ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT VIÊM TỤY MẠN

TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Viêm tụy mãn là một bệnh do nhiều nguyên nhân công tác điều
trị còn gặp nhiều khó khăn. Công trình nghiên cứu nầy có mục đích nêu lên
các đặc điểm của viêm tụy mãn ở nước ta, đánh giá kết quả điều trị và thành
phần hóa học của sỏi trong viêm tụy mãn.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Công trình nghiên cứu ứng dụng
trên 47 trường hợp viêm tụy mãn đã được điều trị bằng phẫu thuật tại Bệnh
viện Bình Dân từ năm 1994 đến năm 2007.
Kết quả: Qua nghiên cứu chúng tôi có được các kết quả như sau: -Số lượng
bệnh nhân nam hơn gấp ba nữ. Đa số bệnh nhân gầy. Có 10 trường hợp viêm
tụy mãn kèm tiểu đường và có 4/10 trường hợp đường huyết trở về bình thường
sau khi phẫu thuật. Triệu chứng lâm sàng thường gặp là đau hạ sườn phải tái đi
tái lại nhiều lần. Thời gian đau từ vài tuần đến 5 năm. Siêu âm thường phát hiện
ống tụy chính dãn và có sỏi trong ống tụy chính. Thời gian phẫu thuật trung
bình gần 2 giờ, thời gian nằm viện trung bình là 17 ngày. Kết quả điều trị qua
theo dõi hậu phẫu và tái khám tốt, không có biến chứng quan trọng và không có
tử vong.
Kết luận: Qua đánh giá ban đầu trên 47 bệnh nhân viêm tụy mãn do sỏi
hoặc với ống tụy chính dãn được điều trị bằng phẫu thuật, chúng tôi tin rằng
nếu chỉ định đúng và chọn phẫu thuật thích hợp sẽ điều trị tốt, an toàn và
hữu hiệu để điều trị viêm tụy mãn.
ABSTRACT
Background: Chronic pancreatitis is a disease that has many etiological
factor. The treatment is difficult and complex. The aim of this research is to
give the feature of chronic pancreatitis in our country and evaluate the
treatment and the composition chemical of pancreatic stones of chronic
pancreatitis.
Methods: The study is performed on 47 patients of chronic pancreatitis with
dilated pancreatic duct underwent surgery at Binh Dan hospital since 1994 to

vôi hóa tuyến tuỵ, ống tụy dãn dạng nang. Ở các nước có nền kinh tế phát
triển công tác chẩn đoán dựa vào các xét nghiệm sinh hóa như: Secretin-
Cholecystokinin test, NBT-Para- Aminobenzoic Acid test, Cholesteryl-
(C13)

Octanoate breath test, Faecal Elastase test. Trong chẩn đoán bằng hình
ảnh, ngoài siêu âm, CT Scan, đặc biệt chụp đường mật bằng kỹ thuật cộng
hưởng từ 3 chiều
(Error! Reference source not found.
. Điều trị viêm tụy mãn hiện nay
có rất nhiều phương pháp như điều trị nội khoa bằng Octreotide,
Samatostatin, điều trị bằng nội soi ERCP để chẩn đoán và điều trị như trong
nang giả tụy có biến chứng có thể dẫn lưu nang qua nội soi, xử trí trít hẹp
ống tụy chính bằng cách nong và đặt stent, xử trí sỏi bằng cách lấy sỏi bằng
rọ qua cắt cơ vòng nếu sỏi có kích thước dưới 3 mm hoặc tán sỏi bằng thuỷ
lực, trong viêm tụy mãn có ống tụy phân chia Kozarek, Lehman và cộng sự
nội soi cắt cơ vòng ở nhu tá bé hay đặt stent ở nhu tá bé đã giải quyết giảm
đau 75% thành công. Trong phẫu thuật cũng có rất nhiều phương pháp như
phẫu thuật Puestow-Gillesby, phẫu thuật Whipple, phẫu thuật Frey-Beger,
cắt phần xa của tụy, cắt trọn tụy
(Error! Reference source not found.
, ghép tụy và cắt đốt
thần kinh tạng lớn tạng bé hay đám rối thần kinh tạng để điều trị cơn
đau
(Error! Reference source not found.,Error! Reference source not found.
. Gần đây có nhiều tác
giả áp dụng phương pháp cắt đầu tụy bảo tồn tá tràng là một kỹ thuật mới và
hiệu quả tốt
(Error! Reference source not found.
. Ở nước ta, chẩn đoán chủ yếu dựa vào

