Vai trò, hạn chế và giới hạn lịch sử của chủ nghĩa tư bản
MỞ ĐẦU
1.Lý do chọn đề tài
Trong quá trình học tập môn “ Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác
– Lênin”, tuy đã được thầy Bùi Ngọc Hải giảng dạy nhiệt tình, truyền đạt cho
em những kiến thức, nhưng do hạn chế về khả năng của mình nên cũng còn
nhiều nội dung, nhiều vấn đề em còn chưa hiểu. Vì vậy trong nhiệm vụ làm bài
tiểu luận em chọn đề tài về nội dung “ Tìm hiểu vai trò, hạn chế và giới hạn
lịch sử của chủ nghĩa tư bản” để tìm hiểu.
2.Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu về vai trò của chủ nghĩa tư bản đối với sự phát triển của nền sản
xuất xã hội.
Tìm hiểu về nhược điểm, những hạn chế, những mâu thuẫn kinh tế cơ bản
của chủ nghĩa tư bản
Tìm hiểu về xu hướng vận động của chủ nghĩa tư bản, giới hạn lịch sử của
chủ nghĩa tư bản.
GVHD: Bùi Ngọc Hải Lớp : CDDI13BTH
SVTH: Lê Đình Dương
Vai trò, hạn chế và giới hạn lịch sử của chủ nghĩa tư bản
NỘI DUNG
Chương I: NỘI DUNG VAI TRÒ, HẠN CHẾ VÀ GIỚI HẠN LỊCH SỬ
CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN
1.1.Vai trò của chủ nghĩa tư bản.
• Chủ nghĩa tư bản tạo ra những nhân tố mới thúc đẩy sự phát triển
kinh tế
- Chủ nghĩa tư bản đánh dấu một giai đoạn phát triển của sản xuất xã hội,
thực hiện xã hội hóa sản xuất, biểu hiện ở phát triển lực lượng sản xuất và phân
công lao động xã hội, hợp tác, tập trung hóa, liên hiệp hóa ngày càng sâu sắc
làm cho sản xuất được liên kết thành một quá trình sản xuất xã hội.
- Phát triển lực lượng sản xuất, khoa học công nghệ tiến bộ, tăng năng suất
lao động xã hội. Chủ nghĩa tư bản đã tạo nên một sức sản xuất khổng lồ, bằng

Trong suốt quá trình phát triển, nếu chưa xét đến hậu quả nghiêm trọng đã
gây ra đối với loài người thì chủ nghĩa tư bản cũng có những đống góp tích cực
đối với sản xuất, đó là:
- Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản đã giải phóng loài người khỏi đêm trường
trung cổ của xã hội phong kiến, đoạn tuyệt với nền kinh tế tự nhiên, tự túc, tự
cấp chuyển sang phát triển kinh tế hàng hóa tư bản chủ nghĩa, chuyển sản xuất
nhỏ thành sản xuất lớn, hiện đại.
Dưới tác động của quy luật giá trị thặng dư và các kinh tế sản xuất hàng hóa,
chủ nghĩa tư bản đã làm tăng năng xuất lao động, tạo ra khối lượng sản phẩm
vật chất khổng lồ. DDieeuf này đã được khẳng định trong tuyên ngôn của đảng
cộng sản năm 1948.
GVHD: Bùi Ngọc Hải Lớp : CDDI13BTH
SVTH: Lê Đình Dương
Vai trò, hạn chế và giới hạn lịch sử của chủ nghĩa tư bản
- Phát triển lực lượng sản xuất: quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản đã
làm cho lauwcj lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ với trình độ kỹ thuật và
công nghệ ngày càng cao: từ kỹ thuật thủ công lên kỹ thuật cơ khí và ngày nay
các nước tư bản chủ nghĩa đang là những quốc gia đi đầu trong việc chuyển
nền sản xuất của nhân loại từ giai đoạn cơ khí hóa sang giai đoạn tự động hóa,
tin học hóa và công nghệ hiện đại. Cùng với sự phát triển của kỹ thuật và công
nghệ là quá trình giải phóng sức lao động, nâng cao hiệu quả, khám phá và
chinh phục thiên nhiên của con người
- Thực hiện xã hội hóa sản xuất: Chủ nghĩa tư bản đã thúc đẩy nền sản xuất
hàng hóa phát triển mạnh mẽ và đạt tới mức điển hình nhất trong lịch sử, cùng
với nó là quá trình xã hội hóa sản xuất cả chiều rộng và chiề sâu. Đó là sự phát
triển của phân công lao động xã hội, sản xuất tập trung với quy mô hợp lý,
chuyên môn hóa sản xuất và hợp tác lao động sâu sắc, mối quan hệ kinh tế
giữa các đơn vị, các ngành, các lĩnh vực ngày càng chặt chẽ … làm cho các
quá trình sản xuất phân tán được liên kết lại và phụ thược lẫn nhau thành một
hệ thống, thành một quá trình sản xuất xã hội.

