Bộ thơng mại
Viện nghiên cứu thơng mại
Báo cáo tổng kết đề tài cấp bộ
Giải pháp phát triển
đội ngũ thơng nhân
trên địa bàn nông thôn nớc ta Chủ nhiệm đề tài: nguyễn thị thanh hà 6477
XHCN Xã hội chủ nghĩa 5
MỞ ĐẦU
Địa bàn nông thôn nước ta có vị trí chiến lược cực kỳ quan trọng trong cuộc
đấu tranh dựng nước, giữ nước và đối với sự phát triển của đất nước. Vì
vậy, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chính sách ưu đãi phát triển kinh tế -
xã hội, trong đó có chính sách ưu đãi đào tạo, đào tạo lại và thu hút nguồn
nhân lực cho địa bàn nông thôn nhằm rút ngắn khoả
ng cách về trình độ phát
triển giữa nông thôn và thành thị.
Riêng đối với nguồn nhân lực trong lĩnh vực thương mại, từ khi thực hiện
sự nghiệp đổi mới, đội ngũ thương nhân trên địa bàn nông thôn đã có những
bước phát triển nhất định, nhất là về số lượng thương nhân trong các thành
phần kinh tế. Từ chỗ thương nhân thuộc thành phần quốc doanh và hợp tác
xã mua bán chiếm vị trí độc tôn, mua bán theo m
ệnh lệnh hành chính, đến
nay đã hình thành đội ngũ thương nhân thuộc nhiều thành phần kinh tế có
quyền tự do kinh doanh, tự do cạnh tranh và bình đẳng trước luật pháp, đội
ngũ thương nhân này ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của sản xuất và
tiêu dùng trên địa bàn, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo
hướng sản xuất hàng hóa.
Từ giữa những năm 90, nhất là từ năm 1997 đế
n nay, Đảng và Nhà nước Việt
Nam đã thực hiện nhiều biện pháp khuyến khích sản xuất, tiêu thụ sản phẩm,
cũng như các biện pháp kích cầu đối với khu vực nông thôn nhằm duy trì và
nâng cao sức phát triển của khu vực này, đồng thời chuyển dịch mạnh mẽ cơ
“Phát triển mạnh thương mại, nâng cao năng lực và chất lượng hoạt động để
mở rộng thị trường trong nước và h
ội nhập quốc tế có hiệu quả”
1
, là một
chủ trương quan trọng của Đảng nhằm đẩy nhanh quá trình này đồng thời
tạo động lực phát triển nông nghiệp sản xuất hàng hóa hiệu quả và bền
vững. Để thực hiện được chủ trương quan trọng này, phải có một đội ngũ
thương nhân mạnh và “tinh”. Tuy vậy, thực tiễn những năm qua cho thấy
đội ngũ thương nhân nói chung, thương nhân trên địa bàn nông thôn nói
riêng số lượng tuy nhiề
u nhưng chất lượng, tính chuyên nghiệp chưa cao.
Chính vì vậy, cần phải có những giải pháp phát triển đội ngũ thương nhân
phù hợp nhằm tạo khung pháp lý, môi trường kinh doanh thuận lợi, khuyến
khích đội ngũ thương nhân Việt nam phát triển, thực hiện được vai trò là
cầu nối giữa sản xuất với tiêu dùng, giữa thị trường trong nước với thị
trường quốc tế.
Một lộ trình mới
được mở ra cho sự giàu có của đất nước phải dựa trên một
nền tảng vững chắc là nguồn lực con người, trí tuệ con người và đạo đức
của con người. Đất nước ta không có nhiều tài nguyên khoáng sản và còn đi
sau về công nghệ, nhưng chúng ta có thể rút ngắn khoảng cách và vượt lên
dòng thời cuộc nếu biết khai thác tốt hơn nữa và đầu tư nhiều hơn nữa vào
nguồn lực con ng
ười Việt Nam. Bên cạnh những khó khăn, chúng ta cũng 1
Nghị quyết Đại hội Đảng IX
triển thương mại, thị trường cả nước theo định hướng xã hội ch
ủ nghĩa. Vì
vậy, việc nghiên cứu đề tài “Giải pháp phát triển đội ngũ thương nhân
trên địa bàn nông thôn ở nước ta” là rất cần thiết cho cả trước mắt và lâu
dài. Nó vừa có ý nghĩa lý luận, vừa có tác dụng thực tiễn sâu sắc trong việc
xây dựng đội ngũ thương nhân vừa có đức vừa có tài, ngang tầm với nhiệm
vụ của ngành thương mại trong giai đoạn tới. 8
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:
− Làm rõ một số vấn đề lý luận về thương nhân.
