Sáng kiến kinh nghiệm
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Việc dạy và học Tin học đạt được hiệu quả cao khi giáo viên và học sinh
nắm được chuẩn chương trình, kỹ năng, hiểu được ý đồ của tác giả đối với mỗi
bài, biết khai thác hết khả năng ứng dụng của CNTT vào dạy học, tổ chức các
hoạt động học tập của học sinh. Đồng thời học sinh biết cách tự học, tự nghiên
cứu, giải quyết các vấn đề học tập một cách tích cực, góp phần nâng cao chất
lượng dạy và học môn Tin học ở trường trung học phổ thông.
Việc vận dụng PPDH với chương trình Tin học 12 là một vấn đề khó, đòi
hỏi phải có thời gian (vì cơ bản PPDH chịu ảnh hưởng của kinh nghiệm và phải
được kiểm chứng bằng thực nghiệm).
Xác định vai trò quan trọng của biện pháp tổ chức dạy học phù hợp sẽ tác
động tích cực đến quá trình dạy học và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
Có sự đầu tư đúng mức trong việc trang bị kiến thức về cách thức tổ chức các
hình thức dạy học song song với việc trang bị kiến thức chuyên môn.
Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy tại trường THPT Mường Lát, bản thân tôi đã
rút ra kinh nghiệm nhỏ trong việc tổ chức hoạt động dạy học cho học sinh khối
12. Chính vì lý do đó tôi đã chọn đề tài: “Một số nội dung khó và biện pháp tổ
chức dạy học hiệu quả chương I, II SGK Tin học 12” làm sáng kiến kinh
nghiệm của mình để chia sẻ với quý đồng nghiệp cùng tham khảo và có ý kiến
xây dựng, để một lần nữa khẳng định vai trò quan trọng của việc đổi mới biện
pháp tổ chức dạy học ở trường THPT nơi mình đang công tác.
1
Sáng kiến kinh nghiệm
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lý luận
Thực tế cho thấy rằng việc nắm được trọng tâm kiến thức bài học là một vấn
đề quan trọng hàng đầu trong hoạt động dạy - học. Bởi vì, dạy - học là một hoạt
động phức tạp, trong đó chất lượng, hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào người
học. Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp, tôi nhận thấy rằng điều đó còn phụ
thuộc nhiều vào cách thức tổ chức giờ học của giáo viên. Chỉ khi nắm được nội

về đổi mới dạy học hiện nay
II. Thực trạng vấn đề nghiên cứu
1. Thực trạng
Tôi được phân công giảng dạy Tin học lớp 12 tại trường THPT Mường Lát.
Do đặc thù là một trường vùng sâu, vùng xa nên điều kiện học tập còn nhiều khó
khăn. Về cơ sở vật chất tuy đã được quan tâm nhưng vẫn chưa thật sự đáp ứng
được nhu cầu học tập của các em.
Mặt khác, vì điều kiện gia đình nên nhiều học sinh chưa chuyên tâm học
tập. Đa phần học sinh ít được tiếp xúc với máy tính. Thêm vào đó là tư tưởng của
rất nhiều học sinh cho rằng Tin học là môn “phụ” không nằm trong những môn
thi tốt nghiệp hay Đại học nên các em không cần cố gắng mà dành thời gian cho
các môn khác.
Ngoài ra, học sinh phổ thông chưa được học phân tích thiết kế một hệ thống
thông tin cụ thể nên các khái niệm, thuật ngữ, cách phân tích một bài toán quản lí
là còn gặp nhiều khó khăn. Học sinh chưa sử dụng một hệ QTCSDL nào nên
chưa hình dung được cụ thể việc thực hiện các chức năng này.
Bên cạnh đó, chương trình Tin học 12 có rất nhiều nội dung khó mà giáo
viên giảng dạy cần quan tâm để có biện pháp tổ chức giờ dạy thích hợp. Ở đây,
tôi xin đưa ra một số nội dung khó cụ thể trong chương I và II để quý đồng
nghiệp cùng tham khảo:
3
Sáng kiến kinh nghiệm
1.1. Một số nội dung khó cần quan tâm ở chương I
• Một số vấn đề khó cần quan tâm trong chương
- Cho một số ví dụ để minh họa các khái niệm: các mức thể hiện dữ liệu, hệ
cơ sở dữ liệu, một số chức năng của hệ QTCSDL như kiểm soát điều khiển, an
toàn và toàn vẹn dữ liệu ?
- Yêu cầu về kỹ năng đối với học sinh khi học xong chương I?
• Một số vấn đề cần quan tâm khi dạy học chương I
Một số kiến thức trong chương cần làm rõ hơn nữa như sau:

