BăGIÁOăDCăVĨăĨOăTO
IăHCăTHÁIăNGUYểN
 LểăTHăNGỂN MỌăHỊNHăTIUăTHUYTăLểăVNăTRNGă
VĨăSCăHPăDNăCAăMỌăHỊNHăNĨY

ChuyênăngƠnh:ăVnăhcăVităNamăhinăđi
Mưăs:ă62.22.34.01
LUNăÁNăTINăSăNGăVN

Ngiăhngădnăkhoaăhcă:ăGSăNguynăngăMnh

2.ăLchăsăvnăđ 2
2.1. Xuăhngăphêăphán 2
2.2. Xuăhngăkhngăđnh 8
2.3. Tiuăkt 19
3.ăMcăđích,ăđiătngăvƠăvnăbnănghiênăcu 20
3.1. Mcăđích,ăđiătngănghiênăcu 20
3.2. Vnăbnănghiênăcu 21
4.ăPhngăphápănghiênăcu 21
5.ăóngăgópămiăcaălunăán 22
6.ăBăccăcaălunăán 22
PHNăNIăDUNG 23
CHNGă1: KHÁIăNIMăMÔăHÌNH VÀ CÔNG CHÚNG CA TIUăTHUYTă
LểăVNăTRNG 23
1.1. Kháiănimămôăhình 23
1.1.1. KháiănimămôăhìnhătrongăkhoaăhcăvƠ điăsng 23
1.1.2. Môăhìnhăătrongănghăthut,ăăvnăchng 23
1.2. CôngăchúngăcaătiuăthuytăLêăVnăTrng 25
1.2.1. VnăđăcôngăchúngăcaăvnăhcăvƠăsăhìnhăthƠnhălpăcôngăchúngămiănaă
đuăthăăkăXX 25
1.2.2. CôngăchúngăcaătiuăthuytăLêăVnăTrng 29
1.3. Tiuăktăchngă1 34
CHNGă2: NHỂNăVTăNGIăHỐNG - CăIMăTHăăNHT
CAăMÔăHÌNHăTIUăTHUYTăTIUăVNăTRNG 36
2.1. TínhăcáchănhơnăvtăngiăhùngătrongătiuăthuytăLêăVnăTrng 36

iii
2.1.1. Săđaădngăvănhơnăvt 36
2.1.2. Săthngănhtăvătínhăcách 42
2.2. NhơnăvtăngiăhùngăcaăLêăVnăTrngăviăkhátăvngăvtăthoátăthơnăphnă
caămình 47

4.2.1. imăkhácăbităgiaănhơnăvtăngiăhùngătrongătiuăthuytăLêăVnăTrngă
viănhơnăvtăsiêuănhơnăcaăNietzsch 112
4.2.2. oălỦămangătínhătruynăthng 115
4.2.3. oălỦămangătínhăthităthc 125
4.2.4. oălỦămangătínhădơnătc,ălòngăyêuănc 130
4.3. Ktăthúcăcóăhu 136
4.4. Tiuăktăchngă4 140
PHNăKTăLUN 142
DANHăMCăTÀIăLIUăTHAMăKHO 145 1
PHNăMăU
1.ăTínhăcpăthităcaălunăánă
TrongăvnăhcăVităNamăgiaiăđonă1930 - 1945,ăLêăVnăTrngăniălênănhă
mtăhinătngăđcăbit.ăScăvităcaăLêăVnăTrngăkhôngădămyăaiăcóăđc,ănuă
khôngănóiălƠăchaăaiăcóăđc.ăRiêngătiuăthuytăđưă247 cun.ăNgoƠiătiuăthuyt,ăôngăcònă
vitătruynăngn,ăphóngăs,ăbútăkỦ,ăthăvƠăkch.ăÔngătoăraăđcă mtăkiuănhơnăvtă
Ngiăhùngă"đc c mt thi chp nhn và say mê".
NhngătiuăthuytăLêăVnăTrngăcóănhiuălungăỦăkinăđánhăgiáăkhácănhau,ă
thmăchíătráiăngcănhau.ă
CóănhiuăỦăkinăđánhăgiá:ăVnăLêăVnăTrngădădưi,ădơyăcƠăraădơyămung,
rmărƠ,ălumăthum;ăLêăVnăTrngăhayătritălỦ,ănhngănăƠoăvƠăápăđt;ăNhơnăvtă
NgiăhùngătrongătiuăthuytăLêăVnăTrngălƠăthăanh hùng rm, huyênh hoang,
cóănhngăhƠnhăviăbtăthng,ănhiuăkhiăkhôngăthc.
BênăcnhăđóălƠănhngăỦăkinăghiănhnăsănhăhngăđcăbităcaătiuăthuytă
LêăVnăTrngăviăcôngăchúngăđngăthi:ăTiuăthuytăgiaăhăLêălƠăngiădámă

