August 21, 2014
August 21, 20141
1
SIÊU ÂM DOPPLER MÀU
SIÊU ÂM DOPPLER MÀUVÀ NHỮNG ỨNG DỤNG
VÀ NHỮNG ỨNG DỤNG
TRONG CHẨN ĐOÁN BỆNH
TRONG CHẨN ĐOÁN BỆNH
BS.NGUYỄN QUÝ KHOÁNG
BS.NGUYỄN QUÝ KHOÁNG
BS.NGUYỄN QUANG TRỌNG
BS.NGUYỄN QUANG TRỌNG
KHOA CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH
BỆNH VIỆN AN BÌNH -TP.HCM

2
August 21, 2014
DÀN BÀI
DÀN BÀI

Hiệu ứng Doppler.
Hiệu ứng Doppler.

Các hệ thống Doppler.
Các hệ thống Doppler.

phải.

Bệnh lý mạch máu:
Bệnh lý mạch máu:

Bệnh lý động mạch
Bệnh lý động mạch
trung tâm và ngoại vi.
trung tâm và ngoại vi.

Bệnh lý tónh mạch trung
Bệnh lý tónh mạch trung
tâm và ngoại vi.
tâm và ngoại vi.

Bệnh lý mạch máu
Bệnh lý mạch máu
trong các tạng.
trong các tạng.

Bệnh lý các tạng.
Bệnh lý các tạng.

Bệnh lý tuyến giáp.
Bệnh lý tuyến giáp.

Bệnh lý bìu.
Bệnh lý bìu.

Bệnh lý sản-phụ khoa.


Bệnh lý tim:
Bệnh lý tim:

Bệnh lý tim bẩm
Bệnh lý tim bẩm
sinh.
sinh.

Bệnh lý tim mắc
Bệnh lý tim mắc
phải.
phải.

Bệnh lý mạch máu:
Bệnh lý mạch máu:

Bệnh lý động mạch
Bệnh lý động mạch
trung tâm và ngoại vi.
trung tâm và ngoại vi.

Bệnh lý tónh mạch trung
Bệnh lý tónh mạch trung
tâm và ngoại vi.
tâm và ngoại vi.

Bệnh lý mạch máu
Bệnh lý mạch máu
trong các tạng.

lệch màu sắc của các ngôi sao đang chuyển
lệch màu sắc của các ngôi sao đang chuyển
động:
động:
Khi ngôi sao tiến lại gần quả đất thì
Khi ngôi sao tiến lại gần quả đất thì
ánh sáng của nó sẽ chuyển thành màu xanh
ánh sáng của nó sẽ chuyển thành màu xanh(tức là bước sóng giảm và tần số của sóng
(tức là bước sóng giảm và tần số của sóng
ánh sáng tăng lên).
ánh sáng tăng lên).
Ngược lại,khi ngôi sao đi
Ngược lại,khi ngôi sao đi
xa quả đất thì ánh sáng của nó chuyển thành
xa quả đất thì ánh sáng của nó chuyển thành
màu đỏ
màu đỏ
(tức là bước sóng tăng lên và tần số
(tức là bước sóng tăng lên và tần số
giảm xuống).
giảm xuống).

5
August 21, 2014
HIỆU ỨNG DOPPLER
HIỆU ỨNG DOPPLER



Một hình ảnh quen thuộc đó là khi ta nghe tiếng còi xe cấp cứu
Một hình ảnh quen thuộc đó là khi ta nghe tiếng còi xe cấp cứu
từ xa với âm trầm (do tần số thấp),khi xe chạy lại gần ta thì ta
từ xa với âm trầm (do tần số thấp),khi xe chạy lại gần ta thì ta
nghe âm bổng (do tần số cao).
nghe âm bổng (do tần số cao).

8
August 21, 2014
HIỆU ỨNG DOPPLER
HIỆU ỨNG DOPPLER
TIẾNG TÀU HỎA
TIẾNG TÀU HỎA

Hoặc là khi ta nghe tiếng tàu lửa từ xa chạy lại,rồi chạy qua:
Hoặc là khi ta nghe tiếng tàu lửa từ xa chạy lại,rồi chạy qua:

9
August 21, 2014
HIỆU ỨNG DOPPLER
HIỆU ỨNG DOPPLER

Năm 1959, Satomura (người Nhật) lần đầu tiên ứng
Năm 1959, Satomura (người Nhật) lần đầu tiên ứng
dụng hiệu ứng Doppler vào Y học nhằm khảo sát
dụng hiệu ứng Doppler vào Y học nhằm khảo sát
tim-mạch.
tim-mạch.


và biên
độ
độ
(amplitude).
(amplitude).