- Yêu cầu về kỹ năng đối với học sinh khi học xong chương II?
• Một số vấn đề cần quan tâm khi dạy học chương II
- Cần liên hệ thế nào giữa các chức năng của một hệ QTCSDL với cách dạy,
cách đặt vấn đề khi dạy chương II?
- Cần phân biệt rõ các chế độ thiết kế (Design View) và chế dộ trang dữ liệu
(Datasheet) ở trang 31 – SGK. Ý nào trong các mô tả của SGK là chính?
- Lưu ý trong Access còn có thêm chế độ câu lệnh truy vấn SQL.
- Ở trang 38 – SGK cần lưu ý khi thay đổi hay xóa 1 trường của bảng có
làm mất dữ liệu trong trường đó không (nếu bảng đã có trước đó)?
- Có suy nghĩ về câu hỏi 1 ở trang 39 – SGK?
- Biểu mẫu (form) còn có một số công dụng khác như: tạo thuận lợi cho việc
nhập (âm thanh, hình ảnh…), xem (giảm lật trang, giống biểu mẫu thực tế), tu
sửa dữ liệu, tạo các nút lệnh thực hiện thao tác…
- Có suy nghĩ gì về câu hỏi 1 ở trang 54 – SGK?
- SGK đã nêu được ý nghĩa của liên kết và cách thức liên kết nhưng chưa
làm rõ được thế nào là liên kết và các loại mối liên kết. Vì vậy khi dạy học phần
liên kết các bảng cần nắm rõ liên kết là gì và nhìn nhận sự liên kết của Access
qua các loại mối liên kết.
- Ở trang 64 - SGK chưa nêu rõ trường tính toán là gì.
- Trang 65 – SGK không nêu rõ là khi tạo mẫu hỏi các bảng đã thiết lập liên
kết chưa và cần lưu ý nếu công thức điều kiện lọc có chứa phép and thì thế nào?
5
Sáng kiến kinh nghiệm
- Bài tập 3 trang 68 – SGK nên chuẩn bị sẵn một số câu hỏi trắc nghiệm
đúng sai để kiểm tra cách viết biểu thức trong Access.
- Có suy nghĩ gì về câu hỏi 1 và câu hỏi 3 trang 74 – SGK?
2. Kết quả thực trạng
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy cần nắm được tình hình học tập của lớp. Từ
thực trạng trên, qua tìm hiểu tôi đã biết được kết quả học tập ở học kỳ I của các
em trong những năm gần đây như sau:

Khung nhìn 1 Khung nhìn 2
Mức logic
Struc NHANVIEN {
Int MaNV
Int Ma_chi_nhanh;
Char Hodem[15];
Char Ten[15]
Struc date Ngay_sinh;
Float Luong;
Struc NHANVIEN next;
Index MaNV; index Ma_chi_nhanh;
3. Một số chức năng của hệ QTCSDL như kiểm soát điều khiển, an toàn và
toàn vẹn dữ liệu
7
MaNV Hodem Ten Tuoi Luong MaNV Ten Ma_chi_nhanh
MaNV Hodem Ten Ngay_sinh Luong Ma_chi_nhanh
Mức vật
lý
Sáng kiến kinh nghiệm
1.2. Đối với chương II
Một số ví dụ để phân biệt các khái niệm:
Ví dụ: Đối với CSDL quản lý thư viện.
1. Đối tượng cần quản lý: Sách, người đọc, tác giả, thủ thư,
2. Cá thể: Trong bảng gồm nhiều hàng, mỗi hàng chứa các thông tin về một
cá thể xác định của chủ thể.
- Ví dụ: Thông tin về sách: Mã sách, tên sách,
3. Chủ thể: Mỗi bảng chứa thông tin về một chủ thể xác định.
- Ví dụ: Bảng lưu thông tin về sách thì chủ thể là: sách.
4. Đối tượng của Access: Các loại đối tượng chính trong Access là bảng,
mẫu hỏi, biểu mẫu, báo cáo, macro, môđun.

