ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỐI VỚI NHỮNG
BÀI GIẢNG VĂN TÁC PHẨM TỰ SỰ

I/ Đặt vấn đề:
- Trong những năm gấn đây vấn đề đổi mới phương pháp dạy học được đặt
ra như một yêu cầu cấp thiết được toàn Đảng, toàn dân đặc biệt quan tâm.
D9 Nghị quyết TW2 khoá VIII và kết luận của hội nghị TW6 khoá IX nêu
rõ : “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp GD -ĐT , khắc phục lối truyền thụ
một chiều, rèn luyện thói quen nề nếp, tư duy sáng tạo của người học”.
- Từ yêu cầu đó, trong những năm qua ngành GD –ĐT đã từng bước có
những cải tiến tích cực như việc cải cách chương trình, thay sách giáo khoa,
tổ chức các lớp bồi dưỡng đổi mới phương pháp giảng dạy cho giáo viên,
đổi mới cách thức ra đề thi, … Nhờ đó, ngành GD –ĐT cũng đã đạt được
những kết quả bước đầu đáng phấn khởi.
- Tuy nhiên, nhận thức về đổi mới phương pháp dạy học trong phần lớn GV
còn chuyển biến chậm do thói quen của các phương pháp dạy học truyền
thống, do ngán ngại, do chưa thực sự có “cái tâm”. Và cũng còn do một
điều kiện khách quan là : ngành GD- ĐT chưa thực sự có những lớp bồi
dưỡng đổi mới phương pháp dạy học thật căn bản cho gíao viên, vì vậy dầu
sao họ vẫn còn gặp những lúng túng trong phương pháp. Mặt khác, do yêu
cầu phổ cập THCS và việc chống lưu ban bỏ học tức là ngành GD – ĐT
đang cố gắng thực hiện mục tiêu kép vừa duy trì được số lượng vừa đảm
bảo chất lượng nên trình độ học sinh không đồng đều, một bộ phận lớn học
sinh chưa đáp ứng được với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học.
- Đối với bộ môn văn học ở chương trình PTTH việc đổi mới phương pháp
dạy học lại diễn ra chậm hơn, đặc biệt là ở các giờ giảng văn, những tác
phẩm tự sự. Điều này do nhiều nguyên nhân. Thứ nhất thường một truyện
ngắn hay một đoạn trích tác phẩm tự sự được đưa vào dạy, ở nhà trường PT
là tác phẩm đặc sắc mà thời gian chỉ khoảng vài tiết cho nên giáo viên còn
gặp những khó khăn nhất định vì thời gian eo hẹp. Thứ hai giáo viên còn
gặp nhiều lúng túng trong việc đổi mới phương pháp trong giờ giảng văn

phẩm theo phương pháp lịch sử mà chưa chú ý đến cấu trúc, hình thức tác
phẩm. Vì thế đã gây ra sự nhàm chán trong học sinh, làm giảm sức thu hút
của tác phẩm văn chương.
- Vì những lí do trên mà những bài làm văn của học sinh đối với loại đề phân
tích tác phẩm tự sự thường chỉ diễn ra ở hai dạng phổ biến sau: Dạng thứ
nhất : kể lại tác phẩm; Dạng thứ hai : là phần nào đã dựng lên được chân
dung của nhân vật trung tâm và một vài nhân vật chính song vẫn chưa làm
nổi bật được ý nghĩa của vấn đề, chưa thấy được quan điểm, tư tưởng, tình
cảm và thái độ của nhà văn đối với cuộc sống và con người thông qua
những hình tượng nhân vật này.
2) Biện pháp giải quyết :
Trước thực trạng đó bản thân tôi đã áp dụng một số biện pháp như sau :
- Bằng mọi cách buộc học sinh phải đọc trước tác phẩm ở nhà và soạn bài
theo những định hướng của mình.
- Có những cải tiến, đổi mới trong việc giảng dạy những tác phẩm tự sự.
- Có những đổi mới trong cách thức ra đề kiểm tra ( bài viết).

B. Nội dung và phương pháp thực hiện :
1) Khâu chuẩn bị bài :
- Gíao viên dành một ít thời gian của tiết học trước ở phần dặn dò để đặt ra
những yêu cầu cụ thể đối với học sinh. Ngoài việc bắt buộc phải đọc tác
phẩm, chuẩn bị bài theo một số câu hỏi trong sách giáo khoa, giáo viên cần
đưa ra những câu hỏi nhỏ hơn, cụ thể hơn. Tuỳ theo trình độ học sinh ở
từng lớp giáo viên có thể giảm bớt một số câu hỏi trong sách giáo khoa.
Nên tránh tình trạng chung chung như về nhà đọc tác phẩm A và soạn bài.
2) Khâu tiến trình bài giảng:
2.1 Phần kiểm tra bài cũ :
- Ở phần này giáo viên nên kết hợp giữa việc kiểm tra kiến thức của bài học
trước với kiểm tra việc đọc tác phẩm và chuẩn bị bài của bài học
mới.Thông thường một học sinh được gọi lên kiểm tra bài cũ chúng tôi cho

phẩm.
Ví dụ:
- Truyện Hai đứa trẻ, Mảnh trăng cuối rừng, Tùy bút người Người lái đò
sông Đà chúng tôi đã dùng tranh minh hoạ.
- Truyện Chí Phèo, Vợ nhặt, Vợ chồng A Phủ, Mùa lạc … chúng tôi tóm tắt
theo sơ đồ.
Bà già góa Bác phó cối
Lò gạch cũ Bá Kiến
Thị Nở
Làng Vũ Đại