Tần số (f) sóng âm liên quan
Tần số (f) sóng âm liên quan
đến độ dài bước sóng
đến độ dài bước sóng
(wavelength)
(wavelength)
λ
λ
theo công thức:
theo công thức:
f = V(velocity) /
f = V(velocity) /
λ
λ
(wavelength)
(wavelength)
Vận tốc sóng âm đi qua hầu hết
Vận tốc sóng âm đi qua hầu hết
các mô trong cơ thể với vận tốc
các mô trong cơ thể với vận tốc
1.540m/sec

(pulse repetition interval-PRI).

Nếu khoảng cách càng xa thì PRI
Nếu khoảng cách càng xa thì PRI
càng dài.Ví dụ như nếu khoảng
càng dài.Ví dụ như nếu khoảng
cách đến mô cần khảo sát là
cách đến mô cần khảo sát là
20cm,thì khoảng thời gian cần phải
20cm,thì khoảng thời gian cần phải
có để nhận được tín hiệu là 260
có để nhận được tín hiệu là 260
μ
μ
s.Ngược lại nếu khoảng cách đến
s.Ngược lại nếu khoảng cách đến
mô cần khảo sát chỉ có 5cm thì
mô cần khảo sát chỉ có 5cm thì
khoảng thời gian cần thiết là 65
khoảng thời gian cần thiết là 65
μ
μ
s.
s.Arthur Fleischer,M.D et al. Color Power Doppler Ultrasound.1999.

12
August 21, 2014

đầu dò.Nếu
đầu dò.Nếu
chuyển động của dòng máu hướng về
chuyển động của dòng máu hướng về
đầu dò,tần số sóng phản hồi tăng lên
đầu dò,tần số sóng phản hồi tăng lên
và bước sóng ngắn lại.Ngược lại,nếu
và bước sóng ngắn lại.Ngược lại,nếu
dòng máu chuyển động xa đầu dò,thì
dòng máu chuyển động xa đầu dò,thì
tần số sóng phản hồi sẽ giảm và độ
tần số sóng phản hồi sẽ giảm và độ
dài bước sóng sẽ tăng.
dài bước sóng sẽ tăng.
Arthur Fleischer,M.D et al. Color Power Doppler Ultrasound.1999.

13
August 21, 2014
HIỆU ỨNG DOPPLER
HIỆU ỨNG DOPPLER

Khi gặp dòng máu chuyển
Khi gặp dòng máu chuyển
động,sóng âm trở về
động,sóng âm trở về
(returning waveform)
(returning waveform)
sẽ tăng
sẽ tăng
hoặc giảm tần số.Do vậy tần

F của tín hiệu hồi âm từ các tế bào máu đang
chuyển động so với tần số sóng âm phát đi (F
chuyển động so với tần số sóng âm phát đi (F
0
0
) được tính theo
) được tính theo
công thức (F
công thức (F
E
E
là tần số sóng âm phản hồi):
là tần số sóng âm phản hồi):

16
August 21, 2014
HIỆU ỨNG DOPPLER
HIỆU ỨNG DOPPLER

Từ công thức trên ta rút ra được:
Từ công thức trên ta rút ra được:
-Tần số Doppler
-Tần số Doppler
Δ
Δ
F tỷ lệ thuận với vận tốc dòng chảy.
F tỷ lệ thuận với vận tốc dòng chảy.
-Tần số Doppler
-Tần số Doppler
Δ

HIEÄU ÖÙNG DOPPLER
HIEÄU ÖÙNG DOPPLER

18
August 21, 2014
DÀN BÀI
DÀN BÀI

Hiệu ứng Doppler.
Hiệu ứng Doppler.

Các hệ thống Doppler
Các hệ thống Doppler
.
.

Doppler liên tục.
Doppler liên tục.

Doppler xung.
Doppler xung.

Doppler màu.
Doppler màu.

Doppler năng lượng.
Doppler năng lượng.

Một số yếu tố kỹ thuật.
Một số yếu tố kỹ thuật.

Bệnh lý mạch máu
Bệnh lý mạch máu
trong các tạng.
trong các tạng.