tác dữ liệu
Bộ xử lý truy
vấn
Chương trình
dịch ngôn ngữ
khai báo dữ liệu
Mã chương
trình
Bộ quản lý
CSDL
Bộ quản lý từ
điển
Phương thức truy cập Bộ quản lý tệp
Bộ đệm hệ thống
Database
Vùng đệm của
chương trình
ứng dụng A
Chương trình
ứng dụng A
Lược đồ ngoài
Lược đồ khái
niệm
Lược đồ vật lý
DBMS
Hệ điều hành
Hệ quản lý
nhập/xuất (I/O)
Vùng đệm làm
việc của DBMS

• (3) Xác định thuộc tính và gắn thuộc tính cho tập thực thể và mối quan hệ.
• (4) Quyết định miền giá trị cho thuộc tính.
• (5) Quyết định thuộc tính khóa.
• (6) Quyết định (min, max) cho mối quan hệ.
+ Các nguyên tắc thiết kế:
• Khảo sát kỹ qui trình nghiệp vụ của người dùng và ứng dụng.
• Giao tiếp với nhiều nhóm người dùng.
• Sử dụng các thuật ngữ của thế giới thực.
• Chính xác, đơn giản, dễ hiểu và tránh trùng lắp.
+ Phương pháp tiếp cận:
• Nhận dạng các thành phần cơ bản của lược đồ
- Các kiểu thực thể, kiểu liên kết và các thuộc tính.
- Các thuộc tính khóa, tỉ lệ lực lượng và ràng buộc tham gia.
- Các kiểu thực thể yếu.
- Các chuyên biệt hóa và tổng quát hóa.
• 2 phương pháp tiếp cận
12
Sáng kiến kinh nghiệm
- Thiết kế trực tiếp lược đồ tổng thể.
- Thiết kế lược đồ tổng thể bằng cách tích hợp các lược đồ con.
+ Tinh chỉnh lược đồ:
Để tinh chỉnh lược đồ ERD sau khi thiết kế, cần lưu ý một số điểm sau.
• Kiểu thực thể hay thuộc tính. Ví dụ Tên của Khoa có thể là thuộc tính của
các thực thể sau: Sinh viên, Giảng viên, Môn học… có thể được tách ra thành
một thực thể KHOA.
• Kiểu liên kết hay thuộc tính.
• Sắp xếp các thuộc tính.
• CBH hay TQH.
• Liên kết nhị phân hay liên kết n-phân. Nên tìm cách để chuyển các liên kết
n- phân về thành các liên kết nhị phân.

- Đổi mới phương pháp dạy học, lấy học sinh làm trung tâm, tạo điều kiện
để học sinh phát huy tối đa năng lực vốn có : “ nghe, nhìn, đọc, nói, viết, làm”.
Từ đó quan sát và phát hiện các lỗi học sinh gặp phải trong quá trình tiếp nhận
kiến thức.
- Vào các tiết bài tập, cho học sinh rèn luyện kĩ năng bằng các bài tập từ dể
đến khó, chọn các bài tập phù hợp với năng lực của học sinh. Thông qua các bài
tập, rất dể để phát hiện những vướng mắc, sai lầm của học sinh đối với các đơn vị
kiến thức.
- Chú ý quan sát học sinh trong giờ thực hành, ghi lại những lỗi của học sinh
hay gặp phải khi làm bài để lưu ý học sinh khắc phục.
- Áp dụng các phương pháp dạy học mới để phát huy vai trò tự học của học
sinh, tuy nhiên không nên sử dụng một cách máy móc, cần tùy vào hoàn cảnh cụ
thể, điều kiện cơ sở vật chất mà áp dụng.
5. Đổi mới phương pháp dạy học
- Một trong những biểu hiện của việc đổi mới PPDH là chúng ta cần đa
dạng hóa và vận dụng nhuần nhuyễn các hình thức học tập: Học sinh làm việc cá
nhân, thảo luận nhóm, …
14
Sáng kiến kinh nghiệm
- Ứng dụng CNTT và các phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học là
một trong các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đổi mới PPDH
theo quan điểm hiện đại nhưng hiện tại vẫn còn một số giáo viên vì trình độ ứng
dụng CNTT còn hạn chế, hoặc chưa sử dụng thành thạo các thiết bị hiện đại nên
còn lúng túng hoặc có tâm lí “e ngại” khi đổi mới PPDH. Thực tế cho thấy, kiến
thức, kỹ năng về CNTT ở một số giáo viên còn hạn chế, chưa đủ vượt ngưỡng để
đam mê và sáng tạo; thậm chí còn né tránh, tâm lý ngại khó khi phải soạn bằng
giáo án điện tử. Bởi muốn soạn giảng một giáo án điện tử, người giáo viên phải
vất vả gấp nhiều lần, vừa phải biết tin học và sử dụng thành thạo phần mềm
Powerpoint và vừa phải tốn khá nhiều thời gian, công sức để cắt, ghép, chụp
phim và làm chữ nổi, làm khung… Vì thế, tuy việc ứng dụng CNTT vào giảng