Tácăgiălunăánăhyăvngăsăgópăphnăđánhăgiáămtăcáchăcôngăbng,ăkháchă
quan, nhngăđóngăgópăcaăLêăVnăTrngăđiăviăvnăhcăncănhƠătăgócăđătơmă
lỦătipănhnăvnăhcăcaăđcăgi.
2.ăLchăsăvnăđ
Trongăcácă nhƠăvnă đngăthi,ă Lêă VnăTrngălƠă mtă trongănhngăngiă
đcăđcănhiuănhtăđngăthiăcngălƠăngiăbăcôngăkíchămtăcáchănăƠoănht. ưă
baoăngiăchêăbaiăôngăgiuăctăông,ănhngăcngăđưăcóăkhôngăbităbaoăđcăgiăsayă
mê ông,ăthmăchíăsngătheoănhngăhìnhătngănhơnăvtăcaăông.ăChoăđnănay,ătheoă
thngăkêăsăbăcaăchúngătôi,ăcóăkhongătrênădiă50ăcôngătrìnhălnănhăvităvăLêă
VnăTrngăvƠătiuăthuytăcaăông.ă
2.1. Xu hng phê phán
TácăphmăcaăLêăVnăTrngăđưătngăbăcôngăkíchăkháănhiu.ăngănghipă
chêăôngăvitădădưi,ădơyăcƠăraădơyămung.ăNgiăkhóătínhăchêăôngătritălỦărătin.ă
Ngiăsngăanăphnăkhôngăthíchăsăpháăcách,ăngangătƠng,ăbtăcnătrongăliăsngăcaă
nhngă“ngiăhùng”ăcaăông.ăCóăngiăkhôngăaăôngătătácăphmăđnăphongăcách,ă

3
lôiăcăchuynăđiătăcaăôngălênămtăbáo.ăCănhăth,ăhìnhăthƠnhăđnhăkinăvăLêă
VnăTrng.ăNhiuănhƠănghiênăcuăgtăôngăraăkhiălchăsăvnăhc,ăhocăcóănhcă
đnăthìăcngăviămtătháiăđăkhôngămyătrơnătrng.
Nhóm TălcăvnăđoƠn giăLêăVnăTrngălƠă“hng trit hc na mùa". Hă
nhnăxét: “không bao gi ông Lê Vn Trng chu b mt dp dy luân lý, dù ông
y vit tiu thuyt hay phóng s”.ăHătătháiăđ:ă“Chúng tôi rt ghét cái li vn tâm
lý vô ngha lý ca Lê Vn Trng" [43;16]. Nhóm Phong hóa gi ôngălƠă“huyênhă
hoangă tônă ông”. Nhngă liă chă tríchă nhă thă cóă phnă gayăgtă nhngă khôngă phiă
khôngăcóăcnăc.
GiaănhómăTălcăvnăđoƠn vƠăLêăVnăTrngăcóăsăcnhătranhătrongăthă
trngăvnăhcăđngăthiănênănhngănhnăxétănhăvyăơuăcngălƠăđiuădăhiu.ă
NhngăcóănhngănhƠăphêăbìnhăkhôngăthucănhómănƠoăcngăvităvăLêăVnăTrngă
viănhngăliălăkhôngămyăthinăcm.


[74;514].
Trongăcunăhiăkí vnăhc Vnăsăthiăsătinăchin, trongăbƠiăvităKhi Lê
VnăTrngăvitătiuăthuyt, NguynăVăđưădƠnhănhngătrangăvit chơnăthcăvă
ngiăbnăvnăcaămình.ăMtăcơyăbútăcóăcáătínhăvƠăhƠoăphóng,ămtăLêăVnăTrngă
nóiătc,ăchiăth,ămtănhƠăvnăvităkhe,ăinănhiuăriăcăđiăvnătìmătrongăhƠngătrmă
cunăsáchăcaămình,ăxótăxaăkhiăchngăbităquynănƠoălƠăquynămìnhăngăỦănht.ă
NguynăVănhnăxét:ă“Anh vit nhiu cng nh anh nói nhiu, cho nên vn ca anh
b nh hng vì cái tt đa ngôn đó: rm rà, lum thum, xô b. Nhiu lúc, anh bc
đng, vit lung tung, không kim soát li t tng ca mình” [145;80].