− Tổng quan kinh nghiệm phát triển đội ngũ thương nhân của một số
nước, đặc biệt là của Trung quốc và Thái lan và rút ra bài học cho
Việt Nam.
− Phân tích, đánh giá thực trạng đội ngũ thương nhân và hoạt động
của thương nhân trên địa bàn nông thôn cả nước và theo từng khu
vực, so sánh vớ
i yêu cầu phát triển kinh tế thị trường, công nghiệp
hóa hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quôc tế của Việt nam, từ đó
chỉ ra được những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân.
− Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển đội ngũ thương nhân trên
địa bàn nông thôn trong thời gian tới cho phù hợp với yêu cầu công
nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và phát triển
thương mại bền v
ững.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
* Đối tượng nghiên cứu:
− Thương nhân thuộc mọi thành phần kinh tế, trên địa bàn nông thôn.
− Hoạt động của thương nhân,
Chương III: Định hướng và giải pháp phát triển đội ngũ thương nhân trên
địa bàn nông thôn nước ta
10CHƯƠNG I
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ
THƯƠNG NHÂN TRÊN ĐỊA BÀN NÔNG THÔN
1. Khái niệm, đặc điểm và sự cần thiết của việc phát triển đội
ngũ thương nhân trên địa bàn nông thôn
1.1. Một số khái niệm
1.1.1. Thương nhân
Trong lý luận về kinh tế và quản lý thị trường, có ba phạm trù liên quan chặt
chẽ với nhau là: Thị trường, thương mạ
i và thương nhân.
Khái niệm về thị trường: Thị trường là lĩnh vực cụ thể của lưu thông hàng
hoá là tổng hoà những mối quan hệ mua bán trong xã hội, là nơi diễn ra hoạt
động thương mại, là không gian cho hoạt động mua bán trao đổi hàng hoá,
tiền tệ, phản ánh tổng hợp quan hệ giữa các bộ phận của nền kinh tế quốc
dân, quan hệ cung và cầu của xã hội. Việc mua và bán đều được di
ễn ra
thông qua thị trường. Thị trường là phạm trù của nền sản xuất và lưu thông
hàng hoá, phản ánh toàn bộ quan hệ trao đổi giữa người mua và người bán,
theo thỏa thuận.
Xúc tiến thương mại là hoạt động thúc đẩy, tìm kiếm cơ hội mua bán hàng
hoá và cung ứng dịch vụ, bao gồm hoạt động khuyến mại, quảng cáo
thương mại, trưng bày, giới thiệu hàng hoá, dịch vụ và hội chợ, triển lãm
thương mại.
Các hoạt động trung gian thương mại là hoạt động của thương nhân để thực
hiện các giao dịch thươ
ng mại cho một hoặc một số thương nhân được xác
định, bao gồm hoạt động đại diện cho thương nhân, môi giới thương mại, uỷ
thác mua bán hàng hoá và đại lý thương mại”
3
Khái niệm hoạt động thương mại trong Luật sửa đổi năm 2005 mở rộng
nhiều so với Luật thương mại năm 1997, hoạt động thương mại không chỉ
bao gồm các hành vi thương mại như mua bán hàng hóa và các hoạt động
dịch vụ và xúc tiến thương mại liên quan đến hàng hóa mà bao gồm tất cả
các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi. Do đó, các chủ thể là thương nhân
r
ất rộng lớn chiếm tỷ trọng cao trong các tổ chức doanh nghiệp của nền kinh
tế nước nhà.
