thư 0,46
Do bị thần thánh trừng phạt 1,23
2. Động kinh có phải là b
ệnh tâm
thần?
11,65
3. Trí tuệ ngư
ời bệnh động kinh thấp
hơn bình thường

C1
Có
(%)
C2
Có
(%)
C3
Có
(%)
Hồng
kông
(Error!
Reference source
not found.)

2002 58 55 18,7
Seoul
(Error!
Reference source
not found.)

2004 92
Hà Nội
(
Error!
Reference source
not found.)

2006 54 49,2 54,5
Hà Tây

biết với người bệnh động kinh lại không cao tương ứng. Có lẽ do cuộc sống tất bật,
hối hả hiện nay đã hạn chế các mối giao tiếp cá nhân, cũng có thể do thái độ trả lời
tiêu cực vì tâm lý e ngại, không muốn liên quan gì đến người bệnh. Mặc khác, người
bệnh động kinh thường có xu hướng hạn chế các mối quan hệ xã hội cũng là một yếu
tố góp phần.
Về nguyên nhân gây bệnh, chỉ có 36% cho rằng do “bệnh lý não thần kinh”. Tỷ lệ này
thấp hơn so với nghiên cứu của Lê Quang Cường
(Error! Reference source not found.)
và Nguyễn
Anh Tuấn
(Error! Reference source not found.)
(77,8% và 50,4% tương ứng). Việc quá nhấn
mạnh đến vai trò của yếu tố di truyền cũng chiếm tỷ lệ khá cao (17,87%). Điều này có
thể ảnh hưởng đến thái độ không đúng đối với vấn đề kết hôn và sinh con của người
bệnh.
Về điều trị và quản lý
Số người cho rằng bệnh động kinh không thể điều trị khỏi bằng thuốc chiếm khá cao
(39%). Tỷ lệ này theo nghiên cứu của C.Kwon
(Error! Reference source not found.)
là 25% và
Fong
(Error! Reference source not found.)
là 48%. Có thể do động kinh là bệnh mãn tính, thời
gian điều trị kéo dài, bệnh lại hay tái phát
(Error! Reference source not found., Error! Reference source
not found., Error! Reference source not found.)
. Mặc khác, trong thực tế, có nhiều trường hợp bệnh
động kinh không được điều trị hoặc điều trị không thể thích hợp, dẫn đến không thể
kiểm soát được bệnh. Do vậy dễ dẫn tới ngộ nhận cho rằng bệnh không chữa khỏi
bằng thuốc. Hơn phân nửa số người cho rằng thuốc là cách duy nhất để điều trị bệnh

Kông
(Error! Reference source not found.)
, New Zealand
(Error! Reference source not found.)
. Điều này có
lẽ xuất phát từ quan niệm cho rằng bệnh động kinh không thể chữa khỏi (39%), động
kinh là bệnh tâm thần (11,7%) và việc quá nhấn mạnh đến vai trò của yếu tố di truyền
(17,87%). Gần một phần ba (32%) số người nghĩ rằng người bệnh động kinh không
nên lập gia đình và sinh con. Thái độ này tiêu cực hơn nhiều so với nghiên cứu của
Fong
(Error! Reference source not found.)
. Như vậy, thái độ phân biệt đối xử của cộng đồng
trong vấn đề lập gia đình và sinh con của người bệnh còn rất nặng nề.
Việc hòa nhập của trẻ em bị động kinh trong cộng đồng cũng đang gặp phải sự phản
đối. Mặc dù thái độ cấm con em mình chơi chung với trẻ bị động kinh tương đối thấp
(11,42%), nhưng thái độ do dự vẫn còn khá cao (17,13%). Có lẽ do những quan niệm
sai lạc như động kinh là bệnh tâm thần, trí tuệ người bệnh động kinh thấp hơn bình
thường, người bệnh động kinh có thể gây nguy hiểm cho người khác đã góp phần tạo
nên thái độ không đúng này.
Việc làm là một tiêu chí rất quan trọng phản ánh việc chia sẻ của cộng đồng và việc
hòa nhập với cuộc sống của người bệnh. Tuy vậy, chỉ có một phần ba (33,39%) số
người trả lời rằng người bệnh động kinh có thể làm việc như người bình thường.
Dường như quan niệm cho rằng người bệnh động kinh là người tàn tật, không thể làm
việc đã bắt rễ sâu trong tâm thức của cộng đồng. Các chương trình giáo dục sức khỏe
cộng đồng là rất cần thiết để làm thay đổi thái độ này.
Thái độ về việc chia sẽ thông tin nếu người thân trong gia đình bị bệnh động kinh
trong nghiên cứu của chúng tôi tích cực hơn so với tác giả Fong
(Error! Reference source not
found.)
. Tuy nhiên vẫn còn 14% bày tỏ thái độ giấu bệnh khi trả lời rằng “cảm thấy xấu

có một khuyết điểm là người trả lời có thể bày tỏ thái độ của mình theo hướng chấp
nhận của xã hội. Tuy nhiên, chúng tôi hy vọng kết quả thu được qua nghiên cứu sẽ
hữu ích cho các Bác sĩ làm công tác điều trị và quản lý các bệnh lý mạn tính như bệnh
động kinh.
KẾT LUẬN:
Nghiên cứu này cho thấy kiến thức của cộng đồng về bệnh động kinh tại các quận
phụ cận trung tâm thành phố Hồ Chí Minh còn nhiều hạn chế. Thái độ không đúng
đối với người bệnh còn phổ biến. Một chương trình giáo dục sức khỏe phù hợp là rất
cần thiết để thay đổi nhận thức và thái độ của cộng đồng đối với người bệnh động
kinh.