Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
Mục lục
Danh mục sơ đồ bảng biểu........................................................................................................................................10
Sơ đồ 2.2: Quy trình kiểm toán của Công ty APCA...............................................10
Bảng 2.33 Thiết kế và thực hiện thử nghiệm cơ bản với tiền mặt ..........................11
và tiền gửi ngân hàng ......................................................................................11
Danh mục từ viết tắt...................................................................................................................................................12
Lời mở đầu...................................................................................................................................................................13
Chơng I: Cơ sở lý luận về kiểm toán chu trình bán hàng ...................................................................................15
và thu tiền....................................................................................................................................................................15
1.1. Chu trình bán hàng và thu tiền với vấn đề kiểm toán.........................................15
1.1.1. Đặc điểm, nội dung và vị trí của chu trình....................................................15
1.1.2. Chức năng cơ bản của chu trình bán hàng và thu tiền....................................16
1.1.3. Tổ chức kế toán bán hàng và thu tiền..........................................................18
1.1.3.1. Các chứng từ sử dụng...........................................................................18
1.1.3.2. Các tài khoản sử dụng...........................................................................18
1.1.3.3. Hệ thống sổ sách sử dụng......................................................................19
1.1.3.4. Quy trình hạch toán quá trình tiêu thụ.....................................................19
1.1.4. Hệ thống kiểm soát nội bộ trong chu trình bán hàng và thu tiền.....................20
1.2. Kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền trong kiểm toán báo cáo tài chính....23
1.2.1. Mục tiêu của kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền.................................23
1.2.2. Quy trình kiểm toán ..................................................................................25
1.2.2.1. Quy trình kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền..................................25
1.2.2.2. Chuẩn bị kiểm toán..............................................................................26
Dựa trên sự hiểu biết về hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng, KTV cần phải
đánh giá rủi ro kiểm soát đối với cơ sở dẫn liệu cho từng số d tài khoản hoặc các loại
nghiệp vụ kinh tế chủ yếu. ...............................................................................31
1.2.2.3 Thực hành kiểm toán.............................................................................31
1.2.2.4 Kết thúc kiểm toán...............................................................................38
Chơng II: Thực trạng kiểm toán chu trình bán hàng và ......................................................................................39
thu tiền trong kiểm toán báo cáo tài chính tại công ty Trách nhiệm hữu hạn Kiểm toán và t vấn ACPA...39

2.2.3.2 Trọng yếu............................................................................................95
2.2.3.3 Đánh giá ban đầu về rủi ro.....................................................................96
2.2.3.4 Tìm hiểu chu trình bán hàng và thu tiền trong hoạt động của công ty B.......97
2.2.3.5. Thiết kế và thực hiện thử nghiệm kiểm soát...........................................100
2.2.3.6. Thực hiện thử nghiệm cơ bản..............................................................107
d. Thực hiện thử nghiệm cơ bản đối với tiền mặt và tiền gửi...............................113
Bảng 2.33 Thiết kế và thực hiện thử nghiệm cơ bản với tiền mặt và tiền gửi ngân
hàng ............................................................................................................115
2.2.3.7 Kết thúc kiểm toán..............................................................................116
2.3 Tổng kết lại quy trình kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền tại công ty.....116
2.4. Khái quát chung về trình tự kiểm toán.............................................................118
Chơng III: Một số kiến nghị hoàn thiện kiểm toán ..........................................................................................119
chu trình bán hàng và thu tiền trong kiểm toán báo cáo ...................................................................................119
tài chính tại công ty TNHH kiểm toán và t vấn ACPA......................................................................................119
3.1. Nhận xét chung và bài học kinh nghiệm rút ra................................................119
3.1.1. Nhận xét chung về hoạt động của công ty ACPA.......................................119
3.1.2 Các bài học rút ra......................................................................................119
3.2 Một số kiến nghị hoàn thiện kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền tại công ty
TNHH Kiểm toán và t vấn ACPA...........................................................................122
3.2.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền...........122
3.2.2 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện kiểm toán..............................................124
3.2.2.2 Về phía Công ty..................................................................................124
3.2.2.3. Kiến nghị với các cơ quan chức năng....................................................132
Kết luận.....................................................................................................................................................................134
Danh mục tài liệu tham khảo..................................................................................................................................135
Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
2
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
Danh mục sơ đồ bảng biểu........................................................................................................................................10
Sơ đồ 2.2: Quy trình kiểm toán của Công ty APCA...............................................10