Khái niệm về thương nhân: Trong nền kinh tế nhiều thành phần với nhiều
loại hình thức sở hữu, tất yếu tồn tại các chủ thể kinh doanh thương mại
khác nhau: Nhà nước, tập thể và tư nhân. Các thành phần thương mại cùng
tồn tại trên thị trường, tạo ra thế c
ạnh tranh sống động và là động lực quan
trọng cho sự phát triển của thị trường, phát triển kinh tế xã hội. Sự cạnh
tranh này vừa hướng tới liên kết những nhà kinh doanh, vừa tao ra cơ sở cho 2
doanh hợp tác xã.
Các cá nhân hoạt động thương mại một cách độc lập, thường xuyên có đăng
ký kinh doanh gồm các hộ kinh doanh cá thể đã đăng ký kinh doanh theo
Nghị định Số 109/2004/NĐ-CP ngày 02 tháng 4 năm 2004 của Chính phủ
Về đăng ký kinh doanh;
Theo định nghĩa trên thì doanh nghiệp hoạt động thương mại là thương
nhân. Tuy vậy, theo cách hiểu thông thường trong dân gian thì “nhân” có
nghĩa là người, “thương” là buôn bán, như vậy “thương nhân” là người làm
công việc buôn bán. Nếu như
“doanh nhân” là người chịu trách nhiệm hay
điều hành một doanh nghiệp sản xuất kinh doanh nói chung, thì “thương
nhân” là người chịu trách nhiệm hay điều hành doanh nghiệp thương mại.
Ở nước ta, trước đây trong dân gian thường gọi thương nhân là các nhà
buôn. Nhà buôn (thương gia) khi có mặt trên thương trường, bao giờ cũng 4
Luật Thương mại, Điều 6
13
đứng sau một hoặc nhiều mặt hàng có giá trị. Nhà buôn cũng có nhiều loại,
nhiều thứ bậc và đương nhiên là giữa họ luôn có những cuộc tranh đua sôi
động sòng phẳng, cũng không kém phần quyết liệt và dữ dội. Trong tranh
đua này là sự thắng thua của những cuộc đấu trí và phương kế. Nhưng có
điều đặc biệt, các mặt hàng nào đã xác định được phẩm giá, được thượng đế
ưa chu
ộng thì không mấy khi mất đi, cái mà chỉ có ngày một tốt hơn, vì nó
đã được các nhà buôn mạnh thế và lực, giành lấy quyền sản xuất và buôn
bán.
Nhà buôn cũng là những người hiểu rất sâu sắc và thành thục điều hành các
14
họ. Thương nhân là những người hoạt động thương mại chuyên nghiệp, có
vốn, lao động, cơ sở vật chất kỹ thuật riêng phục vụ cho hoạt động thương
mại hợp pháp. Thương nhân có thể là một người, có thể là một tập thể có tổ
chức (doanh nghiệp, HTX, công ty).
1.1.2. Đội ngũ thương nhân
Đội ngũ thương nhân là tập hợp những cá nhân, những tổ chức ho
ạt động
trong lĩnh vực thương mại, bao gồm: các hộ kinh doanh cá thể, các doanh
nghiệp thương mại nhà nước, các doanh nghiệp thương mại tập thể, các
công ty trách nhiệm hữu hạn, các công ty cổ phần, các công ty có vốn đầu
tư nước ngoài hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh thương mại. Như vậy
đội ngũ thương nhân là tập hợp số đông, độc lập, có tổ chức, các thương
nhân.
1.1.3. Phân lo
ại thương nhân
Căn cứ vào loại hình doanh nghiệp hoạt động kinh doanh thương nhân có
thể phân ra các loại sau: Doanh nghiệp thương mại nhà nước; Doanh
nghiệp thương mại tập thể; Doanh nghiệp thương mại tư nhân; Công ty
trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần hoạt động trong lĩnh vực thương mại;
Hộ kinh doanh cá thể có đăng ký kinh doanh.
Căn cứ vào địa bàn hoạt động có thể phân ra 2 loại: Thươ
ng nhân thành
thị và thương nhân nông thôn. Thương nhân thành thị là những thương nhân
có hoạt động kinh doanh chủ yếu ở khu vực thành thị. Thương nhân nông
thôn là những thương nhân mà hoạt động kinh doanh thương mại của họ
chủ yếu diễn ra trên địa bàn nông thôn.
