SKKN THCS: Vài suy nghĩ về phương pháp dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm”
LỜI NÓI ĐẦU
Nền giáo dục Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể và cũng còn
một số hạn chế. Đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy học, gây hứng thú cho học
sinh ở các bộ môn học nói chung và môn lịch sử ở nhà trường trung học cơ sở nói
riêng. Đây là vấn đề bức xúc đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập với nhiều khía
cạnh và tầm cỡ khác nhau.
Trong phạm vi nhất định của bài viết này, với thời gian có hạn, tôi chỉ tìm
hiểu việc áp dụng dạy học theo hướng “lấy học sinh làm trung tâm” cho một giai
đoạn lịch sử nhất định ở trường trung học cơ sở. Và một số biện pháp áp dụng cụ
thể…
Đây là đề tài mới đối với tôi, lại bao hàm nhiều vấn đề, kiến thức chuyên sử
chưa được đào tạo bài bản, hiểu biết có hạn, do đó chắc chắn còn nhiều thiếu sót.
Rất mong được các thầy cô và các bạn đồng nghiệp chỉ bảo thêm.
Riêng bản thân được nhà trường phân công dạy Sử khối 8 nhiều năm, đây là
điều kiện thuận lợi cho việc viết bài này. Và trong quá trình viết bài tôi được sự
giúp đỡ nhiệt tình của tập thể cán bộ – giáo viên – học sinh trường Trung học cơ sở
Vĩnh Mỹ B, cô Lã Thị Tố Uyên thư viện nhà trường, nhất là sự động viên, quan
tâm của hiệu trưởng, tổ trưởng Văn – Sử – GDCD trong trường. Nhân đây xin
chân thành cám ơn tất cả.
Người viết
Nguyễn Văn Nhỏ
Người viết: NGUYỄN VĂN NHỎ Trang 1
SKKN THCS: Vài suy nghĩ về phương pháp dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm”
A.PHẦN MỞ ĐẦU:
1.Lý do chọn đề tài:
a)Lý do khách quan:
Trong trường phổ thông, môn Sử với nhiệm vụ chính trị, giáo dục là vũ khí
sắc bén phục vụ đắc lực cho sự nghiệp cách mạng, với đặc trưng thông qua số liệu,
sự kiện và bối cảnh lịch sử hình thành lòng yêu nước, yêu nhân dân, tự hào dân
tộc, biết ơn các vị anh hùng… Là một môn học gắn liền, có liên quan mật thiết với

sinh làm trung tâm” đối với môn học sử trong nhà trường trung học cơ sở.
2.Giới hạn đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu:
a) Giới hạn đề tài:
Người viết: NGUYỄN VĂN NHỎ Trang 2
SKKN THCS: Vài suy nghĩ về phương pháp dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm”
Dạy học sử theo hướng “lấy học sinh làm trung tâm” như thế nào? Aùp
dụng vào một giai đoạn, lịch sử cụ thể: “Phần hai: Lịch sử Việt Nam từ năm 1858
đến năm 1918 – NXB Giáo Dục”.
b)Nhiệm vụ nghiên cứu:
-Nghiên cứu khái quát về lý luận dạy học “lấy học sinh làm trung tâm”
-Trên cơ sở lý luận đó, thử áp dụng có định hướng vào môn sử ở lớp 8 nhà
trường.
-Tìm hiểu nhận thức của học sinh thông qua kết quả cuối năm của bộ môn.
-Một số đề xuất với nhà trường.
3.Cơ sở, đối tượng, thời gian và phương pháp nghiên cứu.
a) Cơ sở nghiên cứu:
Trường trung học cơ sở Vĩnh Mỹ B, huyện Hoà Bình, tỉnh Bạc Liêu – ven
quốc lộ, nằm ở trung tâm cụm dân cư liên xã.
b)Đối tượng nghiên cứu:
-Hoạt động chỉ đạo của Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng chuyên môn và tổ
trưởng chuyên môn.
-Hoạt động giảng dạy của giáo viên bộ môn.
-Hoạt động học tập bộ môn của học sinh.
-Dạy học theo hướng “Lấy học sinh làm trung tâm” áp dụng vào một giai
đoạn Lịch Sử cụ thể ở nhà trường.
-Môi trường văn hoá xã hội nơi nghiên cứu.
c)Thời gian nghiên cứu:
Thời gian tiến hành
Nội dung công việc
Từ ngày Đến ngày