2.1.3 Cơ cấu tổ chức của công ty..........................................................................42
2.2 Thực trạng kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền tại Công ty Trách Nhiệm
Hữu hạn Kiểm toán và T vấn ACPA.........................................................................45
2.2.1 Quy trình kiểm toán chung của Công ty Trách Nhiệm Hữu hạn Kiểm toán và T
vấn ACPA..........................................................................................................45
................................................................................................45
Tìm hiểu hoạt động kinh doanh của khách thể kiểm toán.......................................46
Đánh giá rủi ro kiểm soát....................................................................................47
Kiểm soát rủi ro kiểm toán.................................................................................48
Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
3
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
2.2.2 Thực hiện kiểm toán chu trình bán hàng-thu tiền tai Công ty A cho năm tài
chính kết thúc ngày 31 tháng 12 năm 2005...........................................................48
2.2.2.1 Giới thiệu khách hàng ( BIF và BAF)......................................................48
2.2.2.2 Đánh giá ban đầu về trọng yếu (Materiality)............................................51
2.2.2.3. Đánh giá ban đầu về rủi ro (Initial Risk Assessment - IRA)......................52
2.2.2.4. Tìm hiểu hoạt động của chu trình bán hàng và thu tiền trong Công ty A.....52
2.2.2.5. Thiết kế và thực hiện thử nghiệm kiểm soát............................................58
2.2.2.6. Thiết kế và thực hiện thử nghiệm cơ bản.................................................75
c. Đối với tiền hàng thu đợc..............................................................................89
Ngày: 01/2006................................................................................................91
Bảng 2.20: Đối chiếu số d tiền gửi có kỳ hạn tại ngân hàng..................................91
2.2.2.7. Kết thúc kiểm toán..............................................................................92
2.2.3. Thực hiện kiểm toán chu trình bán hàng-thu tiền tai Công ty B cho năm tài
chính kết thúc ngày 30 tháng 6 năm 2005.............................................................94
2.2.3.1. Giới thiệu khách hàng (BIF và BAF).....................................................94
2.2.3.2 Trọng yếu............................................................................................95
2.2.3.3 Đánh giá ban đầu về rủi ro.....................................................................96
2.2.3.4 Tìm hiểu chu trình bán hàng và thu tiền trong hoạt động của công ty B.......97

Lời mở đầu...................................................................................................................................................................13
Chơng I: Cơ sở lý luận về kiểm toán chu trình bán hàng ...................................................................................15
và thu tiền....................................................................................................................................................................15
1.1. Chu trình bán hàng và thu tiền với vấn đề kiểm toán.........................................15
1.1.1. Đặc điểm, nội dung và vị trí của chu trình....................................................15
1.1.2. Chức năng cơ bản của chu trình bán hàng và thu tiền....................................16
1.1.3. Tổ chức kế toán bán hàng và thu tiền..........................................................18
1.1.3.1. Các chứng từ sử dụng...........................................................................18
1.1.3.2. Các tài khoản sử dụng...........................................................................18
1.1.3.3. Hệ thống sổ sách sử dụng......................................................................19
1.1.3.4. Quy trình hạch toán quá trình tiêu thụ.....................................................19
1.1.4. Hệ thống kiểm soát nội bộ trong chu trình bán hàng và thu tiền.....................20
1.2. Kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền trong kiểm toán báo cáo tài chính....23
1.2.1. Mục tiêu của kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền.................................23
1.2.2. Quy trình kiểm toán ..................................................................................25
1.2.2.1. Quy trình kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền..................................25
1.2.2.2. Chuẩn bị kiểm toán..............................................................................26
Dựa trên sự hiểu biết về hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng, KTV cần phải
đánh giá rủi ro kiểm soát đối với cơ sở dẫn liệu cho từng số d tài khoản hoặc các loại
nghiệp vụ kinh tế chủ yếu. ...............................................................................31
1.2.2.3 Thực hành kiểm toán.............................................................................31
1.2.2.4 Kết thúc kiểm toán...............................................................................38
Chơng II: Thực trạng kiểm toán chu trình bán hàng và ......................................................................................39
thu tiền trong kiểm toán báo cáo tài chính tại công ty Trách nhiệm hữu hạn Kiểm toán và t vấn ACPA...39
2.1. Khái quát về công ty Trách nhiệm Hữu hạn Kiểm toán và T vấn ACPA...........39
2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của công ty.............................................39
2.1.2. Chức năng của công ty...............................................................................40
2.1.3 Cơ cấu tổ chức của công ty..........................................................................42
2.2 Thực trạng kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền tại Công ty Trách Nhiệm
Hữu hạn Kiểm toán và T vấn ACPA.........................................................................45

Bảng 2.33 Thiết kế và thực hiện thử nghiệm cơ bản với tiền mặt và tiền gửi ngân
hàng ............................................................................................................115
2.2.3.7 Kết thúc kiểm toán..............................................................................116
2.3 Tổng kết lại quy trình kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền tại công ty.....116
2.4. Khái quát chung về trình tự kiểm toán.............................................................118
Chơng III: Một số kiến nghị hoàn thiện kiểm toán ..........................................................................................119
chu trình bán hàng và thu tiền trong kiểm toán báo cáo ...................................................................................119
tài chính tại công ty TNHH kiểm toán và t vấn ACPA......................................................................................119
3.1. Nhận xét chung và bài học kinh nghiệm rút ra................................................119
3.1.1. Nhận xét chung về hoạt động của công ty ACPA.......................................119
3.1.2 Các bài học rút ra......................................................................................119
3.2 Một số kiến nghị hoàn thiện kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền tại công ty
TNHH Kiểm toán và t vấn ACPA...........................................................................122
3.2.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền...........122
3.2.2 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện kiểm toán..............................................124
3.2.2.2 Về phía Công ty..................................................................................124
3.2.2.3. Kiến nghị với các cơ quan chức năng....................................................132
Kết luận.....................................................................................................................................................................134
Danh mục tài liệu tham khảo..................................................................................................................................135
Danh mục sơ đồ bảng biểu........................................................................................................................................10
Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
6
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
Sơ đồ 2.2: Quy trình kiểm toán của Công ty APCA...............................................10
Bảng 2.33 Thiết kế và thực hiện thử nghiệm cơ bản với tiền mặt ..........................11
và tiền gửi ngân hàng ......................................................................................11
Danh mục từ viết tắt...................................................................................................................................................12
Lời mở đầu...................................................................................................................................................................13
Chơng I: Cơ sở lý luận về kiểm toán chu trình bán hàng ...................................................................................15
và thu tiền....................................................................................................................................................................15