Ngoài ra còn có những tiêu thức khác để phân loại thương nhân như: Căn
cứ vào quy mô, giới tính, tuổi tác. Theo quy mô có thương nhân lớn, thương
nghiệp gắn với tư liệu sản xuất trên địa bàn. Trong 64 đơn vị hành chính cấp
tỉnh, thành phố thì địa bàn nông thôn và thành thị là xen kẽ nhau, có 536
đơn vị cấp huyện trong cả nước
5
. Việc tách địa bàn nông thôn thành thị rạch
ròi là rất khó, hơn nữa phần lớn các doanh nghiệp thương mại phục vụ sản
xuất nông nghiệp và tiêu dùng của dân cư nông thôn lại đóng ở thị trấn, thị
xã, thành phố thuộc tỉnh. Vì vậy, trong đề tài này chúng tôi sử dụng một số
số liệu thống kê thuộc địa bàn nông thôn là địa bàn thuộc 536 đơn vị cấp
huyện trong cả nước (
Địa bàn cả nước trừ đi các quận, thị xã, thành phố
trực thuộc tỉnh).
Thương nhân trên địa bàn nông thôn là những thương nhân mà hoạt động
kinh doanh thương mại của họ chủ yếu diễn ra trên địa bàn nông thôn,
thường là các tổ chức kinh tế được thành lập hợp pháp, cá nhân hoạt động
thương mại một cách độc lập, thường xuyên có đăng ký kinh doanh và có
trụ sở chính hoặc địa điểm kinh doanh (
đối với cá nhân) trên địa bàn nông
thôn. Hoạt động thương mại của thương nhân phải trực tiếp liên quan đến
việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và
các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác, phục vụ cho nhu cầu sản xuất,
tiêu thụ và tiêu dùng và nâng cao đời sống của dân cư trên địa bàn nông
thôn. Đội ngũ thương nhân trên địa bàn nông thôn là tập hợp số đông,
độ
c lập, có tổ chức, các thương nhân mà hoạt động kinh doanh thương mại
của họ chủ yếu diễn ra trên địa bàn nông thôn. 5
Thống kê số lượng các đơn vị hành chính Việt nam có đến 31/12/2004 – Tổng cục Thống kê
sắt, đường hàng không, đường thuỷ.
Hoạt động kinh doanh thương mại của thương nhân là một loại hình kinh
doanh dịch vụ nên yêu cầu thuận tiện đối với khách hàng là đặc điểm nổi
bật. Đối với tư
liệu, vật tư nguyên liệu phục vụ sản xuất cũng như hàng tiêu
dùng, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh cũng như người tiêu dùng đều
đòi hỏi được đáp ứng một cách thuận tiện nhất. Thương nhân nào đáp ứng
được yêu cầu thuận tiện cho khách hàng thì thương nhân đó thu hút được
khách hàng. Đặc điểm này dẫn đến tình hình có nhiều thương nhân lớn
nhưng cũng không nuốt hết đượ
c những thương nhân nhỏ. Vì vậy bên cạnh
những thương nhân lớn vẫn tồn tại những người buôn bán nhỏ.
17
1.2.2. Đặc điểm của đội ngũ thương nhân Việt nam
Ngoài những đặc điểm chung của thương nhân trong nền kinh tế thị trường,
thương nhân Việt Nam còn có những đặc điểm đặc điểm riêng khác so với
thương nhân các nước khác. Những đặc điểm chính của thương nhân nước
ta là:
Đội ngũ thương nhân ở nước ta ra đời và phát triển gắn liền v
ới công
cuộc đổi mới và phát triển nền kinh tế thị trường của đất nước.
Trước đổi mới, nước ta không thực sự có doanh nghiệp và thương nhân,
mặc dù có tồn tại các xí nghiệp quốc doanh và các cơ sở sản xuất, buôn bán
nhỏ của lớp người được gọi chung là tiểu thương, tiểu chủ. Công cuộc đổi
mới mở ra thời vận mới cho các doanh nghiệp quố
c doanh và nhất là dân
doanh, cho sự ra đời của đội ngũ thương nhân mới Việt Nam.