-Xem kết quả môn Lịch Sử khối 8 năm học vừa qua và học kỳ I năm nay.
1(
)
Theo PGS Nguyễn Hữu Chí – viện KHGD
Người viết: NGUYỄN VĂN NHỎ Trang 4
SKKN THCS: Vài suy nghĩ về phương pháp dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm”
(Aûnh: Đề Thám và các cháu)
(Aûnh: Trương Định nhận phong soái)
Người viết: NGUYỄN VĂN NHỎ Trang 5
SKKN THCS: Vài suy nghĩ về phương pháp dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm”
d3-Phương pháp điều tra:
Chủ yếu là điều tra ở giáo viên bộ môn và một số ít học sinh (theo phiếu
điều tra in sẵn). Với mục đích:
-Đối với giáo viên bộ môn: Tìm hiểu nhận thức và những khó khăn, thuận
lợi trong việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay.
-Đối với học sinh: Tìm hiểu hứng thú học tập bộ môn và những khó khăn
trong học tập bộ môn của học sinh.
*Hứng thú học tập môn Sử của học sinh khối 8:
Tôi đã điều tra hứng thú học tập môn Lịch Sử lớp 8 và những suy nghĩ,
kiến nghị của Học sinh về việc học tập bộ môn này. Đối tượng điều tra, khảo sát là
các em học sinh lớp 8 trường THCS Vĩnh Mỹ B. Câu hỏi chúng tôi đưa ra theo
trình tự từ khái quát đến cụ thể. Đó là các câu hỏi:
Câu 1: Trong chương trình Lịch Sử lớp 8 – nhà xuất bản giáo dục , em
thích học phần Lịch Sử thế giới hay thích học phần Lịch Sử Việt Nam từ 1858
đến 1981.
Câu 2: Em có thích (hoặc không thích) học môn Lịch Sử lớp 8? Vì sao?
Câu 3: Qua kênh hình, kênh chữ, hệ thống câu hỏi, sách giáo khoa phần
Lịch Sử thế giới có gì làm em khó hiểu?
d4-Nghiên cứu sản phẩm:
-Xem xét kế hoạch bộ môn, bài soạn của giáo viên bộ môn.

phương… có một ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả dạy học bộ môn trong điều
kiện hiện nay. Nhưng trường Vĩnh Mỹ B còn thiếu, đây cũng là một trong những
nguyên nhân dẫn đến kết quả học tập bộ môn chưa đạt được kết quả mỹ mãn.
Qua thực tế, cho thấy ban lãnh đạo rất hợp lý về mặt cơ cấu chuyên môn.
Cả hiệu trưởng và phó hiệu trưởng đều thuộc đủ các khoa. Cơ cấu đó đảm bảo cho
ban lãnh đạo quản lý được (nhất là kiểm tra) được một cách bao quát các hoạt động
chuyên môn, đa dạng của nhà trường. Riêng về đội ngũ giáo viên thì còn nhiều hụt
hẫn về mặt chuyên môn (bị chéo môn). Dù lãnh đạo có nhận thức đúng đắn về tầm
quan trọng của phân môn (Lịch Sử )trong nhà trường, với một cơ cấu như trên, khó
mà thúc đẩy chất lượng môn sư đi lên tương xứng với tầm quan trọng của nó.
Với tình hình đội ngũ như vậy, dẫn đến không đồng bộ, mất cân đối về
chuyên môn đào tạo, đòi hỏi hiệu trưởng phải có những biện pháp tích cực trong
công tác đào tạo bồi dưỡng và sử dụng, để từng bước khắc phục những tồn tại về
chất lượng giảng dạy.
3.Biện pháp thực hiện cụ thể:
Dạy học Lịch Sử theo hướng “lấy học sinh làm trung tâm” như thế nào?
(Được áp dụng vào một giai đoạn Lịch Sử Việt Nam từ 1858 đến 1918 ở
trường THCS). Từ chương II Lịch Sử 8 – NXBGD
Ơû Việt Nam, từ cuối thập kỷ 80 bắt đầu xuất hiện thuật ngữ “dạy học lấy
học sinh làm trung tâm” với ý tưởng: Tôn trọng người học, đề cao vai trò, lợi ích
của người học, để người học tự phát triển…Lúc đầu, nó xuất hiện như là một khẩu
hiệu mới, chứ nghĩa khác đi nhưng ý tưởng thì giống như những khẩu hiệu đã có từ
lâu trong nên giáo dục cách mạng của chúng ta: “Tất cả vì học sinh thân yêu”,
“Thầy chủ đạo, trò chủ động”, “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”,
Người viết: NGUYỄN VĂN NHỎ Trang 7
SKKN THCS: Vài suy nghĩ về phương pháp dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm”
“Dạy học lấy học sinh làm trung tâm” được phổ biến và chấp nhận ngày càng rộng
rãi, đang trở thành vấn đề thời sự…
(2)
Như chúng ta biết, thời gian gần đây việc đổi mới phương pháp dạy học nói