bản ra đời gắn liền với quá trình tích lũy nguyên thủy của chủ nghĩa tư bản.
Thực chất đó là quá trình tích lũy tiền tệ nhờ vào những biện pháp ăn cướp,
tước đoạt đôi với những người sản xuất hàng hóa nhỏ và nông dân tự do; nhờ
vào hoạt động buôn bán, trao đổi không ngang giá qua đó mà thực hiện bóc lột,
nô dịch đối với những nước lạc hậu. Về quá trình tích lũy nguyên thủy của
chủ nghĩa tư bản, Mac cho rằng, đó là lịch sử đầy máu và bùn nhơ, không
giống như một bản tình ca, nó được sử sách ghi lại những trang đẫm máu và
lửa không bao giờ phai.
Cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của chủ nghĩa tư bản là quan hệ bóc lột của
các nhà tư bản đối với công nhân làm thuê, mặc dù so với các hình thức bóc lột
đã tồn tại trong lịch sử, bóc lột tư bản chủ nghĩa cũng đã là một sự tiến bộ,
GVHD: Bùi Ngọc Hải Lớp : CDDI13BTH
SVTH: Lê Đình Dương
Vai trò, hạn chế và giới hạn lịch sử của chủ nghĩa tư bản
song theo sự phân tích của Mác và Lênin thì chừng nào chủ nghĩa tư bản còn
tồn tại thì chừng đó quan hệ bóc lột còn tồn tại và sự bất bình đẳng, phân hóa
xã hội vẫn là điều không thể tránh khỏi.
Các cuộc chiến tranh thế giới với mục đích tranh giành thị trường, thuộc địa
và khu vực ảnh hưởng để lại cho loài người những hậu quả nặng nề: hàng triệu
người vô tội đã bị giết hại, sức sản xuất của xã hội bị phá hủy, tốc độ phát triển
kinh tế của thế giới bị kéo lùi lại hàng chục năm.
Ngày nay, lại cũng chính là chủ nghĩa tư bản là thủ phạm châm ngòi nổ cho
những xung đột vũ trang giữa các quốc gia, mạc dù nhìn bề ngoài thì tưởng
chừng những xung đột đó chỉ đơn thuần là lý do sắc tộc, tôn giáo hay nhân
quyền. Vì vậy chi phí cho quân sự của chủ nghĩa tư bản hiện nay là rất lớnm
tính ra cứ khỏng hai phút đồng hồ lại có khoảng hai triệu đô la lại vứt đi vì chi
phí cho quân sự.
Chủ nghĩa tư bản sẽ phải chịu trách nhiệm trong việc tạo ra hố ngăn cách
giữa các nước giàu và các nước nghèo trên thế giới.
Trong những năm 80 của thế kỷ XX , thế giới thứ 3 trì trệ, suy thoái. Điều

mới – sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất được xác lập để đáp ứng được yêu cầu
phát triển của lực lượng sản xuất. Điều đó cũng có nghĩa là phương thức sản
xuất tư bản chủ nghĩa sẽ bị thủ tiêu và một phương thức sản xuất mới –
phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa sẽ ra đời và phủ định phương thức
sản xuất tư bản chủ nghĩa.
Tuy nhiên, phải nhận thức rằng, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa
không tự tiêu vong và phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa cũng không tự
phát hình thành mà phải được thực hiện thông qua cuộc cách mạng xã hội,
trong đó giai cấp có sứ mệnh lịch sử lãnh đạo cuộc cách mạng xá hội này chính
là giai cấp công nhân.