Đội ngũ thương nhân ở nước ta đa số tuổi đời khá trẻ, được đào tạo và
rèn luyện trong quá trình đổi mới, có tinh thần yêu nước và tự tôn dân tộc.
Đội ngũ thương nhân ở nước ta đa số làm việc rất cần cù, năng động
chịu khó học và vươn tới cái mới.
Các cuộc điều tra cho thấy thương nhân là lớp người làm việc hết sức cần
cù, với cường độ cao, trung bình các thương nhân làm việc từ 10 – 12 giờ
m
ột ngày và 25 – 27 ngày 1 tháng. Cách làm việc của họ rất năng động, linh
hoạt, họ có thể làm nhiều việc khác nhau ở nhiều nơi, trong nhiều môi
trường khác nhau, luôn cố gắng và có khả năng thích ứng với mọi điều kiện,
mọi hoàn cảnh khó khăn. Họ cũng rất chịu khó học tập với ý chí quyết tâm
nâng cao trình độ, kỹ năng quản lý, kinh doanh và có khả năng tiếp thu tốt.
Đội ng
ũ thương nhân ở nước ta sống có nhân bản, có ý thức trách nhiệm
cao với cộng đồng, có mong muốn được gắn bó trong hội đoàn.
Đa số thương nhân có ý thức trách nhiệm cao đối với doanh nghiệp, với
những người cùng làm việc với mình, họ nhận thức rõ là những quyết định
của họ không chỉ ảnh hưởng dến bản thân, mà còn ảnh hưởng lớn đến cuộc
số
ng của hàng ngàn người lao động làm việc trong doanh nghiệp của gia
đình họ. Do đó, phần lớn thương nhân đối xử tốt, chia sẻ lợi ích với người
lao động, và trong phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam rất ít khi xảy ra
tranh chấp.
Đa số thương nhân cũng ý thức tốt với cộng đồng xã hội, thường xuyên
đóng góp, tham gia các hoạt động nghĩa cử hoặc từ thiện. Doanh nhân ngày
nay cũng hiểu rõ yêu cầ
u phải đoàn kết, hợp tác giữa các Doanh nghiệp Việt
Nam với nhau để bảo vệ lợi ích chung trong cuộc cạnh tranh trên thương
trường. Do vậy, phần lớn họ đều tham gia vào các hội của doanh nghiệp, và
mong muốn phát triển hơn nữa các hội doanh nghiệp, hội nghề nghiệp.
Đội ngũ thương nhân ở nước ta đa số sống có văn hoá, giữ gìn những
truyền thống, giá trị
coi nhẹ hay quên đi cái lợi của chung, đối phó tạm thời với tình thế mà thiếu
qui hoạch lâu dài.
Hoạt động của thương nhân nông thôn gắn với sản xuất nông nghiệp và
thị trường nông thôn.
Tiêu thụ
nông sản, các sản phẩm tiểu thủ công nghiệp, cung ứng vật tư nông
nghiệp và các nguyên liệu phục vụ sản xuất tiểu thủ công nghiệp ở nông
thôn là nội dung cơ bản của hoạt động kinh doanh của thương nhân nông
thôn, chu kỳ kinh doanh một phần phụ thuộc vào thời vụ nông nghiệp.
Năng suất lao động và hiệu quả kinh doanh của thương nhân nông thôn
thấp.
Do có sự chênh lệch lớn v
ề trình độ phát triển kinh tế - xã hội giữa nông
thôn và thành thị dẫn đến sự chênh lệch lớn về phát triển thương mại và thị
trường: Sản xuất, dịch vụ phục vụ sản xuất và đời sống ở nông thôn chưa
phát triển, chưa huy động hết khả năng của mọi thành phần kinh tế. Tỷ lệ
nghèo vẫn còn cao và khoảng cách thu nhập giữa các nhóm dân cư có xu
hướng gia t
ăng. Nhu cầu về hàng hoá, dịch vụ ở nông thôn hiện tại so với
thành thị nhìn chung không đa dạng, yêu cầu về chất lượng cũng không đòi
hỏi khắt khe, nhưng về giá cả phải phù hợp với đại đa số những người có
20
thu nhập thấp. Địa bàn nông thôn rộng lớn, thị trường nhỏ lẻ phân tán, sức
mua thấp, hoạt động sản xuất nông nghiệp còn lệ thuộc vào các điều kiên tự
nhiên, thời tiết, thiên tại, địch họa, các sản phẩm nông nghiệp mang tính
mùa vụ dễ hư hỏng. Do đó năng suất lao động, tỷ suất lợi nhuận của thương
nhân không cao.