.
Có ý kiến cho rằng, nếu có thái độ ngoại giao khôn khéo, Việt Nam vẫn có
thể tránh được cuộc xâm lược của thực dân Pháp (như Xiêm La)
(4)
. Bên cạnh đó
chúng ta cũng thấy một điều, kết quả của hoạt động ngoại giao khi có chiến sự phụ
thuộc vào thiện chí của cả hai bên, còn khi nổ ra chiến tranh thì thắng lợi trên mặt
trận quân sự luôn đóng vai trò quyết định. Hoạt động ngoại giao của triều Nguyễn
với thực dân Pháp hoàn toàn khác nhau về lập trường quan điểm. Nhà Nguyễn cố
tìm cách giữ độc lập, chủ quyền nhưng “lực bất tòng tâm” còn thực dân Pháp hoạt
động ngoại giao cũng chỉ nhằm xâm chiếm Việt Nam cho kỳ được. Điều đó hoàn
toàn có lý bởi những cơ sở khách quan làm cho học sinh nắm vững.
2
() Nhiều tác giả – Viện nghiên cứu giáo dục.
3
() Trích dẫn sách giáo khoa – sử – tập II trang 67
4
( )Tài liệu hướng dẫn thay sách sử – CCGD, năm 1991
Người viết: NGUYỄN VĂN NHỎ Trang 8
SKKN THCS: Vài suy nghĩ về phương pháp dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm”
Chúng ta dễ dàng nhìn thấy, không phải đến những năm 40 của thế kỷ XIX
thực dân Pháp mới “dòm ngó và khiêu khích Việt Nam” mà từ những năm 30 của
thế kỷ XVIII ý đồ xâm lược Việt Nam đã lộ rõ qua lời tuyên bố củ một giáo sĩ
truyền đạo: “… Một giáo sĩ sau gần 30 năm truyền đạo đã tuyên bố: “Đây là một vị
trí cần phải chiếm lấy và chiếm được vị trí này (chỉ nước ta) thì thương gia Châu
Aâu sẽ tìm được một nguồn lợi nhuận và tài nguyên phong phú”
(5)
Chúng ta cần thấy rõ, nửa đầu thế XIX việc chuẩn bị xâm lược Việt Nam
càng thêm ráo riết vì lúc này nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ở Pháp đang phát triển,
nhu cầu thị trường để khai thác tài nguyên, bóc lột nhân công và tiêu thụ hàng hoá

coi là “quá cao”. Đặc biệt, Nguyễn Trường Tộ, một sĩ phu tài năng, tâm huyết,
ròng rã gần 10 năm (1863 – 1871) dâng hơn 40 bản điều trần trình bày hệ thống
việc cải cách đất nước, tận tuỵ vẫn bặt lặng tăm hơi
(8)
. Chính những sai lầm đó,
“nhà Nguyễn đã biến việc nước ta bị mất vào tay Pháp từ chỗ không tất yếu trở
thành tất yếu
(9)
.
5
( ) Trích dẫn SGK – Sử 8- tập II, trang 12
6
( ) Xem G Sư Đinh Xuân Lâm, trong: Đổi mới việc dạy, học Lịch Sử “Lấy học sinh làm trung tâm” ĐHQG Hà
Nội,1996
7
( ) Xem: Việt Sử giai thoại – Nguyễn Khắc Thuần tập 8-NXBGD
8
( ) Xem: Nguyễn Ngọc Cơ, trong: Những vấn đề của nội dung Lịch Sử lớp 11- CCGD, 1991
9
( ) Xem GS Đinh Xuân Lâm – ĐHQG Hà Nội, 1996
Người viết: NGUYỄN VĂN NHỎ Trang 9
SKKN THCS: Vài suy nghĩ về phương pháp dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm”
Trên cơ sở cung cấp thêm tư liệu, giáo viên đặt câu hỏi “phân tích, đánh giá
các vấn đề chính” để học sinh thảo luận. Chẳng hạn, (câu hỏi 1 trang 64, sử 8 – tập
II): Phân tích sự đốn hèn của vua, quan triều đình Nguyễn qua việc triều đình
chuộc lại ba tỉnh đã mất để mất thêm 3 tỉnh còn lại?
Việc hướng dẫn học sinh sử dụng SGK có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong
quá trình phát huy năng lực tư duy độc lập. Đối với một số kết luận có tính khái
quát của SGK, cần giúp học sinh tài liệu kiến thức cũ, tìm ra mối liên hệ logic bản
chất của sự kiện Lịch Sử .