TrngăChính,ătrongăcunăDiămtătôi (PhêăbìnhăvnăhcăVităNamăhină
đi),ăxutăbnănmă1939,ăkhiăgiiăthiuăvătácăphmăMtăngi caăLêăVnăTrng,ă
đưăchăra:ă"Ông có li trnh trng bàn cụi v nhng vn đ rt thông thng. Ông
thuyt lý và trit lý huyên thuyên Vn ông Lê Vn Trng li là mt th vn đc
bit: nng n, cu th, sng sng, vô duyên" [9;127].
Mtătrongănhngăcunăsáchăhimăhoiăvităriêngăv Lê VnăTrngălƠ cun
LêăVnăTrng- mătƠiăliuăchoăvn- săVităNam caăLanăKhai,ătpăsáchăđcă
nhƠăxutăbnăMinhăPhngăinătiăHƠăNi,ănmă1940.ăViăcáchăgiiăthíchăhinătngă
LêăVnăTrngătheoăhngăphơnătơm,ăvaăkháchăquan,ăvaăthôngăcm,ăbênăcnhăsă
khngăđnhăthƠnhăcôngăcaăLêăVnăTrngătrongăvicătoăraămtănhăhngăriêngă
trongăcôngăchúng,ăLanăKhaiăcùngămtălúcăcngăđưăchăraănhngăcáiăvngăv,ăđôiăkhiă
ngăngn,ăbtăcpătrongăhƠnhăvnăcngănhătrongătătngăcaăông.ă

5
V cái thói “lm điu” caăLê Vnă Trng,ă Lană Khaiă đưăphê ôngă mtăcáchă
khá dí dm: “Cái b chê d nht,  ngi cng nh  tác phm Lê Vn Trng, y
là cái thói lm điu. Phe đch ca ông đụ tng vin vào thói y mà diu ct ông. ả
bo ông khoác lác; h kêu ông bng cái danh hiu ng nghnh: “ảuyênh hoang tôn
ông”. Thói y, lm khi, còn khin ngay các bn ông phi khó chu hoc mm ci

ca s lp óc thiên h Âu- Tây vào óc ca mình" [66; 212].

6
PhmăTh Ng,ătácăgiăb VităNamăvnăhcăsăginăcătơnăbiên, Sách
Qucăhcătùngăth,ănmă1968,ătrongătpă3,ăgiaiăđonă1932-1945,ăphnăNhngătiuă
thuytă giaă vită choă nhƠă Tơnă Dơn, đưă dƠnhă să trangă đángă kă vită vă Lêă Vnă
Trng.ăGn 10ătrangăvitădƠnh choă“ngiăhùng”ăLêăVnăTrng,ăPhmăThăNgă
phêănhiuăhnăkhen,ănhtălƠăvăphngădinănghăthut.ăTácăgiănhnăxét: “Lê Vn
Trng đụ đem đn nhng t tng cao xa và nhiu thin ý xây dng vào tiu
thuyt, nhng đc các tác phm ca ông, nhà phê bình phi công nhn rng ông đụ
không thành công lm v mt ngh thut…Truyn ca ông thng đy nhng vô lý
v tình tit, nhng gi to v tâm lý” [41;536].ă Tácă giă đánhă giáă thêm:ă “Nhng
ngi hùng ca ông thng cng ngc, lm khi tng nh ngi gàn, mt trí… V
nhân vt thì th, đn cách b cc thng lng lo, câu chuyn kéo dài vi nhng
chp ni lng cng, nhng hi ht gi to. Tác gi li a ging gii ngh lun, đ
cho nhân vt hoc chính mình thuyt lý hàng trang, có khi vài trang lin, vi nhng
li l kênh kiu t ph, vi mt ging đc bit “dy đi”…Ông đụ to ra mt li
nói khoa đi, kêu mà rng” [41;538].ăăchngăminhăchoănhngăliănhnăxétăđó,ă
Phm ThăNgăđưătríchămtăsăđonăvnănăƠo“mm ming day tay, trm tr quát
lác”caă LêăVnăTrngăcng nhă chă raă mtă vƠiă nhơnă vtă hƠnhă đngă kháă khiênă
cngătheoăcôngăthcăđnhăsnăcaănhƠăvn.ă
Trongă cună Lcă să vnă nghă Vită Nam, Thă Phongă vită vă Lêă Vnă
TrngăviătăcáchălƠănhƠăvnăinăhìnhăcaătiuăthuytătrngăgiang.ăTácăgiă
giiăthiuăvătiuăthuytăgiaăhăLê,ă"nhà vn tân hc đụ sn xut s truyn k lc
nhiu nht Vit Nam",ănhngă lină sauăđóălƠă liă nhnăxét:ă"Thành thc mà nhn,
chúng tôi không th đc ht tác phm ca ông, song song vi hai chc cun có th
gi là tiêu biu; thì tác phm ca ông ch nm trong đ mc khêu gi và nói lên tâm
trng mt th nhân vt anh hùng rm " [57;467].ăTácăgiăcóălcăliăctătruynă
caăTrnăđiăriăbình:ă"Thôi thì đ ht nhng tình tit éo le, gây cn; nhng chng
da vào đâu mà nói lên xác đáng tâm lý nhân vt ca thi đi" [57;467].

hin thc ca xụ hi. Nhng lý tng mà nhân vt theo đui xem ra cng ch là
nhng ý tng suông, hoa m. Mt khác, s bin chuyn ca nhân vt chính phi
chng là mang tính ch quan áp đt ca tác gi" [4;523].ăViătácăphmăMtătráiă
tim caă Lêă Vnă Trng,ă bênă cnhă să khngă đnhă scă hpă dnă caă thiênă truyn,ă
NguynăcăHnhănhnăxét:ă"Cng nh nhng cun tiu thuyt khác ca Lê Vn
Trng, đây là mt tiu thuyt luân lý, nng tính trit lý. Vì tác gi bao gi cng
mun gò bó câu chuyn cho va cái khuôn ca ch đ nên có nhiu đon không t
nhiên" [4;526].

