sở giáo dục và đào tạo hà nội
Tr-ờng ThPt nguyễn gia thiều Sáng kiến kinh nghiệm:
kinh nghiệm giảI
ph-ơng trình vô tỷ
Giáo viên : Nguyễn quốc hoàn
Tổ : Toán Hà Nội, 5 / 2012
sở giáo dục và đào tạo hà nội
Tr-ờng ThPt nguyễn gia thiều
có thể sử dụng để chuyển sang phần bất ph-ơng trình cũng đ-ợc; xong khi
chuyển sang bất ph-ơng trình có những phần sẽ đ-ợc mở rộng để có bài toán hay
hơn. Do đó ng-ời nghiên cứu có thể sử dụng sáng kiến kinh nghiệm này vào
nhiều mục đích giáo dục khác nhau cũng đ-ợc.
Nội dung sáng kiến kinh nghiệm này gồm có 9 ph-ơng pháp giải toán
th-ờng gặp.
,
H 1
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm: Kinh nghiÖm gi¶i ph-¬ng tr×nh v« tû
Bài toán mở đầu
2
2
1 1 (*)
3
x x x x
Giải
0
x
1
* Cách 1:
0
1
x x x x
x x x x x x x x
x x x x
x x x x
x
x
x
x
xx
x
x
xx
x
x
* Cách 2:
2
xx
x
và
1 x
2
2
1 1 2x x x x
1t x x
,
12t,
H 2 2
2
1
2
t
2t
,
1t
, có
2
0
1 1 2 0
1
x
x x x x
x
0, 1xx
0, 1xx
.
* Cách 3:
:
x
và
1 x
33
1
23
t
x
t
L
22
11xx
, nên
2
2
33
1
23
t
t
t
x
0, 1xx
0, 1xx
.
* Cách 4:
êm cách khác
ax
,
1bx
,
0, 0ab
22
2
1
3
1
ab a b
2
3 3 1a b a b
2
3 2 0a b a b
1
2
ab
ab
1ab
, có
.0ab
0
1
1
0
2ab
, có
3
.
2
ab
,
,ab
(Vì
2
3
4 2 4. 6
2
)
0, 1xx
0, 1xx
.
.
* Cách 5:
sin +cos 2
aa
aa
sin cos 1aa
2
2sin . os 2sin 0
2 2 2
a a a
c
sin os sin 0
2 2 2
a a a
c
sin 0
2
tan 1
0
1
x
x
0, 1xx
0, 1xx
.
vào .
Bài toán 2: Tìm m
2
22x mx m
(I), .
Bài toán 3: Tìm m
22x m x
(II),
Bài toán 4:
1)
2 5 2 2 7 3x x x x
(1)
2)
3 3 1 2 2 2x x x x
(2)
3)
3
2
1
11
x
x x x x
x
(3)
4)
33
11
4 1 1
17 0x
.
(1)
2
1 3 0
17 1 3
x
xx
2
1
3
17 1 6 9
x
x x x
1x
1x
.
,
H 5
Chú ý:
( ) ( )f x g x
2
( ) 0
( ) ( )
( ) ( )
gx
2
10
31
x
xx
2
1
3 2 1
x
x x x
2
1
20
x
2x
.
3)
(3)
2
23
10
5 2 1 1
x
x x x x x
3
1
2 1 1 3
x
x x x
32
1
1
3
9 8 0
x
x x x
2
1
1
3
9 8 0
x
0x
0x
.
Chú ý:
Trong bài này t
23
3
5 2 1 0
2 1 0
x x x x
xx
1 3 2 2. 1. 3 2 8 7x x x x x x x x
2
2 1 1 . 1 2 5 6x x x x x x
2
2 1 1 2 1 6x x x x x
2 2 2
2
16
4 1 2 1 6
x
x x x x x
16
1
2
22
3
x
x
x
x
(4)
*
1x
,
1 2 7x x x
22
1 2 7x x x
1 2 1 2 2 7x x x x x
2
2 2 6x x x
2
2
60
4 2 6
x
x x x
2x
2x
,
*
7x
,
1 1 1 2 1 7x x x x x x
1 2 7x x x
22
1 2 7x x x
1 2 1 2 2 7x x x x x
2 1 2 6 0x x x
3 3 3
12 12 2 3x x x
3 3 3 3
12 12 2 3 3 12 12. 2 3. 12 12 2 3x x x x x x x
3 3 3 3
12 12. 2 3. 12 12 2 3 3 1x x x x x
33
3
12 1 . 2 3. 3( 1) (5*)x x x x
3
12 1 2 3 27 1x x x x
22
1 4 2 3 9 2 +1 0x x x x x
vào p
1, 3xx
.