chủ động trong lĩnh hội tri thức. Không quan niệm đơn giản bài tập Lịch Sử chỉ là
việc trả lời câu hỏi của SGK, hay thực hành về các bản đồ, biểu đồ, lập các niên
biểu,bảng thống kê so sánh,… Cần chú ý các loại bài tập Lịch Sử có ý nghĩa nhận
thức khái quát, tổng hợp từ những tri thức ở các bài học cụ thể. Việc học sinh tiếp
xúc với nhiều nguồn tư liệu để làm bài tập Lịch Sử sẽ giúp các em bước đầu làm
quen phương pháp nghiên cứu, đặc biệt là rèn luyện phong cách tự học, kỹ năng
diễn đạt (viết, nói)
Người viết: NGUYỄN VĂN NHỎ Trang 10
SKKN THCS: Vài suy nghĩ về phương pháp dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm”
Ví dụ: Để học sinh tìm hiểu tính chất của cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp của nhân dân ta nửa sau thế kỷ XIX, trước hết gợi ý để các em nắm được
những căn cứ để xét tính chất của một phong trào đấu tranh bao gồm: Mục tiêu đấu
tranh, nội dung của phong trào, lực lượng tham gia, thành phần lãnh đạo, đặc biệt
là tư tưởng chi phối phong trào đó… Gợi ý đó giúp các em có thể tự lựa chọn tài
liệu để minh chứng, luận giải cho tính chất của phong trào đấu tranh trong thời kỳ
này. Giáo viên cũng có thể ra bài tập để học sinh tập đánh giá một số những nhân
vật lịch sử tiêu biểu như Tôn Thất Thuyêt, Nguyễn Trung Trực…. Tuy nhiên, cần
lưu ý theo dõi để điều chỉnh, bổ sung hoặc sửa chữa những nhận thức chưa chính
xác, chưa đầy đủ trong bài tập của học sinh.
II.THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP, MỘT SỐ KẾT LUẬN,
ĐỀ XUẤT:
1.Thực trạng áp dụng phương pháp:
Riêng bản thân tôi từ khi ra trường đến nay, được Ban Giám Hiệu nhà
trường phân công dạy Lịch Sử các khối. Đặc biệt hai năm (2007) và (2008) dạy sử
khối 6,8 đây là một điều kiện tốt để bản thân học hỏi, rút kinh nghiệm đồng
nghiệp. Riêng phương pháp “lấy học sinh làm trung tâm” ở môn Lịch Sử bản thân
rất tâm huyết tìm cách thực hiện trong 2 năm học trên. Kết quả đạt được có thể
chấp nhận được. Nhưng tôi thấy còn một số khó khăn và thuận lợi khi áp dụng
phương pháp mới:
*Khó khăn:

định.
2. Một số kết luận và đề xuất:
-Theo “Bách khoa toàn thư khoa học giáo dục”, phương pháp dạy học “Lấy
học sinh làm trung tâm” có nhiều ưu điểm: ưu điểm nổi bật của quan niệm nói trên
là tạo ra mối quan hệ xã hội dân chủ theo phong cách hiện đại trong nhà trường,
tạo ra những thái độ tích cực đối với việc học tập và đối tượng học tập
(10)
.
-Mặt khác, chúng ta cũng thấy, điểm cốt lõi của dạy học “lấy học sinh làm
trung tâm” là thay đổi mối tương tác thầy – trò, tạo ra cho học sinh hứng thú, thói
quen, năng lực tự hình thành cho mình kiến thức, kỹ năng. Muốn vậy, cần phải
thiết kế và tiến hành những tác động sư phạm tinh tế, thích hợp, có hiệu quả với
từng đối tượng hoặc nhóm đối tượng cụ thể. Do đó, dạy học “ lấy học sinh làm
trung tâm” đòi hỏi yêu cầu rất cao đối với người giáo viên về trình độ chuyên môn,
năng lực sư phạm, về khả năng sáng tạo, khả năng cảm hoá, sự tinh tế, nhạy cảm…
III. KẾT LUẬN:
Nhìn vào kết quả học tập môn Lịch Sử khối 8 năm rồi (2006-2007) học kỳ
I năm nay (2007-2008) bản thân tôi thấy dạy học sử theo phương pháp “lấy học
sinh làm trung tâm” có điểm mạnh của nó. Kết quả khá, giỏi của hai năm là gần
bằng nhau 95,6%. Vậy đây là phương pháp khả thi.
Qua một vài ý kiến nêu trên tôi thấy việc nâng cao hiệu quả dạy học môn
Lịch Sử trong nhà trường theo hướng “lấy học sinh làm trung tâm” đòi hỏi những
kỹ năng sư phạm sáng tạo và nhuần nhuyễn của người thầy. “Lấy học sinh làm
trung tâm” chẳng những không hề làm lu mờ vị trí của người dạy, trái lại càng đặt
ra những yêu cầu cao đối với công việc của người thầy, chỉ có tri thức khoa học,
trình độ nghiệp vụ chuyên môn, tình cảm và trách nhiệm nghề nghiệp mới giúp
giáo viên dạy môn Lịch Sử hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình.
Vĩnh Mỹ B, ngày 25 tháng 03 năm 2008
Người viết sáng kiến
Nguyễn Văn Nhỏ