GVHD: Bùi Ngọc Hải Lớp : CDDI13BTH
SVTH: Lê Đình Dương
Vai trò, hạn chế và giới hạn lịch sử của chủ nghĩa tư bản
Chương II: VẬN DỤNG
2.1.Từ những phân tích đó ta nắm rõ được vai trò, hạn chế của chủ nghĩa
tư bản, nắm được những nguyên nhân sau xa dẫn đến tình trạng suy
thoái kinh tế mà có hướng điều chỉnh cho phù hợp với xã hội thực tại
Trong quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản, cấu tạo kỹ thuật của tư bản
ngày càng tăng, kéo theo sự tăng lên của cấu tạo giá trị, nên cấu tạo hữu cơ của
tư bản cũng ngày càng tăng lên. Sự tăng lên của cấu tạo hữu cơ biểu hiện ở chỗ
tư bản bất biến tăng tuyệt đối và tương đối, còn tư bản khả biến có thể tăng
tuyệt đối, nhưng lại giảm xuống một cách tương đối. Sự giảm xuống một cách
tương đối của tư bản khả biến cũng sẽ làm cho cầu về sức lao động giảm một
cách tương đối. Vì vậy, một số công nhân lâm vào tình trạng bị thất nghiệp.
Thực tế thì trong quá trình tích lũy tư bản, cũng có khi quy mô sản xuất
được mở rộng, thu hút thêm công nhân, nhưng cũng có khi thì giãn thải bớt
công nhân. Tuy nhiên, sự thu hút và giãn thải đó không khớp với nhau về
không gian và thời gian và về quy mô, do đó, trên phạm vi toàn xã hội luôn
luôn tồn tại một bộ phận công nhân bị thất nghiệp.
Như vậy, cấu tạo hữu cơ của tư bản tăng lên trong quá trình tích lũy

KẾT LUẬN
Ngay từ khi xuất hiện cho đến ngày nay chủ nghĩa tư bản luôn là đối tượng
nghiên cứu và đánh giá của môn xã hội học của thế giới và đến tận hôm nay
vẫn chưa thể có đánh giá nhất quán về vai trò và tương lai của chủ nghĩa tư
bản. Trong thế kỷ 20 đã xuất hiện phong trào cộng sản mà mục tiêu cơ bản là
để loại bỏ bất công của chủ nghĩa tư bản. Với thất bại của những nhà nước theo
chủ nghĩa cộng sản cổ điển, với độ lùi nhất định về thời gian sự đánh giá về
chủ nghĩa tư bản đã có một nội dung mới khách quan hơn và toàn diện hơn.
Ngày nay trong quá trình toàn cầu hoá, chủ nghĩa tư bản trên thế giới lại gây
nên khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn giữa các dân tộc, và giữa các giai
tầng xã hội bên trong các quốc gia, dân tộc, gây ra một chế độ áp bức kinh tế
(chủ nghĩa đế quốc kinh tế) còn nặng nề hơn chế độ thuộc địa thực dân ngày
xưa, gây bất ổn trên thế giới. Việc các công ty tư bản bơm vốn sang các nước
nghèo để tránh thuế, tránh các chi phí đắt đỏ tại chính quốc, chiếm hữu các
nguồn tài nguyên, khai thác các nguồn nhân lực một cách bất công, tối đa hoá
lợi nhuận chứng tỏ bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản chưa hề thay đổi Và
các thách thức của thế giới như sự nghèo nàn, nạn đói, nạn khủng bố, phong
trào chống toàn cầu hoá là thể hiện của các mâu thuẫn này do chủ nghĩa đế
quốc kinh tế gây ra. Đây là tâm lý chung của dư luận các nước chậm phát triển
lên án sự bất bình đẳng kinh tế giữa các dân tộc.
GVHD: Bùi Ngọc Hải Lớp : CDDI13BTH
SVTH: Lê Đình Dương
Vai trò, hạn chế và giới hạn lịch sử của chủ nghĩa tư bản
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin.
2. Giáo trình chính trị - TS. Bùi Quang Thanh, bài 11 trang 86.
3. Các trang Website: tài liệu.vn, hỏi đáp….
4. Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới. Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005, tr.12.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới. Nxb