Chú ý : , (5*) là
trình (5).
(5) .
,
H 8
3
33
hai
3
33
3aa b a b b a b
.
6)
2x
(6)
2
(6.1)
2xx
2
0
2
x
xx
2
0
20
x
xx
2
1
2 2 1
x
x x x
2
1
10
x
xx
.
Chú ý:
( ) ( )f x g x
hai
1x
,
2x
) và tìm
.
. Bài toán 2
*)
0m
*)
0m
thì:
()
22
0
22
I
m
x mx m
1m
0m
)
1m
.
,
H 9
Bài toán 3
()
2
20
22
II
x
x m x
2
( ) 2 4f x x x
,
2;x
thiên
x
2
()fx
4
3
2x
2
5
4
x
x
ình có hai
5
4
x
,
2x
.
Chú ý:
2 5 2 2 7 3x x x x
( ) ( ) ( ) ( )f x g x h x k x
,
( ) ( ) ( ) ( )f x g x h x k x
: tì
2 1 0x
1x
Thay
1x
vào
1x
.
Chú ý:
3 4 2 2 3 1x x x x
không.
trên là
( ) ( ) ( ) ( )f x g x k x h x
,
( ) ( ) ( ) ( )f x h x g x k x
( ) ( ) ( ) ( )f x h x k x g x
, sau
.
3)
0x
1
2
x
xx
x
3 2 3
1 2xx x x
2
10x
1x
1x
.
Chú ý:
3
2
1
. 1. 1
x
x x x x
x
22
33
11
4 1 1
4 1 1
xx
xx
xx
33
33
11
4 1 2 1 1 2 1
4 1 1
xx
x x x x
xx
3 2 4 3 +2 0x x x x
2
3 2 2 2 1 0x x x x
2
3
2
12
12
x
x
x
x
4 1. . 1
4 1 1
xx
xx
xx
3
1x
sau ó quy
1 4 1xx
, c
hng
trình:
( ) ( ) ( ) ( )f x g x h x k x
. Trong ó:
( ). ( ) ( ). ( )f x h x k x g x
ng trình:
( ) ( ) ( ) ( )f x h x k x g x
Sau ó bình ph
5)
3 3 3 3
3
3
(3 5) 2 1 2 6 2 1 2 6 2 1 2 6x x x x x x x x
(5*)
3
3
(3 5) 2 1 2 6x x x x
(Vì:
33
2 6 2 1 2 6 2 1 0x x x x
)
(3 5) (2 1)(2 6)x x x x
22
3 5 4 10 6x x x x
2
5 6 0xx
1
6
x
x
1)
3 2 2
2x x x x
2)
42
3 2 1x x x
3)
42
1 1 2x x x
4)
3
1 1 2x x x
5)
4 2 2
2 5 3 1x x x
6)
42
11x x x
7)
2 1 2 2x x x
8)
32
1 1 2x x x
9)
23
2 4 3 4x x x x
18)
22
4 12 6 2x x x x x
19)
22
2 2 1 1x x x ,
H 13
20)
22
2 2 1 1x x x x
21)
1 3 2 3 3 2x x x
22)
3 3 2 4 2x x x
23)
2 3 3x x x
24)
22
2 1 2 1 2 9x x x x
25)
33
1 1 1xx
8 15 2 15 4 18 18x x x x x x
32)
22
2 8 6 1 2 2x x x x
(H BK HN 2001).
Bài 2: Tìm
m
ng trình:
2
2 3 1x mx x
.
Bài 3: Tìm
m
ng trình:
22
24x mx x
có ng.
,
H 14
Phng pháp 2: Phng pháp
I. Bài toán 1:
0af x b f x c
,
0abc
)
Phng pháp chung là
t f x g x
1) Cho phng trình:
2
1x x x x m
(3)
a)
1m
b) Tìm
m
.
2) Cho phng trình:
2
2 1 2 2 2x x x x x m
(4)
a)
11m
b) Tìm
m
.