Bá Kiến
Trong quá trình tóm tắt tác phẩm chúng tôi chú trọng đến những nét chủ
yếu về cuộc đời và số phận của nhân vật chính. Lưu ý học sinh nắm được
những dẫn chứng quan trọng.
Về phương pháp : Qua các dụng cụ trực quan chúng tôi gọi một học
sinh lên tóm tắt tác phẩm. Cho một vài học sinh bổ sung và cuối cùng giáo viên
đúc kết lại.
2.2.4/ Chủ đề tác phẩm :
Thông thường để tìm hiểu chủ đề chúng tôi nêu ra nhiều câu hỏi nhỏ
mang tính chất gợi mở để học sinh trả lời.
Ví dụ :
- Tác phẩm kể về ai ? Về việc gì ?
- Thông qua câu chuyện đó tác giả nhằm dề cập đến vấn đề gì ?
- Thái độ, tình cảm của tác giả đối với con người và cuộc sống ?
Qua việc trả lời những câu hỏi này giáo viên gọi một đến hai học sinh
khái quát thành chủ đề và giáo viên bổ sung hoàn chỉnh.
2.2.5/ Phân tích tác phẩm :
Ở phần này chúng tôi sử dụng phương pháp nêu vấn đề. Gíao voên gợi
ra những tình huống có vấn đề để học sinh tìm hiểu thảo luận sau đó giáo viên

- Tư thế, thái độ của người cho chữ và kẻ nhận chữ như thế nào ?
- Nguyễn Tuân đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả cảnh cho chữ ?
- Qua cảnh cho chữ Nguyễn Tuân khẳng định điều gì ?
C. Đánh giá kết quả và rút ra bài học kinh nghiệm:
1) Kết quả kiểm nghiệm:
1.1/ Kết quả khảo sát trong quá trình giảng dạy: 1.2/ Kết quả thi tốt nghiệp THPT:

2) Phạm vi, tác dụng của sáng kiến:
- Phương pháp này có thể áp dụng cho cả học sinh lớp 10, 11, 12.
- Với phương pháp này, giáp viên luôn đặt học sinh trong tình thế “động”
,buộc các em phải làm việc một cách nghiêm túc với tác phẩm và tiếp thu
bài học một cách chủ động tích cực.
Năm học Số học sinh được
khảo sát
Số học sinh đọc tác
phẩm và soạn bài
đạt yêu cầu
Số bài viết phân
tích TP tự sự đạt
TB trở lên
2002 -2003
2003 -2004
Học kì I
2004 -2005
130
142


cao tay nghề.
III-Kết luận :
Bản lĩnh và khả năng sáng tạo của người giáo viên ngữ văn trong mỗi giờ dạy
được thể hiện một cách đầy đủ, thuyết phục ở chỗ họ phải đảm bảo tiến trình
giảng dạy một khối lượng nội dung vừa cụ thể, khái quát, vừa sinh động,
phong phú trong một thời lượng nhất định, hạn chế. Nhiều vấn đề vừa có ý
nghĩa phương pháp, vừa là nội dung mà người giáo viên phải suy nghĩ nghêm
túc trong suốt quá trình chuẩn bị và thiết kế bài dạy. Cần phải bắt đầu bài giảng
như thế nào để thu hút sự chú ý của học sinh ? Nên sử dụng những phương
pháp nào cho thích hợp với khả năng trình độ của từng lớp mà mình giảng
giảng dạy và với nội dung của từng bài giảng ? Có thể dùng những biện pháp
nào để làm nổi bật, nhấn mạnh trọng tâm, trọng điểm bài học ? Cần đặc ra
những câu hỏi như thế nào để kích thích sự chú ý, sự suy nghĩ, tìm tòi, phát
hiện, sáng tạo của học sinh ? Sử dụng tài liệu trực quan nào và sử dụng như thế
nào cho có hiệu quả ? Làm thế nào để vừa hình thành tri thức, vừa rèn luyện
củng cố kỉ năng ? … Đó là những câu hỏi mà người giáo viên ngữ văn nói
riêng và các thầy cô giáo nói chung phải giải quyết trong lúc thiết kế một bài
giảng.
Tri tôn tháng 03/2005
Người viết: PHẠM THỊ THU
THANH