Tính chất mùa vụ của sả
n xuất ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động của các
nông sản, dịch vụ sản xuất để nâng cao giá trị kinh tế của các sản phẩm
21
nông nghiệp; đẩy nhanh tốc độ xóa đói giảm nghèo, nhất là ở vùng kém
phát triển, vùng sâu, vùng xa, v.v
Đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất trong nông nghiệp
Mục tiêu của CNH-HĐH đất nước của Đảng ta không phải chỉ đơn thuần là
quá trình tăng tỷ trọng của công nghiệp, dịch vụ và giảm tỷ trọng nông
nghiệp trong tổng GDP của nền kinh tế, mà thực chất là quá trình đổi mới
căn bản về cơ cấu sản xuất, tạo nền tảng cho sự tăng trưởng nhanh, hiệu quả
và bền vững theo hướng hội nhập,mở cửa của toàn bộ nền kinh tế. Mục tiêu
của CNH-HĐH là phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một
nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, theo
h
ướng CNH-HĐH, được xem như là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong
các ngành, các lĩnh vực sản xuất và hoạt động dịch vụ.
Đối với kinh tế nông nghiệp và nông thôn, phải quán triệt sâu, rộng Nghị
quyết Trung ương 5 (khóa IX) về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn để
chuyển mạnh nền nông nghiệp nước ta sang nền nông nghiệp sản xuất hàng
hóa đa dạng, gắn với phát triển công nghiệp chế biến và ngành nghề phi
nông nghi
ệp, phân công lại lao động ở nông thôn. Sản xuất nông nghiệp
tiếp tục chuyển dịch mạnh cả về cây trồng, vật nuôi và cơ cấu sản phẩm
phù hợp với nhu cầu thị trường trong và ngoài nước. Trong chuyển dịch cơ
cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn, cần phát huy vị trí, vai trò của kinh
tế hộ gia đình, trang trại và của các doanh nghiệp tiêu thụ, chế biến nông
sản thực phẩm. Xây dựng và phát huy vai trò quan tr
ọng của HTX kiểu
mới, làm cầu nối trực tiếp giữa sản xuất nông nghiệp với thị trường.
Đối với kinh tế vùng, tiếp tục chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế theo hướng
quốc tế, việc đặt doanh nhân, doanh nghiệp vào trung tâm của sự phát triển
không còn là ý muốn chủ quan mà là đòi hỏi khách quan. Trong thế kỷ XX,
thế giới đã chứng kiến nhiều thành tự
u kinh tế khá ngoạn mục : ở thập niên
60, là sự phát triển của Nhật Bản ; ở thập niên 80, là thành tựu kinh tế của
Hàn Quốc, Hồng Kông, Xin-ga-po Cách thức mà các nước áp dụng để
làm nên những chuyện thần kỳ về kinh tế có thể không giống nhau nhưng
chắc chắn có cùng một điểm chung là có một hệ thống doanh nghiệp hùng
mạnh và một lực lượng doanh nhân giỏi làm nền tảng vững chắ
c cho việc
dựng lên tòa nhà kinh tế khang trang và bền vững. Do vậy, để xây dựng
thành công sự nghiệp CNH, HĐH, chúng ta phải phát triển đội ngũ doanh
nhân nói chung và đội ngũ thương nhân nói riêng đông về số lượng, giỏi về
kinh doanh.
Hoạt động của thương nhân là các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, nói
cách khác lợi nhuận gắn liền với thương nhân, là động lực thúc đẩy thương
nhân hoạt động, từ
đó mà tác động thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế phát triển.
