Tro bay sử dụng cho bê tông đầm lăn ở các
dự án thủy điện

Gần đây, nhiều đập lớn đã áp dụng công nghệ bê tông đầm lăn (RCC) thay
thế cho công nghệ bê tông thông thường. Khi đó, vấn đề quan trọng là phải
xác định được nguồn cung cấp vật liệu kết dính (Pozzolan)

Đối với các công trình thuỷ điện, ngoài các yếu tố kỹ thuật chủ yếu có ảnh hưởng
lớn đến hiệu quả kinh tế kỹ thuật của công trình, công tác xây dựng đập và các
công trình thuỷ công phụ trợ cho đập đóng một vai trò rất quan trọng và ảnh
hưởng lớn đến hiệu quả của dự án.
Trong những năm gần đây, để tăng hiệu quả kinh tế dự án thông qua việc áp dụng
các giải pháp kỹ thuật tiên tiến trong công tác xây dựng đập thuỷ điện, nhiều dự án
trên thế giới và Việt Nam đã áp dụng công nghệ bê tông đầm lăn (RCC) thay thế
cho công nghệ bê tông thông thường ở các đập thuỷ điện có công suất trung bình
và lớn.
Để áp dụng được công nghệ bê tông đầm lăn, vấn đề quan trọng là phải xác định
được nguồn cung cấp vật liệu kết dính (Pozzolan) theo 2 hướng: Sử dụng vật liệu
Pozzolan tự nhiên từ các mỏ Pozzolan hiện có (phương án này theo đánh giá của
các chuyên gia là khó khả thi ở điều kiện Việt Nam); hoặc sử dụng tro bay từ các
nhà máy nhiệt điện (có tính khả thi cao về kỹ thuật, trữ lượng và đáp ứng được
nhu cầu sử dụng trong thời gian ngắn).
Qua nghiên cứu đánh giá của các chuyên gia tư vấn cho dự án Thuỷ điện Sơn La,
về cơ bản, tro bay của Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại có thành phần lý hoá và các
chỉ tiêu kỹ thuật đáp ứng yêu cầu làm vật liệu kết dính cho công nghệ bê tông đầm
lăn. Duy nhất tồn tại là cần thiết phải giảm hàm lượng cácbon không cháy hết
(UCB) tương đương với chỉ tiêu mất khi nung (LOI) trong tro hiện tại từ 16,34 -
22,00% xuống còn 6%, độ ẩm 3% theo yêu cầu. Tuy nhiên, điều này không phải
là vấn đề nan giải khi các công nghệ chế biến tro bay nhà máy nhiệt điện thành tro
bay có thể sử dụng làm phụ gia bê tông trên thế giới đã trở nên phổ biến.
Căn cứ theo các báo cáo Quy hoạch phát triển nguồn điện gần đây thì trong giai

hiện tiếp dự án này. Tin rằng, dự án này sẽ thực hiện thành công, cung cấp sản
phẩm tro sạch làm phụ gia bê tông đầm lăn, đáp ứng yêu cầu về số lượng, chất
lượng cho công trình xây dựng đập chứa nước của Nhà máy Thuỷ điện Sơn La.
Trên thế giới, các công nghệ chế biến tro bay nhà máy nhiệt điện thành tro bay sử
dụng làm phụ gia bê tông bao gồm:
Công nghệ tuyển nổi:
Nguyên lý của công nghệ tuyển nổi tro bay là dùng chất tạo váng có chuỗi cácbon
cao hơn ốctan (thường dùng dầu hoả) để bao bọc lấy các hạt cácbon làm các hạt
này trở nên kỵ nước (không thấm nước). Khi được khuấy trộn mạnh trong một bể
nước sục không khí, các hạt cácbon kỵ nước bám vào các bọt khí tạo ra, nhờ đó
nổi lên trên bề mặt bể thành một lớp váng. Váng được vớt đi, còn tro ít cácbon
được tách ra khỏi nước thành sản phẩm.
Công nghệ tách tĩnh điện:
Công nghệ tách tĩnh điện sử dụng sự khác biệt về đặc điểm điện học giữa tro bay
nghèo cácbon và tro bay giàu cácbon. Trong máy tách, tro nguyên liệu được cấp
vào khe hẹp giữa hai bản cực phẳng đặt song song. Các hạt tro bị nhiễm điện do sự
cọ sát mạnh giữa chúng với nhau, các hạt giàu cácbon nhiễm điện "dương", các
hạt nghèo cácbon nhiễm điện "âm". Dưới điện trường mạnh giữa hai bản cực, các
hạt tro đã bị nhiễm điện bị hút về các bản cực trái dấu. Các hạt tro sau đó được
một băng tải chuyển động liên tục "quét" về hai đầu đối diện của máy tách.
Chuyển động ngược chiều của các hạt tro và sự nhiễm điện liên tục do ma sát giữa
hạt tro giàu cácbon và hạt tro nghèo cácbon tạo ra sự phân ly nhiều cấp dẫn đến
hiệu quả tách cao.
Công nghệ phân ly bằng ly tâm:
Dòng hỗn hợp khí hạt tro bay được đưa vào thiết bị tách ly tâm hình trụ theo chiều
tiếp tuyến sẽ chuyển động xoắn ốc từ trên xuống dưới. Hạt chuyển động xoắn ốc
sẽ chịu lực ly tâm văng đến vách thiết bị, bị mất tốc độ do ma sát và rơi xuống
phễu gom đặt phía dưới thiết bị ly tâm. Tro nguyên liệu được vận chuyển bằng
không khí đến thiết bị ly tâm. Tại đây, những hạt tro thô (nhiều cácbon) tách ra rơi
xuống silô thứ phẩm. Hỗn hợp tro - không khí còn lại tiếp tục đi tới xyclon. ở đây,