8
TuăLưng,ămtăđcăgiătuyăsayămêănhngă"anh chàng tr tui xông pha him
nguy lên đng rt ngon lành"ă trongă tiuă thuytă Lêă Vnă Trngă tă nhngă nmă
trcăgiiăphóng,ănhngăcngănhnăthy: nhơnăvtăcaăôngă"dn thân đn mc gàn
bng, c chp, khí khái đn mc gi to" [155].
Lê VnăTrngăvƠoăSƠiăGònănmă1954ăvƠ mtănmă1964.ăSutămtăthiăgiană
dƠiăsauăđó,ăngiătaăthngăhocămiănhcăđnăông,ătaăhănhăchaătngăcóăsăcóă
mtăcaătiuăthuytăgiaăhăLêătrongălchăsăvnăhcăncănhƠ.ăCngăcóămtăthcăt,ă
sauă1945,ătrcăđiămi,ăttăcăvnăchngălưngămnătrcă1945ăđuătrăthƠnhăsáchă
cm.ăRiêngăLêăVnăTrng,ăviăvicădinhătêă(vƠoăthƠnhăthiăđchătmăchim),ădùălƠă
vƠoăchaăbnh,ăcngătrăthƠnhăvnăđăchínhătr.ăTácăphmăcaăôngăkhôngăđcăđa
vƠoăchngătrìnhăhcăcácăcp,ătênăôngăkhôngăđcăđaăvƠoălchăsăvnăhc.
2.2. Xu hng khng đnh
Trongăkhiăđóă,ătnătiămtălungăđánhăgiáăkhácăvăLêăVnăTrng.
Thcătăđưăchoăthy,ădùăcóăkháănhiuănhngăỦăkinăchêăbai,ăchătrích,ărărúngă
thìăcáiătênăLêăVnăTrngăvnăcóătnăsălpăđiălpăliăthucăloiăcaoănhtătrongăsinh
hotăvnăhcătinăchin.ăÔngălƠănhƠăvnăcóănhăhngăkháălnătrongăđiăsngăvnă
hcăVităNamăthiăkă1930-1945.ăVicăkhngăđnhăgiáătrăcaătiuăthuytăLêăVnă
Trngă cngă thngă trmă nhă chínhă cucă điă chìmă niă caă ôngă vy.ă Lêă Thanhă
Phc,ătrongăbƠiăvităvăLêăVnăTrngăđngătrênăbáoăVnănghăCông an nhân dân
đưăgiiăthiu:ă"Tng là tác gi có lng đu sách đc in nhiu nht và bán chy

thună nghă thută caă mình,ă mƠă đưă gnă vnă hcă viă tìnhă hìnhă tơmă lỦă caă xưă hiă
đngăthi.
Trong cunăLêăVnăTrng,ămătƠiăliuăchoăvnăhcăsăVităNam, NXB
MinhăPhng,ăHƠăNi,ă1940,ăLanăKhaiăđưăbcălărõăquanăđimăcaămìnhătrcăkhiă
trìnhăbƠyănhngănhnăxét,ăđánhăgiáăvăLêăVnăTrng: “Tôi không dám ngông đn
ni chc phát minh ra mt Lê Vn Trng mà các bn hoc thù ông cha tng
thy. Tôi ch c gng trình bày ông đúng vi ông chng nào hay chng y”. Chính
biăquanăđimăkháărõărƠngăvƠăcôngătơmăy,ănênăkhiăvităvătiuăthuytăgiaăLêăVnă
Trng,ăbênăcnhănhngănhnăxétăthngăthnăvămtăsăđimăbtănăvămtănghă
thut,ăLanăKhaiăđưăghiănhnănhngănhăhngăvămtătătngăcaăLêăVnăTrngă
viăcôngăchúngă đngă thi.ă Viă cáă nhơnă mình,ă Lană Khaiăđưăchngă mcă bƠyă t:ă
“Tôi cng nh ông Trng Tu, đụ đc tiu thuyt Mtă ngi ca ông Lê Vn
Trng, tôi cng đụ ht sc cm đng, không phi theo li ca ông Tu, ngha là
“hoàn toàn b quyn r và mê đm”. Tôi đụ cm đng nh khi nghe mt ngi mù
rên r đòi ánh sáng. Và ch th thôi”