Chí Minh hoặc phân tích thành phần hóa học bằng quang phổ hồng ngoại tại
khoa Dược Đại học Y Dược Tp. Hồ Chí Mính. Đánh giá tình trạng đau của
bệnh nhân theo thang điểm VAS (Visual Analogue Scale) với số điểm từ 1-
10. Đau ít từ 1-3 điểm, đau trung bình từ 4-5 điểm, đau nhiều từ 6-7 điểm và
đau dữ dội chưa từng thấy từ 8-10 điểm.
KẾT QUẢ
Giới và bệnh viêm tụy mãn
Trong 47 bệnh nhân bị viêm tụy mãn được điều trị phẫu thuật tại Bệnh Viện
Bình Dân có 34 bệnh nhân nam và 13 bệnh nhân nữ.
Tuổi và bệnh viêm tụy mãn:
Bảng 1: Tuổi và bệnh viêm tụy mãn:
Giới Nam Nữ Tính
Chung
Tu
ổi trung
42,1 32,3 37,2
bình
Tuổi trung bình của bệnh nhân viêm tụy mãn là 37,2 tuổi. Tuổi của nữ giới
bị viêm tụy mãn trung bình là 32,3 tuổi trẻ hơn nam giới 42,1 tuổi. Bệnh
nhân có tuổi trẻ nhất trong mẫu nghiên cứu là 17 tuổi và bệnh nhân có tuổi
lớn nhất là 79 tuổi.
Vùng sinh sống, nghề nghiệp và thói quen của bệnh nhân
Vùng sinh sống
Bảng 2: Vùng sinh sống và bệnh viêm tụy mãn:
Vùng sinh
sống
Thôn
Quê
Thành
Thị

Nghề Trường Hợp
Lái thuyền 1
Thợ xi mạ 1
Qua bảng 2 và 3 chúng ta thấy bệnh nhân ở thôn quê và có nghề ngiệp làm
ruộng chiếm tỷ lệ cao.
Thói quen về ăn uống
Bảng 4: Thói quen ăn uống của bệnh nhân
Thói quen Số lượng Tỷ lệ
Uống rượu 18 38,2%
Hút thuốc 17 36,1%
Ăn uống kém 3 6%
Không ghi nhận 7 14,8%
Qua bảng 4 trên chúng ta thấy 38,2% bệnh nhân viêm tụy mãn là nghiện
rượu, 36,1% là hút nhiền thuốc lá trong đó đa số các bệnh nhân vừa uống
rượu cùng với hút thuốc. Tuy nhiên có đến 29 trường hợp không uống rượu
và hút thuốc đặc biệt có 3 học sinh rất trẻ và 13 bệnh nhân nữ đều không
uống rượu và hút thuốc lá nhưng vẫn bị viêm tụy mãn.
Thời gian nằm viện
Bảng 5: Thời gian nằm viện:
Phân B
ố Thời
Gian
Tiền
Phẫu
Hậu
Phẫu
Tổng
Ngày
Nằm
Viện