3) ng trình:
ng trình:
1)
22
1 2 3 1x x x x
(10)
2)
2
4 1 1 3 2 1 1x x x x
(11)
3)
2
2 2 4 4 2 9 16x x x
(12).
I. Bài toán 1:
1)
1
5
x
x
2
6 8 0tt
2
4
t
t
2 2 2
22
2
2 13
4 5 2 4 5 4 4 9 0
7
4 5 16 4 21 0
4 5 4
3
x
x x x x x x
x
x x x x
xx
x
2
68f t t t
0;t
1ft
,
0t
1m
.
2)
2
2
10 16t x x
,
0t
22
10 16t x x
Ph
2
16 2 8 0tt
2
4
2 8 0
2
t
tt
t
2t
Thay
10x
vào
2
8 2 0xx
10x
.
Chú ý: ây tôi chng trình
2
8 2 0xx
.
II. Bài toán 2:
1)
01x
1t x x
,
11t
2
2
3t
1t
, nên
1 1 1 1x x x x
1 1 2 1x x x
2 1 2 1 0xx
1x
(vì
10x
,
0;1x
)
1m
ph
1x
.
22ft
,
1;1t
Do ó:
2 2 1
2 2 1
mm
mm
1m
,
1m
thì ph.
2)
2x
12t x x
,
3t
2
1
2 4 1 2
2
t
t m t t m
(4*)
a)
11m
,
(4*)
22
4 1 22 4 21 0t t t t
7
3
t
t
7t
3t
11m
ph
3x
.
b) Ph
Ph
3t
2
41f t t t
,
3t
(5*)
Ph
3
3
35
. 30 125 5
3
t
t t t
t
Thay
5t
vào (5*) có:
t
ft
2
3
4 4 3
,
H 18
2x
,
3x
.
Chú ý:
3
3
35yx
và ng trình
III. Bài toán 3:
1)
1x
22
2 4 2 1 2 1x x x x x
1ax
,
2
1b x x
,
2
a
b
2
22
1
2 1 2 1
2
1 4 4 5 3 0
a
b a x x x
b
x x x x x
5 37
2
x
ph
5 37
,
H 19
1
1
2
2
x
yx
y
x
yx
y
x
x
1
2
yx
, có:
1
2
2
xx
2
2
0
0
2x
,
2 2 3x
.
3)
1
2
x
22
3 4 1 3 2 2 1x x x x x
1
2
x
ng trình
2
2a x x
,
21bx
,
0a
,
0b
15
2
a
b
2
15
2 1 5 2 2 1 5 2 1
2
a
a b x x x
b
2
x
.
4)
5x
(9)
22
2 2 2
5 14 9 20 5 1
5 14 9 20 25 25 10 1 20
x x x x x
x x x x x x x x
2
22
2 5 2 5 1 4 5
2 4 5 3 4 5 4 5 4
x x x x x
x x x x x x
ab
, có:
22
4 5 4 4 5 4x x x x x x
2
5 9 0xx
5 61
2
5 61
2
x
7
4
x
x
8x
,
ng trình có hai
8x
,
5 61
2
x
.
Chú ý: Ta g trên vì
22
2 5 2 2 4 5 3 4x x x x x
2
1 2 2 0t x t x
2
22
2 1 8 8 6 9 3x x x x x x
(10)
2
1
t
tx
2,t
có
2
23xx
= 2
22
2 3 4 2 1 0 1 2x x x x x
4 4 1 1 16 1 8 8 4 12 1 9(1 ) 2 3 1
21
21
x x t t x t
t x t x x
x x x x x x x
tx
tx
2 1 ,tx
có:
1 2 1 1 4 4x x x x
3
53
5
xx
21tx
ng
3)
22x
(12)
2
2 2 2 2 2
4(2 4) 16(2 ) 16 2 4. 2 9 16
16 2(4 ) 8 32 9 4(8 2 ) 16 8 2 8 0
x x x x x
x x x x x x x
2
2 8 2 , 0t x t ,
H 22
(12)
22
8 8 0
8
tx
t t x x
42
3
x
8,tx
có:
2
2 8 2 8xx
2
2 8 2 8 0xx
ng trình không có
2;2x
ph
42
3
x
.
5)
22
22
2
1 5 1
20
12
1
x x x
x x x
x
6)
23
2 5 1 7 1x x x
7)
2 2 2
( 6 11). 1 2( 4 7) 2x x x x x x x
8)
3 2 2