[26;11]. Nhngăôngăđưăkhngăđnh,ăLêăVnă

10
Trngă“bc tng ba bc thang mt lên đài ngôn lun”, vƠătiuăthuytăgiaăhăLêă
này “đụ đem ti cho tâm hn qun chúng x này mt s bng bt mi sau khi nó đụ
b nhng vt thng đm máu làm tê tái và đụ b xâm chim bi cái trng rng sau
mt s ci ct kéo dài quá cái hn đnh hp vi l phi…Ông đụ t ra sn sóc đn cái
phn hn ca qun chúng hn tt c các vn s hin ti, sn sóc mt cách đôn đc, mê
say”. Cái li “sn sóc” mt cách “mê say” ca ông ti phn hn ca công chúng qua
nhng trang vn thm đm lòng nhân ái và cháy bng nhng khát vng ca con ngi
thc s đụ tr thành “cái phao cu sinh cho bit bao tâm hn con ngi vn vào gia
cuc đi giông bụo” [26;12]. Tìnhăcm,ăsăngngă măcaăcôngăchúngăviăLêăVnă
TrngăđưăđcăLanăKhaiăghiăli: “ảàng nghìn bc th, t khp các ni trong nc, đụ
gi ti ông đ t bày khen phc ông, đ nhn ông làm hng đo” [26;12]

phê bình v k thut, vn say mê, và na khóc na ci, khi đc Lê Vn Trng, đn
nhng đon nâng đc tâm hn h lên mc cao ca nhng tâm hn hip s”

[10;30].
NguinăNguăệăđưădƠnhăchoăLêăVnăTrngămtăthiălngăđángăkătrong
lotă 12ă bƠiă phngă vn,ă đƠmă thoiă vă cácă nhƠă vn,ă nhƠă th,ă nhƠă biênă kch,ă biênă
khoầtrong tp SngăvƠăvit TpăchíăBáchăkhoa,ănmă1965.ăTrongămyăchcă
trangăvităvătiuăthuytăgiaăLêăVnăTrng, NguinăNguăệăđưăchoăngiăđcăhìnhă
dungăphnănƠoăvăcucăđi,ăliăsng, quanăđimăsángătácăcaăLêăVnăTrngăvƠă
nhngănhăhngăcaătiuăthuytăcaăôngăviăđcăgiăđngăthi.ăTrongăbƠiăvită
nƠy,ăNguinăNguăệăcngăđưăthăhinăquanăđimăcaămìnhătrongăđánhăgiáăvnăchngă
LêăVnăTrng:ă“c anh, chúng tôi say mê vì nhn rng đó là mt mnh ca cuc
đi, mà ngi vit nó đụ sng qua, hay đụ nghe, đụ thy, và tác gi cm bút, vì tin
chc rng mình đang làm mt s mng.
Nhng ngi có tui, ch đng v mt ngh thut mà xét tác phm ca anh,
đụ ci anh huênh hoang, đụ trách anh ba hoa, chê b cc quyn này lng lo, chê
nhân vt n phng tung, bt b ch dùng sai, moi móc cách hành vn lum
thum. Chng phi lp tr chúng tôi, có hc ít nhiu, không thy nhng khuyt đim
đó, nhng chúng tôi “cho qua” nhng điu y. Và chúng tôi cho anh chàng Vnh (
trong TôiălƠăm) cng rt hùng khi đi buôn lu: đem tài, trí, sc ra đ “qua mt”
k thù đt nc và l tay sai ca chúng, đó cng là gián tip tr thù cho dân tc!
(….)Vì chúng tôi lúc by gi nh nhng con thuyn nm trên cn, m nhng
cuc vin du, nhìn xung con sông mà ch thy có sc nc cun cun chy, không
đ ý đn ci mc cành khô, rác ri…cun theo dòng”

[25;59].
Khôngă đngă tìnhă v cáchă đánhă giá caă V Ngcă Phană v Lê Vnă Trngă
trongăcun NhƠăvnăhinăđi không chăcóăNguynăMnhăCôn.ăNguynăVnăTrung,ă
trongăbƠiăvităôiănétăvăLêăVnăTrng (inătrongătpăLêăVnăTrngăcóăphiă
ngiăhùng- NXBăVnăhc, 1992)ăđưăthăhinăchínhăkinăcaămình:ă“i vi Lê