ợng vị lan qua hông phải
và ra sau lưng
2
Ấn vào đau 4
Về tính chất và cường độ đau
– 47/47 trường hợp đau thượng vị
– 20/47 trường hợp đau kèm buồn nôn
– 20/47 trường hợp đau kèm chán ăn vì ăn vào đau tăng.
Siêu âm
Bảng 7: Hình ảnh siêu âm của viêm tụy mãn;
Hình Ảnh Số ca
Dãn ống tụy chính 32
Sỏi Tụy + Dãn
Ống Tụy
Chính
26
Sỏi Ống Tụy + Dãn
Ống Mật
Chủ
7
Ống Mật Chủ Dãn Có S
ỏi
Ống Mật Chủ
1
U Đầu Tụy Trong Nang 1
Sỏi Tụy + Sỏi Túi Mật 1
Sỏi và nang đầu tuỵ 1
U đuôi tụy có sỏi 1
Có 3 trường hợp chẩn đoán siêu âm có sỏi tụy và dãn ống tụy chính nhưng
khi mổ chỉ thấy dãn ống tụy chính mà tìm không thấy sỏi.

Trong 47 trường hợp viêm tụy mãn đã được phẫu thuật có 27 trường hợp
Amylase nước tiểu cao trên 1.000 đơn vị trong 27 bệnh nhân này 1 trường
hợp Amylase máu thấp hơn 185 đơn vị, 9 trường hợp Amylase máu từ 361-
745 đơn vị và 8 trường hợp Amylase máu lớn hơn 1.000 đơn vị.
Trong lúc phẫu thuật có 18/47 trường hợp được chọc dò lấy dịch trong ống
tụy chính để thử cho thấy nồng độ Amylase trong dịch lấy từ ống tụy chính
từ 1.997- 334.410 đơn vị.
Giải phẫu bệnh
Trong mẫu nghiên cứu chúng tôi làm sinh thiết 27 trường hợp và có 26
trường hợp kết quả giải phẫu bệnh đều có kết quả là mô tụy viêm mãn và
một trường hợp mô viên bán cấp.
Đặc biệt có 2 trường hợp trong lúc mổ lần đầu được chẩn đoán là viêm tụy
mãn có dãn ống tụy do sỏi và được nối ống tụy ruột non Roux – en – Y
nhưng sau đó 5 tháng bệnh nhân nhập viện và được mổ lại, một trường hợp
nghẹt tá tràng do u đầu tụy. Trường hợp thứ hai là tắc ruột do ung thư ăn lan
khắp ổ bụng giai đoạn cuối. Cả hai trường hợp đều có giải phẫu bệnh là
carcinoma tuyến. Hai trường hợp này chúng tôi không đưa vào mẫu nghiên
cứu.
Trọng lượng bệnh nhân viêm tụy mãn
Bảng 9: Cân nặng trung bình và bệnh viêm tụy mãn:
Giới Nam

Nữ Tính
Chung
Trọng Lượng C
ơ
Thể (Kg)
45,9 43,1 44,5
Nh
ỏ nhất 38 35

Số trư
ờng
hợp
15 13 2 17
Tất cả các trường hợp viêm tụy mãn trong đó có 30 trường hợp có sỏi, 2
trường hợp có sỏi nằm trong nhu mô tụy và 17 trường hợp không có sỏi.
Thành phần hóa học của sỏi tụy
Qua phân tích 16 mẫu sỏi tụy trong đó 2 mẫu sỏi thực hiện tại trung tâm dịch
vụ phân tích thể nghiệm Tp. Hồ Chí Minh và 14 mẫu sỏi được phân tích
bằng quang phổ hồng ngoại tại phòng thí nghiệm khoa Dược Đại học Y
Dược Tp. Hồ Chí Minh.
Về đại thể sỏi tụy có đặc điểm cứng, màu trắng như xương, có gai nên
thường dính vào nhu mô tụy rất khó lấy. Đặc biệt có 3 trường hợp có nhiều
viên sỏi nhỏ bằng hạt gạo lúc mổ có màu trắng, cứng nhưng sau khi để ngoài
cơ thể vài giờ sỏi mềm và nhỏ đi như bị tan ra.
Về thành phần hóa học của sỏi tụy chúng tôi được kết quả như sau:
CaCO
3
= 90,5%
CaC2O
4
= 4,4%
Protein = 3,8% (trong đó có 17 acid amin khác nhau)
MgCO
3
= 0,85%
Ca
3
(PO
4

theo dõi trong
và sau ph
ẫu
thuật
Phương
pháp n
ối
ống tụy
ruột non
Phẫu
thuật
Whipple

