Triết lí âm dương ngũ hành trong ẩm thực Việt
Mang màu sắc văn hóa nông nghiệp lúa nước, cư dân người Việt có nền ẩm
thực vô cùng phong phú không chỉ ở số lượng các món ăn mà cả ở sắc thái
văn hóa giao tiếp ứng xử qua ẩm thực.
Từ bao đời nay, người Việt đã biết kết hợp hài hòa các nguyên liệu để tạo ra
các món ăn có lợi tốt nhất cho sực khỏe. Đó chính là triết lý âm dương ngũ
hành trong văn hóa ẩm thực.

Người xưa thường nói “có thực mới vực được đạo”. Trong các nhu cầu của
con người: thực, y, cư, hành, khang, lạc,… thì Thực (ăn) đứng đầu. Mọi
hành vi của con người đều được ghép với ăn: ăn uống, ăn mặc, ăn học, ăn
nói, ăn ở, ăn chơi, ăn ngủ, ăn nằm,…Đặc biệt người Việt Nam đặc biệt chú
trọng đến quan hệ biện chứng âm dương trong ẩm thực, bao gồm 3 mặt quan
hệ hết sức mật thiết với nhau, đó là: bảo đảm hài hòa âm dương của thức ăn;
bảo đảm sự quân bình âm dương trong cơ thể và bảo đảm sự cân bằng âm
dương giữa con người với môi trường tự nhiên.
Ẩm thực phải bảo đảm hài hòa âm dương. Để tạo nên các món ăn có sự cân
bằng âm dương, người Việt phân biệt năm mức âm dương của thức ăn theo
ngũ hành, bao gồm: Hàn (lạnh, âm nhiều, hành thủy), Nhiệt (nóng, dương
nhiều, hành hỏa), Ôn (ấm, dương ít, hành mộc), Lương (mát, âm ít, hành
kim), Bình (trung tính, hành thổ) hay cũng thể phân biệt như sau: chua
thuộc "mộc", đắng thuộc "hỏa", ngọt thuộc "thổ", cay thuộc "kim" và mặn
thuộc "thủy".

Khi chế biến thức ăn, người Việt luôn thủ nghiêm ngặt luật âm dương bù trừ
và chuyển hóa khi kết hợp các loại lương thực, thực phẩm, gia vị với nhau
tạo thành các món ăn có sự cân bằng âm – dương, thủy – hỏa. Có như vậy,
thức ăn mới có lợi cho sức khỏe và ngon miệng. Chẳng vậy mà rau răm,


Trong chế biến thức ăn, phải đảm bảo đủ ngũ chất gồm: bột, nước, khoáng,
đạm, béo; đủ ngũ vị gồm: chua, cay, ngọt, mặn, đắng; đủ ngũ sắc gồm:
trắng, xanh, vàng, đỏ, đen. Chính vì vậy mà du khách khi đến Việt Nam rất
khoái khẩu với món phở Việt Nam, chỉ trong một bát phở ta thấy có đủ sự
tổng hợp của mọi chất liệu, mùi, vị, màu sắc. Nó vừa có cái mềm của thịt bò
tái hồng, cái dẻo của bánh phở trắng, cái cay dìu dịu của lát gừng vàng, hạt
tiêu đen, cái cay xuýt xoa của ớt đỏ, cái thơm nhè nhẹ của hành hoa thơm
nhạt, cái thơm hăng hắc của rau thơm xanh đậm, vị chua thanh của chanh và
hòa hợp tất cả lại là nước phở dùng được nấu từ xương…

Tóm lại có thể khẳng định, văn hóa ẩm thực Việt chính là sự hòa quyện của
sự cân bằng âm dương, hàn nhiệt. Hầu như các đồ ăn thức uống của người
Việt ở bất cứ đâu, vùng miền nào cũng thể hiện cho triết lý này. Ngày ngay,
cùng với sự phát triển của xã hội, đồ ăn thức uống phong phú, đa dạng, con
người hưởng thụ tốt hơn và quan niệm triết lý âm dương, ngũ hành càng
được quan tâm hơn để đảm bảo sức khỏe của con người.