thuc phin. Ý ngha và giá tr luân lý ca nhng con ngi trong tiu thuyt Lê
Vn Trng là  ch trng danh d, phm cách làm ngi và không li dng, làm
thit hi, xúc phm đn danh d, quyn li ngi khác. ây không phi là nhng
ngi khc k, kh hnh, sng mt cuc đi thanh cao, xa lánh nhng thú vui phàm
trn hay ch bit chung nhng thú vui tinh thn” [144;57]. Cái luơnălỦărtăđiăcaă
tiuăthuytăLêăVnăTrngăchínhălƠămtătrongănhngănguyênănhơnăkhinăchoăđcă
giăsayămêăngheăôngăgingăgiiăbi khôngăhăthyăgiáoăđiu,ăkhuônăsáo.ă
TrngăTu,ămtănhƠăphêăbìnhăvnăhc,ăsauăkhiăđcătiuăthuytăMtăngi
đưăbƠyătăniăxúcăđngăcaămìnhăquaăbcăthăgiăchoănhƠăvnăđăngƠyă16-11-1936:
“Anh Lê Vn Trng.
Tôi va đc ht bn tho truyn Mtăngi ca anh. Tôi thành thc cám n
anh đụ đem li cho tôi mt lc thú tinh thn him có. Bng mt ngh thut mụnh
lit và nhun nh, anh đụ gi trong lòng tôi nhiu tình cm cao quý và thun khit…

13
ảành vi ca anh s đc ngi thc gi có tâm huyt hoan nghênh. Tôi
sung sng nói vi anh nh th.”
TrngăChính,ătrongăcunăphêăbìnhăvnăhcăVităNamăhinăđiăviănhanăđă
Diămtătôi,ăđưădƠnhămtăphnăgiiăthiuăvăLêăVnăTrng.ăTácăgiăđưăkhngă
đnh:ă"Vi mt ngòi bút di dào, mnh m, vi mt trí tng tng bng bt, sôi
ni, vi mt ch tâm đáng quí: giác ng thanh niên, ông Lê Vn Trng t to
riêng mt v trí trong vn hc Vit Nam hin đi" [9;121].ă Văcună Mtă ngi,
TrngăChínhăđưăghiănhnăsănhăhngăcaătătngătácăphmătiăthăhătrălúcă
byăgi: "Ra đi gia lúc thanh niên Vit Nam đang thn nhiên dn bc vào con
đng ti li và thn nhiên lao đu vào đng bùn nh nhp ca try lc, Mtă
ngi gây mt nh hng sâu xa. Ta nên cm n tác gi nó, mt nhà vn tâm
huyt" [9;123]. Bi, nhân vt Linh đụ khin cho đc gi thy mình nên có "đ sc
mnh, đ cng ngh, đ lòng tin  mình và tng lai, đ sng, đ phn đu và đ
thng" [9;126].
Cuc điăcaăLê VnăTrngăcó nhiuăkhúc.ăKătănmă1953,ăkhiăLêăVnă

mt nhà vn đc nhiu ngi nhc đn - dù do lòng mn m hay dè bu - thì cng
cn đc đánh giá cho đúng, đ thy ht đc s đóng góp ca nhà vn đó, nht là
nhng tác phm ca ông li xut hin vào thi k trng nc ca nn vn xuôi dân
tc… i vi Lê Vn Trng hay đi vi ai thì cng nên có mt thái đ nh th”

[144;52].
Nhngă dòngă vn đó,ă bnă thơnă nó đưă baoă hƠmă mtă s thaă nhn: Lê Vnă
Trngăđưăcó đóngăgópălnăchoănnăvnăhcăncănhƠ ,và, trongăbyălơuănay,ănhà
vn cngălƠămtăngiăđưăchuăthităthòiăvătháiăđăđánhăgiáăthiuăcôngăbngăca
giiăphêăbình.
McăLơnă(tênăthtălƠăLêăVnăLơn),ănguyênăPVăbáoăTinăPhong,ăconătraiăcă
caănhƠăvnăLêăVnăTrngăđưăngmăngùi: "Cng kha khá nhng giy mc v b
tôi Tôi cha thy ai vit v h nh tôi thy c "[149].
Nmă1995,ăHoƠngăHuăn,ătrongăbƠiăvităNênăđánhăgiáăliăLêăVnăTrng
côngăbngăvƠătrungăthc,ăđưăkhngăđnhăgiáătrătinhăthnămƠăLêăVnăTrngăđưă
đemăliăchoăđôngăđoăcôngăchúngăđcăgi đngăthiăquaănhơnăvtă“Ngiăhùng”ă
caăông.ăTácăgiăvit:ă“Tôi không ph nhn nhng thiu sót trong câu vn ca Lê
Vn Trng - nhng thiu sót không th nào tránh khi khi ch trong 13 nm, di
ngòi bút ca Lê Vn Trng đụ xut hin mt khi lng đ s trên di hai trm
tác phm. Nhng thiu sót y dù sao cng không th làm lu m đi cái giá tr tng
quát ca mt nhà vn đụ to ra đc, ln đu tiên và duy nht trong vn hc Vit
Nam hình tng con “Ngi hùng” đụ đc c mt thi chp nhn và say mê.