Th
ời gian phẫu
thuật (phút)
120 240
Th
ời gian bệnh
nhân đánh hơi
đư
ợc sau mổ
(ngày)
2,6 3
Th
ời gian theo
dõi bệnh (tháng)
51,5 19
Qua kết quả ở bảng 12 cho thấy thời gian phẫu thuật theo phương pháp nối
ống tụy ruột non trung bình là 120 phút. Thời gian bệnh nhân đánh hơi được


gian
theo
dõi
Chúng tôi 77,5%

22,5% 0 51
tháng
Nguy
ễn
Ng
ọc Bích

3/18 15/18 0
Greenlee 42% 43%
Ngay
sau mổ

Soto 91% 9%
Bradley 28% 38% 69
tháng
Warshaw 80% 38
tháng
Wilson 76% 1/20Gonzalez 98% 1/49Taylor 50% 60

Tổng
số mẫu

Chúng Tôi 34 13 47
Gonzalez Và
Cộng Sự
34 15 49
Qua kết quả ở bảng 14 cho thấy kết quả của chúng tôi và của Gonzalez có tỷ
lệ bệnh nhân viêm tụy mãn ở nam giới hơn gấp ba nữ giới. Có lẻ tỷ lệ bệnh
nhân nam bị viêm tụy mãn nhiều hơn ở nữ vì bệnh nhân nam có tỷ lệ viêm
tụy mãn do rượu khá phổ biến.
Tuổi và bệnh viêm tụy mãn
Qua kết quả ở bảng 1 chúng ta thấy tuổi trung bình của bệnh nhân viêm tụy
mãn được điều trị tại Bệnh Viện Bình Dân là 37,2 tuổi nếu so sánh với kết
quả nghiên cứu của Gonzalez
(Error! Reference source not found.
trên 49 bệnh nhân
viêm tụy mãn được điều trị phẫu thuật có tuổi trung bình là 35 ± 13. Như
vậy bệnh nhân thường gặp trong bệnh viêm tụy mãn ở độ tuổi trung niên.
Vùng sinh sống và nghề nghiệp của bệnh viêm tụy mãn
Qua kết quả ở bảng 2 và 3 cho chúng ta thấy bệnh nhân ở thôn quê và có
nghề nghiệp làm ruộng có tỷ lệ bị viêm tụy mãn nhiều nhất. Tuy nhiên sự
phân bố vùng sinh sống và nghề nghiệp rất phân tán không thể kết lụân được
nghề nào hay vùng sinh sống nào dể mắc bệnh viêm tụy mãn.
Thời gian nằm viện
Qua kết quả nghiên cứu ở bảng 5 chúng ta thấy thời gian nằm viện để điều
trị viêm tụy mãn là 17,3 ngày nếu so với kết quả của Arnaud và cộng sự
(Error!
Reference source not found.
thì thời gian nằm viện để điều trị phẫu thuật nối ống tụy

(Error!
Reference source not found.
Octanoate breath test, Faecal Elastase test. Đặc biệt chụp
mật tụy bằng kỹ thuật cộng hưởng từ 3 chiều (three dimensional magnetic
resonance cholangio-pancreatography) rất tốt trong chẩn đoán viêm tụy
mãn
(Error! Reference source not found.
. Tuy nhiên ở nước ta hiện nay siêu âm đóng
vai trò quan trọng để chẩn đoán viêm tụy mãn. Chúng tôi tin rằng trong