Bệnh lý các tạng.
Bệnh lý các tạng.

Bệnh lý tuyến giáp.
Bệnh lý tuyến giáp.

Bệnh lý bìu.
Bệnh lý bìu.

Bệnh lý sản-phụ khoa.
Bệnh lý sản-phụ khoa.

19
August 21, 2014
CÁC HỆ THỐNG DOPPLER
CÁC HỆ THỐNG DOPPLER

Sóng âm có thể truyền qua mô hoặc liên tục (continuous) hoặc
Sóng âm có thể truyền qua mô hoặc liên tục (continuous) hoặc
dạng xung (pulsed).
dạng xung (pulsed).

Phát sóng liên tục được dùng trong Doppler liên tục
Phát sóng liên tục được dùng trong Doppler liên tục
(continuous

Với vận tốc 1.540m/s,mỗi 1cm sóng truyền đi và về (round trip)
mất 13
mất 13
μ
μ
s (microseconds).
s (microseconds).

Sóng âm phát ra từ đầu dò trong một khoảng thời gian cố
Sóng âm phát ra từ đầu dò trong một khoảng thời gian cố
đònh,tiếp theo là đầu dò nhận sóng trở về cũng cùng một khoảng
đònh,tiếp theo là đầu dò nhận sóng trở về cũng cùng một khoảng
thời gian.
thời gian.

20
August 21, 2014
CÁC HỆ THỐNG DOPPLER
CÁC HỆ THỐNG DOPPLER

Tín hiệu Doppler thu nhận được có thể thể hiện dưới dạng âm
Tín hiệu Doppler thu nhận được có thể thể hiện dưới dạng âm
thanh,dạng phổ hoặc hình ảnh.
thanh,dạng phổ hoặc hình ảnh.

Dưới dạng âm thanh,ta có thể phân biệt được dòng chảy êm dòu
Dưới dạng âm thanh,ta có thể phân biệt được dòng chảy êm dòu
liên tục của tónh mạch,dòng chảy phụt gọn,cách khoảng của
liên tục của tónh mạch,dòng chảy phụt gọn,cách khoảng của
động mạch,dòng chảy phụt kéo dài,thô ráp của động mạch bò


Doppler liên tục
Doppler liên tục
.
.

Doppler xung.
Doppler xung.

Doppler màu.
Doppler màu.

Doppler năng lượng.
Doppler năng lượng.

Một số yếu tố kỹ thuật.
Một số yếu tố kỹ thuật.

Ứng dụng.
Ứng dụng.

Bệnh lý tim:
Bệnh lý tim:

Bệnh lý tim bẩm
Bệnh lý tim bẩm
sinh.
sinh.

Bệnh lý tim mắc


Bệnh lý sản-phụ khoa.
Bệnh lý sản-phụ khoa.

24
August 21, 2014
DOPPLER LIÊN TỤC
DOPPLER LIÊN TỤC
-Người ta sử dụng đầu dò với 2 tinh thể làm 2 nhiệm vụ khác
-Người ta sử dụng đầu dò với 2 tinh thể làm 2 nhiệm vụ khác
nhau: Một làm nhiệm vụ phát sóng âm liên tục,một làm nhiệm
nhau: Một làm nhiệm vụ phát sóng âm liên tục,một làm nhiệm
vụ thu sóng phản hồi liên tục.
vụ thu sóng phản hồi liên tục.
-Ưu điểm
-Ưu điểm
: Doppler liên tục đo được vận tốc dòng máu rất lớn
: Doppler liên tục đo được vận tốc dòng máu rất lớn
(mà điều này thường thấy trong tình trạng bệnh lý).
(mà điều này thường thấy trong tình trạng bệnh lý).
-Nhược điểm
-Nhược điểm
:Nó không ghi được tốc độ tại 1 điểm xác đònh mà
:Nó không ghi được tốc độ tại 1 điểm xác đònh mà
nó chỉ ghi được tốc độ trung bình của nhiều điểm chuyển động
nó chỉ ghi được tốc độ trung bình của nhiều điểm chuyển động
mà chùm sóng âm phát ra gặp trên đường đi của nó.
mà chùm sóng âm phát ra gặp trên đường đi của nó.
+Mà ta biết rằng tốc độ giữa dòng chảy luôn luôn cao hơn
+Mà ta biết rằng tốc độ giữa dòng chảy luôn luôn cao hơn