15
Vi các nhà vn, dù đụ qua đi hay còn sng, chúng ta nên công bng và
trung thc”ă[13].
Mtăs thcălƠ miăkhiănhc đnăLê VnăTrng,ălƠ ngiătaănhc đnănhơnă
vt "ngiăhùng"ăca ông.ăNhngăhnăth na,ăHoƠngăHu năcònăch ra: Lê Vnă
TrngălƠ nhà vn đuătiênăvƠ duyănhtăsángătoăraăhìnhătngănhơnăvt "ngiăhùng"ă
trongăvnăhc.ăMtăloiăhìnhătngănhơnăvtăgnălinăviătênătuiăcaămình,ăđiuăđó,ăđiă

Trng đụ lc tc đc in li. Và trong nm 1996, mt l tng nim 90 nm ngày
sinh nhà vn đụ đc gia đình và bn bè t chc ti thành ph ả Chí Minh. Phi
chng, sau mt thi gian dao đng, nay là lúc giá tr thc ca Lê Vn Trng mi
đc xác đnh? Và ngi ta có th nói ti nhng bài hc rút ra qua "mt cách tn
ti trong vn hc" mà ông theo đui" [45;77].
TrongăcunăTăđinăvnăxuôiăVităNamăhinăđi,ăcácătácăgiăđưădƠnhăgiiă
thiuă10ă tácăphmă tiêuăbiuă trongăgiaăsnă điă vnăcaă LêăVnă Trng.ăTmănhă
hngăvƠăsăđóngăgópăcaăLêăVnăTrngăviăđiăsngăvnăhcănaăđuăthăkăXXă
đưăđcăcácănhƠănghiênăcuăvnăhcăđngăđiăkhngăđnh.ăTritălỦăscămnhăvƠă
nhơnăvtăngiăhùngăcaăôngăđưăđăliăduănătrongălchăsăvn hc.ăBíchăThuăvit:
"Lê Vn Trng đụ khuyn khích con ngi hụy gi ly lòng t trng và nhân cách
ca chính mình cho trit lý "hnh phúc là  trong hành đng" trong cm hng sáng tác
ca ông" [67 ;583], "Ngi hùng không ch đ oanh lit trong nhng tình hung him
nghèo mà còn cao thng, quân t trong các quan h tình cm, đc bit là trong tình
yêu."ă[67;183].ăLêăDcăTúăđánhăgiá: "Lê Vn Trng đ cao "trit lý sc mnh" và làm
ni bt kiu nhân vt "ngi hùng" can trng, li lc trong trng đi vi cuc sng
đy phiêu lu mo him, có tm lòng hy sinh cao c và luôn chn s trong sch ca
lng tâm" [67; 899], " nhân vt trong các tiu thuyt ca Lê Vn Trng luôn chn s
trong sch ca "lng tâm trong gió lc "và có tm lòng hi sinh cao c" [4;367].
Miăđơy,ănhƠăvnăTriuăXuơnăđưăvităliăgiiăthiuăkhiăNhƠăxutăbnăVnăhcă
choăinătuynătpăLêăVnăTrngătácăphmăchnălc dƠyădnăviădungălngălênă
tiăgnă2000ătrang:“Vn xuôi Vit Nam giai đon 1930-1945 ni bt lên hai vn
đoàn. Vn đoàn th nht có trên di chc ngi, do nhà vn Nht Linh Nguyn
Tng Tam sáng lp, mang tên T lc vn đoàn. Vn đoàn th hai, thc ra chng có
đoàn nào c, ch có mt ngi, mt ngi mt cõi nghênh ngang, nhng s lng tác
phm xut bn, s lng đc gi say mê tìm đc không thua kém gì vn đoàn th nht,
y là nhà vn Lê Vn Trng” [147;7].
CóănhngănhƠănghiênăcu,ăsauămtăthiăgianădƠi,ăđưăcóănhngăthayăđiăcáchă
đánhăgiá văLêăVnăTrng.ă


thc Nhng cng do s thích ca ngòi bút c mun đy đn thái quá nhng nét
cá tính nào đy, nhiu nhân vt "ngi hùng" ca tác gi thng có nhng hành vi
bt thng, "quá kh" mt cách không thc" [51;845].ă Nguynă Huă Chiă đưă ghiă

18
nhnănhngăđóngăgópăcaăLêăVnăTrng điăviăđiăsngăvnăhcăđngăthi:ă
"Ngòi bút ca tác gi bao gi cng dành ht nim yêu thng, trân trng, và s
ngi ca đi vi kiu ngi chính din đó và có th nói ông đụ chinh phc đc
đông đo bn đc mt thi, đc bit là lp bn đc tr tui thành th trc nm
1945. Sách ông in  Nxb Tân dân thuc loi bán chy nht và tác gi cng đc tr
mc nhun bút cao nht"[51;845].
ưăcóămtăsănhƠănghiênăcuăvnăhcăquanătơmăvƠătìmăcáchăgiiăthíchăhină
tngăvnăhcăLêăVnăTrng.ăVngăTríăNhƠn,ătrongăbƠiăvităNhngătinăđănghă
liăvăLêăVnăTrng, đngătrongăTpăchíăvnăhc,ăsă5,ă1991,ăđưăđaăraămtăsă
quanăđimăcaămình.ăTácăgiăbƠiăvităđưăđtăvnăđ:ă“Trong khi ch đi mt s kim
kê đy đ, đng thi có s đánh giá xác đáng phn “tài sn tinh thn” mà Lê Vn
Trng đ li, có mt điu ngay t bây gi chúng ta phi t hi: “Ti sao đa tp nh
vy mà Lê Vn Trng vn to đc mt n tng khá đm trong tâm lý bn đc?”
và “Ti sao vit kém nh vy, mà Lê Vn Trng vn tn ti, ít nht là sut thi gian
1935-1945 tn ti mt cách vinh quang và sáng giá?”