Trong bất cứ nền kinh tế hàng hóa nào, vai trò của thương nhân cũng vô
cùng quan trọng. Với bản chất năng động truy tìm lợi nhuận làm cho qui
luật cung cầu, qui luật giá trị phát huy công năng sàng lọc mọi hoạt động
kinh tế trong xã hội. Cái cũ không phù hợp bị đào thải, cái mới không
ngừng được sản sinh. Toàn bộ nền kinh tế xã hội bị tác độ
ng phải không
ngừng thay đổi, vươn lên, nhu cầu mới về hàng hóa, sản phẩm mới, dịch vụ
mới được tạo ra, khoa học kỹ thuật có động lực để phát triển.
23
Là một trong những ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, nông nghiệp
luôn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, nhất là khi nước ta
Cơ chế thị trường đã làm chênh lệch phát triển thành thị nông thôn, chênh
lệch giầu nghèo đang tăng lên nhanh. Mặc dù cuộc sống của mọi người dân
đều được cải thiện với mức độ khác nhau, nhưng trong quá trình này đã có
mức độ sự khác biệt trong chất lượng cuộc sống. Theo s
ố liệu điều tra thống
kê (TCTK) năm 2004 thì mức thu nhập bình quân đầu người của thành thi
(832.500 đồng) và nông thôn (225.000 đồng), chênh lệch 3,7:1, trong đó
76,5% sống ở nông thôn (số liệu 1/4/2004). Hơn thế xu thế doãng cách thu
nhập ngày càng tăng lên : khoảng cách 1999 là 509.400 đồng và 187.900
đồng, chênh lệch 2,7 lần. Lý do là thu nhập ở thành thị tăng rất nhanh, tốc
24
độ tăng 1999-2004 là 16,4% so với khu vực nông thôn cùng kỳ chỉ tăng
6%
Khoảng cách giầu nghèo cũng tăng lên nhanh chóng: Khoảng cách giữa
20% số hộ giầu nhất và 20% số hộ nghèo nhất đã tăng lên từ 6,5 lần năm
1999 lên 8,9 lần năm 2004, trong đó ở những vùng nông thôn, khoảng cách
này nói chung thấp hơn thành thị (6,3 lần so với 9,8 lần), nhưng cũng có
những vùng rất cao và tăng nhanh như Tây Nguyên chênh lệch tăng từ 10,1
l
ần lên 12,9 lần, đồng bằng sông Cửu Long chênh lệch tăng từ 6,1 lần lên
7,9 lần giữa các năm 1999 và 2004 Trong một thời gian dài trước đây, thị
trường tiêu thụ nông sản chủ yếu là trong nước, còn phần xuất khẩu lại
thông qua hệ thống trung gian khá phức tạp, làm cho người sản xuất không
nắm bắt được nhu cầu thị trường, bị ép giá, gây ra tâm lý không an tâm sản
xuất ổn định. Trong những năm qua, việc
đẩy mạnh xuất khẩu nói chung và
xuất khẩu nông sản nói riêng lại chủ yếu dựa vào những khả năng "hiện có"
là chính, tức là đẩy mạnh sản xuất và sử dụng phương thức chuyển dần từ
thị trường nội địa ra thị trường khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, trong nhiều
sắc hơn"
7
, nó mở rộng qui mô sản xuất, làm cho sản xuất có nhiều hình,
nhiều vẻ và mang tính toàn cầu hóa.
Phát triển đội ngũ thương nhân chịu ảnh hưởng rất lớn của quá trình biến
đổi cơ cấu các ngành sản xuất; ngược lại, xuất phát từ đòi hỏi của nhu cầu
trong nước và thị trường thế giới, từ khả năng phát huy lợi thế so sánh của
hàng hoá nước ta trên thị trường qu
ốc tế mà hoạt động thương mại của
thương nhân lại tác động mãnh mẽ đến cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sự phát triển
các ngành nghề, đổi mới mặt hàng và nâng cao chất lượng hàng hoá nhằm
tăng tính cạnh tranh của hàng hoá trên thị trường.
