Học thuyết Mặc Gia.
81
hính vào lúc Nho học hng
thịnh, học thuyết Mặc gia cũng
có ảnh hởng khá lớn. Đến thời
Chiến Quốc, Mặc học và Nho học đợc coi
là hai trờng phái Hiển học lớn. Ngời
sáng lập Mặc học là Mặc Tử. Mặc Tử tên
là Địch (sống khoảng vào những năm từ
468 đến 376 TCN), ngời nớc Lỗ, xuất
thân bình dân, từng làm nghề thợ mộc.
Nghe nói, Mặc Tử có thời theo học Khổng
Tử, sau do bất mãn với Nho học mà lập
học phái khác. Mặc Tử cũng từng đi giảng
học ở các nớc, môn đồ rất đông, có tổ chức
chặt chẽ. Tác phẩm Mặc Tử chủ yếu do
những đệ tử của ông biên soạn thành, và là
trớc tác đại diện cho học thuyết Mặc gia.
T tởng Mặc gia chủ yếu phản ánh lợi
ích và yêu cầu của lớp ngời lao động bình
dân, với mời chủ trơng lớn là : Kiêm
ái, Phi công, Thợng hiền, Thợng
đồng, Tiết táng, Tiết dụng, Phi lạc,
Phi mệnh, Tôn thiên và Minh quỷ.
Giống với Nho gia, Mặc gia cũng đề cập
đến Nhân ái, nhng khác với Nho gia, họ
chú trọng đến Kiêm ái, tức không phân
biệt thân sơ, xa gần mà bác ái với mọi

đề cao, trên thực tế chính là khuyến khích
mọi ngời dựa vào nỗ lực của bản thân để
cải tạo hoàn cảnh sống, không khuất phục
số phận. Hai chủ trơng Tôn thiên và
Minh quỷ khẳng định sự tồn tại của ý
trời (Thiên chí) và Quỷ thần, một mặt là
sự phản ánh tính hạn chế của t tởng
Mặc gia, mặt khác cũng là yêu cầu cần có
tính tôn giáo của học phái này, nhằm mục
đích răn đe, cảnh báo giai tầng thống trị.
Cống hiến của học thuyết Mặc gia
không chỉ ở phơng diện lý luận t tởng,
mà trên phơng diện logic hình thức và
khoa học tự nhiên cũng có những thành
tựu đột xuất. Ví nh, ở thời kỳ cuối, Mặc
học đã đề xuất ba hình thức t duy căn
bản là Danh (tức khái niệm), Từ (tức
phán đoán) và Thuyết (tức suy lý), thậm
C

nghiên cứu trung quốc số 1(59) - 2005
82

chí học phái này còn nêu lên bốn hình thức
suy lý. Với bộ môn hình học, Mặc gia đã
bàn đến mối quan hệ giữa điểm, đờng
thẳng và mặt phẳng ; ở bộ môn lực học, họ
lại bàn đến nguyên lý đòn bẩy, đến mối
quan hệ giữa lực với sự vận động và trọng
lợng, v.v

Chiến quốc. Tên gọi Mặc kinh thấy xuất
hiện lần đầu trong sách Trang Tử (phần
Tạp thiên, mục Thiên hạ). Theo đó, thì
vào thời kỳ cuối, ba phái Mặc gia đều đọc
Mặc kinh (Câu tụng Mặc kinh). Về sau,
Mặc kinh còn đợc gọi là Mặc biện, bao
gồm có sáu thiên là Kinh thợng, Kinh
hạ, Kinh thuyết thợng, Kinh thuyết
hạ, Đại thủ và Tiểu thủ. Nội dung chủ
yếu của phần này là vấn đề nhận thức
luận và logic học, ngoài ra, còn đề cập đến
các phơng diện số học, quang học, lực học,
tâm lý học và kinh tế học. Đây chính là tài
liệu quan trọng, ghi chép về những thành
tựu khoa học thời kỳ Tiên Tần, có giá trị
sử liệu vô cùng quý báu. Đáng tiếc là, do
văn bản Mặc Kinh có quá nhiều lầm lẫn,
sai sót nên trong một thời gian dài, hiếm
có ngời đọc hiểu. Mãi đến thời Thanh,
nhờ nhóm học giả Tất Nguyên, Trơng
Huệ Ngôn và Tôn Di Nhợng tiến hành
chỉnh lý, hiệu đính, chú thích nên trớc
tác này mới trở nên quen thuộc đối với giới
t tởng Trung Quốc.
Hơng Thảo
(biên khảo)
Sách tham khảo

1. Tần Nhan Sĩ: Mặc học đích đơng
đại giá trị, Trung Quốc th điếm xuất bản,