[43;17].ăÔngăđưăđaăcáchălỦăgiiă
caămình:
" cng là mt điu l trong s sáng tác,  nhiu nc khác nhau, trong
nhiu thi khác luôn luôn thy ny sinh ra nhng cây bút không vit nhiu không
chu đc. Tính khí h nh vy, bo h ngi chau chut mt tác phm tht k thì h
rt ngi. V chng mc dù vit nhanh, nhng đâu phi h vit u, th vn y phi
thô nháp nh th mi đúng kiu, có chau chut cng vô ích! K mt cái na là mc
dù ch xoay quanh cái trc n đnh ca mình (hoc c đng ray y mà chy),
nhng h vn có cái ma lc nào đó lôi cun bn đc, khin cho ngi ta đc h

hay lp đi lp li"ă(LanăKhai);ăVătătng,ănhiuăngiăthy:ă"không bao gi ông
Lê Vn Trng chu b mt dp dy luân lý"ă(TălcăvnăđoƠn),ă"dng ý luân lý rt
rõ rt trong tác phm ca Lê Vn Trng" (Nguynă Vnă Trung) ă Nhiuă nhƠă
nghiênăcuă cóănhcăđnăsă thngă nhtătrongăbiuăhinătritălỦă scă mnhăcaăcácă
nhơnăvtă“ngiăhùng”ătrongătiuăthuytăLêăVnăTrng.ăNhngăchaăcóăaiănơngălênă
thƠnhămôăhìnhăhóaătiuăthuytăLêăVnăTrng.
2.3. Tiu kt
Haiăkhuynhăhngănhăchúngătôiăvaănêuătuyăkhácănhauăvăcáchăđánhăgiáă
tiuăthuytăLêăVnăTrng,ănhngăkhôngăhoƠnătoƠnăđiălpănhau.ăNgiătaăthy,ăhaiă
loiăỦăkinăđngăăhaiăgócănhìnăkhácănhau:ăMtăđngăchêăkhiăchăyuăbìnhăgiáăvă
nghăthutăcaătácăphm,ămtăđngăkhenăkhiătrngătơmăkhaiăthácăvnăđătătngăcaă
nhƠăvn.ăTrongăsănhngăỦăkinăvăLêăVnăTrng,ăcóăkháănhiuăỦăkinăgmăc hai

20
khuynhăhngăchêăvƠăkhen: chêăvănghăthut,ăkhenăvătătng,ăvătácăđngăxưăhi.ă
(LanăKhai,ăPhmăThăNg,ăVngăTríăNhƠn ).
Dùăkhenăhayăchê,ăchăthngănhtăcaăcăhaiăkhuynhăhngălƠ:
Khngă đnh:ă să lngă tácă phmă trongă điă vnă caă tiuă thuytă giaă Lêă Vnă
TrngălƠă“best seller” nht th k (chădùngăcaăPhngăAn)
CôngănhnăsăhpădnăcaătiuăthuytăLêăVnăTrngăchăyuălƠătngălpăcôngă
chúngătrungălu,ăbìnhădơn,ănhngăngiătríăthcătiuătăsn:ă"Lê Vn Trng là mt nhà
tiu thuyt vit rt nhiu và đụ có thi (1935-1945) đc đc gi trung lu rt a
thích"; "Còn ngi hùng ca ông đụ th hin đc phn nào nguyn vng ca đa
s trung lu bt bình"[41;540]; "Trit lý ngi hùng ca Lê Vn Trng
thích hp vi đám đc gi trung lu đng thi" [73; 80].
Vnă đă đtă raă ă đơyă lƠă tiă saoă nghă thută caă tiuă thuytă Lêă Vnă Trngă
thucăhngăxoƠng,ănhngăliăcóălngăđcăgiăđôngăđo,ăvà s thc là đụ to nên
mt cái tên, có mt khuôn mt còn li vi lch s.
TrongănhngăbƠiăvităvătiuăthuytăgiaăhăLê,ănhngăỦăkinăvă"vnăđăLêă
VnăTrng" cònăítăvƠăchaăcóăscăthuytăphc.ăNhngălỦăgiiăvăsăhpădnăcaă