Bộ Giáo dục & Đào tạo
Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Tiểu luận
PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG
(Đề tài: Các cơ quan nhà nước ở TW và thẩm quyền ban hành
các văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan đó)
Sinh viên: Dương Văn Giáp MSSV:
Sinh viên: MSSV:
Sinh viên: MSSV:
LỜI MỞ ĐẦU
Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa. Do vậy nhà nước ta vẫn giữ nguyên các đặc trưng
cơ bản của nhà nước, trong đó “Nhà nước ban hành luật và thực hiện sự
quản lý bắt buộc đối với mọi công dân” là đặc trưng thứ tư trong số năm đặc
trưng của mọi nhà nước.
Nhà nước ban hành pháp luật, tức là ban ra hệ thống các quy tắc xử sự
cho mọi thành viên của xã hội. Để bảo đảm cho các quy tắc ấy được thực
hiện, nhà nước sử dụng nhiều biện pháp khác nhau như tuyên truyền, phổ
biến giáo dục, thuyết phục mọi người tôn trọng và tự giác thực hiện và trong
những trường hợp cần thiết, nhà nước có thể áp dụng những biện pháp
cưỡng chế nhất định như việc áp dụng các biện pháp xử phạt đối với những
người vi phạm pháp luật. Việc nhà nước ban hành luật và quản lý bắt buộc
nhằm quản lý xã hội, giữ vững ổn định, bảo vệ các quyền và lợi ích chính
đáng của nhân dân và điều chỉnh các mối quan hệ xã hội.
Pháp luật được Nhà nước ban hành thông qua các văn bản quy phạm
pháp luật, Nhà nước ta luôn coi xây dựng pháp luật là một hoạt động cơ bản
và quan trọng hàng đầu. Những năm qua, đặc biệt là khi Luật Ban hành văn
bản quy phạm pháp luật 2008 ra đời, hoạt động xây dựng và ban hành văn
bản quy phạm pháp luật của các cơ quan Nhà nước đã gặt hái được những
kết quả đáng kích lệ. Góp phần to lớn vào sự thành công chung đó, phải kể
tới hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan Nhà

2. Nhà nước ta là nhà nước của tất cả các dân tộc trên lãnh thổ Việt
Nam, là biểu hiện tập trung của khối đại đoàn kết các dân tộc anh em.
3. Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam tổ chức và hoạt động
trên cơ sở nguyên tắc bình đẳng giữa nhà nước và công dân.
4. Tính chất dân chủ rộng rãi của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế - xã hội.
5. Sự quan tâm giải quyết của Nhà nước và toàn xã hội đối với các vấn
xã hội.
3
6. Nhà nước nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và
của nhân dân.
7. Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thực hiện chính sách
đối ngoại hoà bình, hợp tác, hữu nghị, cùng có lợi với tất cả các quốc gia.
4
1.2 Hệ thống các cơ quan nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam.
Nhà nước Việt Nam được tổ chức thành 4 cơ quan, đó là:
1. Hệ thống các cơ quan quyền lực nhà nước hay còn gọi là các cơ quan đại
diện, bao gồm Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp do nhân dân trực tiếp
bầu ra thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước.
2. Các cơ quan hành chính (cơ quan hành pháp): Chính phủ, các Bộ, cơ quan
ngang Bộ, cơ quan trực thuộc Chính phủ, Ủy ban Nhân dân.
3. Hệ thống cơ quan xét xử: Tòa án nhân dân tối cao và Toà án nhân dân địa
phương.
4. Hệ thống cơ quan kiểm sát: Viện kiểm sát nhân dân tối cao và viện kiểm
sát nhân dân địa phương.
Đặc điểm riêng biệt trong việc tổ chức các cơ quan Nhà nước Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là: Không có sự phân chia giữa 3 ngành lập
pháp, hành pháp, và tư pháp, mà là sự phân công có phối hợp giữa 3 ngành
này.

thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục theo luật định, trong đó có quy tắc
xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiện
để điều chỉnh các quan hệ xã hội”. Theo đó thì luật này cũng nêu rõ: “ Văn
bản do cơ quan nhà nước ban hành hoặc phối hợp ban hành không đúng
thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục được quy định trong Luật này hoặc
trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân,
Uỷ ban nhân dân thì không phải là văn bản quy phạm pháp luật.”
2.2 Các loại văn bản quy phạm pháp luật.
- Văn bản luật: gồm Hiến pháp, các đạo luật, bộ luật, đó là những văn bản do
Quốc hội ban hành theo hình thức và thủ tục được quy định trong Hiến pháp.
Đó là những văn bản có hiệu lực pháp lí cao nhất.
6
- Văn bản dưới luật: là những văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan
nhà nước ban hành theo trình tự, thủ tục và hình thức được pháp luật quy
định. Những văn bản này có hiệu lực pháp lí thấp hơn các văn bản luật. Các
văn bản này gồm: các pháp lệnh, nghị quyết, quyết định, nghị định, lệnh, chỉ
thị, thông tư do Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính
phủ, Chủ tịch nước, các Bộ trưởng và thủ trưởng các cơ quan ngang bộ ban
hành.
2.3 Đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan Nhà nước
ở trung ương ban hành.
Các cơ quan nhà nước ở trung ương là những cơ quan đầu não của cả
nước, thể hiện tập trung nhất quyền lực của một chế độ xã hội. Vì vậy, văn
bản quy phạm pháp luật do những chủ thể này ban hành có một vai trò rất
đặc biệt. Nó không chỉ là những văn bản có phạm vi áp dụng rộng rãi nhất
mà còn là cơ sở pháp lý để nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác ra đời.
Giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống pháp luật, văn bản quy phạm
pháp luật do các cơ quan Nhà nước ở trung ương ban hành mang những đặc
điểm sau: Văn bản quy phạm pháp luật do chủ thể có thẩm quyền ban hành
theo quy định của pháp luật. Với vai trò quan trọng là công cụ điều chỉnh

quan ban hành văn bản: trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, cơ
quan được quyền ban hành những loại văn bản nào và khi điều chỉnh một
vấn đề pháp lý cụ thể, cơ quan ban hành phải ban hành đúng hình thức văn
bản đó. Việc tuân thủ quy định về tên gọi nói riêng và hình thức của văn bản
quy phạm pháp luật do các cơ quan Nhà nước ở trung ương ban hành nói
chung là điều kiện cần để khẳng định nội dung của văn bản (là có chứa quy
phạm pháp luật). Đồng thời, nó còn giúp phân biệt với các loại văn bản quy
phạm pháp luật của các cơ quan Nhà nước khác cũng như với văn bản do
các cá nhân ban hành; xác định thứ bậc, hiệu lực của từng loại văn bản.
Bên cạnh tên gọi, pháp luật còn quy định về thể thức của văn bản quy
phạm pháp luật, nhưng trong phạm vi của bài tiểu luận nên em xin phép
không đề cập đến.
8
2.4 Thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan
nhà nước ở Trung ương.
Hoạt động xây dựng văn bản quy phạm pháp luật là một hoạt động
chuyên môn do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện hoặc phối
hợp thực hiện bằng việc xác lập những hình thức văn bản khác nhau. Thông
qua các văn bản quy phạm pháp luật, ý chí của nhà nước cùng các giá trị
khách quan của xã hội được thể hiện thông qua ý chí chủ quan của những
chủ thể có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Vì vậy, để
hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật đạt hiệu quả cao, chất
lượng văn bản được bảo đảm thì một trong những vấn đề phải chú ý trước
nhất đó là thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Theo quy định của pháp luật hiện nay, thẩm quyền ban hành văn bản quy
phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước nói chung và các cơ quan nhà
nước ở Trung ương nói riêng được xem xét dưới hai góc độ: thẩm quyền về
hình thức và thẩm quyền về nội dung.
2.4,a Thẩm quyền về hình thức: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của
các cơ quan nhà nước ở Trung ương hiện nay bao gồm:

dân.
(Nguồn http://www.dncustoms.gov.vn/Data/Luat/17_LuatbanhanhVBPL.htm)
Trong đó, các dòng in đậm là các văn bản quy phạm pháp luật do các
cơ quan Nhà nước ở trung ương)
2.4,b Thẩm quyền về nội dung: là giới hạn quyền lực của các chủ thể trong
quá trình giải quyết công việc do pháp luật quy định. Về thực chất, đó là
“giới hạn của việc sử dụng quyền lực nhà nước mà pháp luật thực định đã
đặt ra đối với từng cơ quan trong bộ máy nhà nước về mỗi loại công việc
nhất định”
10
Thẩm quyền này của các cơ quan Nhà nước ở trung ương trước hết
được pháp luật quy định trong Hiến pháp và các luật về tổ chức bộ máy Nhà
nước như Luật Tổ chức Quốc hội 2001, Luật Tổ chức Chính phủ 2001, Luật
Tổ chức Tòa án nhân dân 2002. Cụ thể thẩm quyền về nội dung khi ban
hành các văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan Nhà nước như sau:
Quốc hội: Hiến pháp nước ta quy định Quốc hội là cơ quan quyền lực
nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, là cơ
quan đại biểu cao nhất của nhân dân, do đó, Quốc hội là cơ quan duy nhất có
quyền lập hiến và lập pháp. Hiến pháp là văn bản có giá trị pháp lý cao nhất,
là cơ sở của hệ thống pháp luật, Hiến pháp quy định những vấn đề cơ bản về
chế độ chính trị, kinh tế, văn hóa, an ninh quốc phòng, hình thức và bản chất
của nhà nước. Bên cạnh quyền thông qua Hiến pháp và sửa đổi Hiến pháp,
Quốc hội còn có quyền thông qua luật và sửa đổi luật. Luật quy định về các
vấn đề cơ bản thuộc lĩnh vực kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh tài chính,
tiền tệ, ngân sách, thuế, dân tộc, tôn giáo, văn hóa, giáo dục, y tế, khoa học,
công nghệ, môi trường, đối ngoại, tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà
nước, chế độ công vụ, cán bộ, công chức, quyền và nghĩa vụ của công dân.
Ngoài ra, Quốc hội còn có quyền quyết định nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã
hội; các vấn đề về ngân sách nhà nước; quy định chế độ làm việc của Quốc
hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Đoàn đại biểu Quốc hội,

hội , quốc phòng, an ninh, tài chính, tiền tệ, ngân sách, thuế, dân tộc, tôn
giáo, văn hóa, giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ, môi trường, đối ngoại,
chế độ cán bộ, công chức, quyền và nghĩa vụ của công dân, Khi có những
vấn đề phát sinh cần thiết phải giải quyết nhưng chưa được luật hoặc pháp
lệnh quy định thì Chính phủ có thể ban hành Nghị định để giải quyết vấn đề
đó, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hội với sự
đồng ý của Ủy ban thường vụ Quốc hội.
Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: Trong hệ thống cơ
quan tư pháp, chỉ có Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao là có thẩm
quyền độc lập trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật. So với quy
định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 (sửa đổi, bổ
sung 2002), nội dung Nghị quyết do Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân
tối cao ban hành theo quy định của pháp luật hiện nay đã thu hẹp hơn, không
còn nội dung tổng kết kinh nghiệm xét xử mà Nghị quyết được ban hành chỉ
nhằm hướng dẫn các Tòa án thống nhất áp dụng pháp luật.
12
Các văn bản liên tịch: Để hoạt động quản lý nhà nước được thực
hiện một cách hiệu quả, đáp ứng kịp thời nhu cầu của xã hội, đặc biệt là
trong việc giải quyết các vấn đề liên quan tới nhiều bộ, ngành đòi hỏi sự
phối hợp của các cơ quan trong việc ban hành các văn bản quy phạm pháp
luật. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2008 có quy định hình thức
văn bản quy phạm pháp luật liên tịch của các cơ quan nhà nước ở trung ương
là Nghị quyết liên tịch và Thông tư liên tịch. Nghị quyết liên tịch được ban
hành bởi Ủy ban thường vụ Quốc hội hoặc giữa Chính phủ với cơ quan
trung ương của các tổ chức chính trị - xã hội nhằm hướng dẫn thi hành
những vấn đề khi tổ chức chính trị - xã hội đó tham gia vào hoạt động quản
lý nhà nước. Thông tư liên tịch là văn bản được ban hành giữa Chánh án Tòa
án nhân dân tối cao với Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; giữa Bộ
trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ với Chánh án Tòa án nhân dân tối cao,
Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao để hướng dẫn việc áp dụng

15