IV. Kết quả đạt được
Sau học kỳ I áp dụng biện pháp này, tuy chưa được hoàn toàn như mong
muốn, nhưng tôi nhận thấy phần đông học sinh hứng thú, tích cực tham gia ý
kiến, thoải mái, vui vẻ mỗi khi đến tiết, thao tác hoạt động của học sinh nhanh
nhẹn hơn, ý thức tập trung hơn.
Và kết quả học kỳ I của các em đã phản ánh được tính hiệu quả của đề tài:
Năm học Lớp
Tỷ lệ học lực
Giỏi Khá TB Yếu
2009 - 2010
12A 0% 20% 80% 0
12B 0% 36% 62% 2%
12C 0% 26% 65% 9%
12D 0% 30% 48% 22%
2010 - 2011
12A 40% 60% 0 0
12B 5% 51% 44% 0
12C 0 52% 48% 0
12D 0 42% 58% 0
12E 0 44% 52% 4%
2011-2012 12A 38% 62% 0% 0%
12B 6% 58% 36% 0%
12C 0% 51% 49% 0%
16
Sáng kiến kinh nghiệm
12D 4% 55% 41% 0%
12E 0% 46% 54% 0
Tỷ lệ học sinh khá tăng lên, học sinh yếu không còn.
Qua quan sát giờ học trên lớp được tiến hành theo bài đã được thiết kế, tôi
rút ra nhận xét sau:

thể làm tiến trình dạy học sôi động hơn, giảm một lượng công việc đáng kể của
giáo viên trong quá trình dạy học như: Viết vẽ bảng, trình bày tranh ảnh,… Nhờ
đó giáo viên có nhiều thời gian quan tâm đến hoạt động học tập của lớp, của
nhóm, của từng cá nhân học sinh, tăng cường sự chỉ đạo hoạt động nhận thức
của học sinh, có điều kiện thuận lợi theo dõi đánh giá đúng năng lực học tập
của học sinh.
II. Bài học kinh nghiệm
Để chất lượng dạy học đạt hiệu quả cao đòi hỏi giáo viên phải hiểu rõ tầm
quan trọng của việc lựa chọn biện pháp dạy học, chuẩn bị tốt bài dạy thông qua
giáo án lên lớp. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hoạt
động tích cực của học sinh. Nắm vững kiến thức sách giáo khoa và bổ sung
thêm kiến thức để làm rõ hơn, dễ hiểu hơn những nội dung khó đối với học
sinh. Việc dạy và học sẽ đạt hiệu quả cao khi người giáo viên dành thời gian
đầu tư đúng mực.
18
Sáng kiến kinh nghiệm
III. Ý kiến đề xuất
Vấn đề dạy và học đang là vấn đề cấp bách của cả nước, đặc biệt là xu
hướng đổi mới phương pháp dạy học trong thời đại mới. Mặt khác do đề tài còn
nhiều hạn chế nên tôi mong muốn đề tài này sẽ được phát triển thêm về một số
mặt như sau:
1. Đưa ra các nội dung khó và biện pháp tổ chức dạy học hiệu quả cho toàn
bộ kiến thức SGK Tin học lớp 12.
2. Mở rộng đề tài: không chỉ nêu ra những nội dung khó ở sách giáo khoa
Tin học 12 mà có thể tìm hiểu thêm những khó khăn học sinh gặp phải để có
biện pháp tổ chức dạy học hiệu quả hơn.
Mặc dù bản thân đã có gắng rất nhiều nhưng không thể tránh khỏi những
thiếu sót, tôi rất mong được sự đóng góp của quý đồng nghiệp để đề tài được
hoàn thiện và đạt hiệu quả cao hơn.
19