Phát triển đội ngũ thương nhân trên địa bàn nông thôn sẽ tạo thêm công ăn
việc làm, góp phần tạo thêm lực lượng lao động mới có khả năng và trình
độ
đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế hạn
chế việc di cư vào thành phố để tìm việc làm như hiện nay.
2. Đường lối, chủ trương của Đảng về phát triển đội ngũ
thương nhân trên địa bàn nông thôn
Nghị quyết Trung ương 9 (khóa IX) lần đầu tiên đã nêu yêu cầu xây dựng
đội ngũ doanh nhân(trong đó có thương nhân) cùng với giai cấp công nhân,
nông dân, trí thức, coi
đó là những lực lượng quan trọng trong sự nghiệp
CNH, HĐH đất nước. Chính phủ đã khẳng định doanh nhân là đội quân
chủ lực, xung kích trong sự nghiệp phát triển kinh tế. Sự quan tâm của
Chính phủ đối với doanh nghiệp, sự nhìn nhận về mặt pháp lý, về mặt xã
hội đối với doanh nhân trong thời gian qua đã tạo cho đội ngũ doanh nhân
Việt Nam những niềm tin và chỗ dựa vững chắc.
Có thể nói quyết định của Chính phủ lấy ngày 13 tháng 10 hằng năm (ngày
Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho giới Công thương, năm 1945) làm Ngày
khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển nhiều loại hình dịch vụ ở
nông thôn để tạo nhiều việc làm, tăng thu nhập cho nông dân.
Kinh tế tư nhân là lực lượ
ng quan trọng có khả năng thu hút vốn và nhiều
lao động để phát triển sản xuất, kinh doanh ngành nghề đa dạng, tăng năng
lực chế biến, tiêu thụ nông sản, làm dịch vụ phục vụ sản xuất và đời sống ở
nông thôn. Nhà nước có chính sách khuyến khích, hỗ trợ, hướng dẫn kinh tế
tư nhân phát triển.
Khuyến khích, hỗ trợ và tạo điều kiện phát triển kinh tế hợ
p tác và HTX
trên cơ sở liên kết, hợp tác tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi. HTX tập
trung làm dịch vụ đầu vào và đầu ra cho sản xuất nông nghiệp; tổ chức thực
hiện tốt việc quy hoạch, hướng dẫn nông dân ứng dụng khoa học, công nghệ
mới, chuyển đổi cơ cấu sản xuất; liên kết với doanh nghiệp thuộc các thành
phần kinh tế để bán vật tư, tiêu thụ nông sản hàng hóa cho nông dân. Nhà
n
ước hỗ trợ HTX đào tạo cán bộ; có chính sách thuế phù hợp đối với các
hoạt động dịch vụ. Phát triển các quỹ tín dụng nhân dân ở xã để phục vụ
phát triển nông nghiệp, nông thôn. DNNN tập trung thực hiện những việc
mà các thành phần kinh tế khác chưa làm được; hỗ trợ các thành phần kinh
tế khác cùng phát triển. Tổ chức sắp xếp lại hệ thống DNNN, để DNNN
thực hiện tốt vai trò nòng c
ốt trong kinh doanh lúa gạo, phân bón, phát triển
chế biến nông, lâm, thủy sản quy mô lớn, kỹ thuật cao và liên kết kinh tế có
hiệu quả với các hộ nông dân, HTX sản xuất nguyên liệu; giữ vai trò chủ
27
yếu trong việc thực hiện các nhiệm vụ công ích. Đối với khu vực miền núi,
DNNN phải đi đầu trong việc hỗ trợ sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông,
lâm, thủy sản; làm tốt việc xây dựng các khu kinh tế - quốc phòng ở các địa
ng thăng trầm của công cuộc đổi mới. Mục tiêu phát triển nền
kinh tế thị trường theo hướng cải cách và mở cửa là con đường đúng đắn đã
đưa đất nước Trung hoa thành công và phát triển vượt bậc trong những năm
qua. Kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc phát triển đội ngũ thương
nhân sẽ là bài học quí báu đối với Việt Nam. Việt Nam và Trung Quốc
Copyright: Tài liệu đại học ©