Tìm hiểu hoạt động kinh doanh của khách thể kiểm toán.......................................46
Đánh giá rủi ro kiểm soát....................................................................................47
Kiểm soát rủi ro kiểm toán.................................................................................48
Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
7
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
2.2.2 Thực hiện kiểm toán chu trình bán hàng-thu tiền tai Công ty A cho năm tài
chính kết thúc ngày 31 tháng 12 năm 2005...........................................................48
2.2.2.1 Giới thiệu khách hàng ( BIF và BAF)......................................................48
2.2.2.2 Đánh giá ban đầu về trọng yếu (Materiality)............................................51
2.2.2.3. Đánh giá ban đầu về rủi ro (Initial Risk Assessment - IRA)......................52
2.2.2.4. Tìm hiểu hoạt động của chu trình bán hàng và thu tiền trong Công ty A.....52
2.2.2.5. Thiết kế và thực hiện thử nghiệm kiểm soát............................................58
2.2.2.6. Thiết kế và thực hiện thử nghiệm cơ bản.................................................75
c. Đối với tiền hàng thu đợc..............................................................................89
Ngày: 01/2006................................................................................................91
Bảng 2.20: Đối chiếu số d tiền gửi có kỳ hạn tại ngân hàng..................................91
2.2.2.7. Kết thúc kiểm toán..............................................................................92
2.2.3. Thực hiện kiểm toán chu trình bán hàng-thu tiền tai Công ty B cho năm tài
chính kết thúc ngày 30 tháng 6 năm 2005.............................................................94
2.2.3.1. Giới thiệu khách hàng (BIF và BAF).....................................................94
2.2.3.2 Trọng yếu............................................................................................95
2.2.3.3 Đánh giá ban đầu về rủi ro.....................................................................96
2.2.3.4 Tìm hiểu chu trình bán hàng và thu tiền trong hoạt động của công ty B.......97
2.2.3.5. Thiết kế và thực hiện thử nghiệm kiểm soát...........................................100
2.2.3.6. Thực hiện thử nghiệm cơ bản..............................................................107
d. Thực hiện thử nghiệm cơ bản đối với tiền mặt và tiền gửi...............................113
Bảng 2.33 Thiết kế và thực hiện thử nghiệm cơ bản với tiền mặt và tiền gửi ngân
hàng ............................................................................................................115
2.2.3.7 Kết thúc kiểm toán..............................................................................116

40
Sơ đồ 2.33: Trình tự kiểm toán chung với hai khách hàng 106
Bảng biểu
Bảng 2.3: Tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng A với chu
trình bán hàng và thu tiền 53
Bảng 2.4 Ma trận kiểm soát rủi ro đối với các thủ tục kiểm soát của Công ty A. 55
Bảng 2.5 : Giấy tờ làm việc của KTV 58
Bảng 2.6: Giấy tờ làm việc của kiểm toán viên
59
Bảng 2.7: Thiết kế đối thủ tục đối chiếu tiền hàng giữa kế toán trụ sở chính
và kế toán nhà máy
60
Bảng 2.8: Thực hiện đối chiếu tiền hàng thu đợc qua ngân hàng với báo cáo
các khoản phải thu theo ngày
61
Bảng 2.9: Thiết kế đối chiếu doanh thu, tiền hàng thu đợc và các khoản phải
thu
64
Bảng 2.10: Thực hiện đối chiếu doanh thu, tiền thu đợc và các khoản phải thu
65
Bảng 2.11 Chơng trình kiểm toán cho khoản mục doanh thu
69
Bảng 2.12: Trắc nghiệm cơ bản với chiết khấu thơng mại và giảm giá hàng bán.
71
Bảng 2.13: Kiểm tra tính đầy đủ của doanh thu
72
Bảng 2.14: Đối chiếu doanh thu trên sổ cái với doanh thu trên tờ khai.
73
Bảng 2.15: Chơng trình kiểm toán cho khoản mục phải thu.
75

Bảng 2.30 Thực hiện trắc nghiệm cơ bản với doanh thu
98
Bảng 2.31: Thực hiện đối chiếu doanh thu mà kiểm toán viên tính lại với
doanh thu mà trên sổ.
99
Bảng 2.32: Thực hiện thủ tục phân tích với doanh thu theo từng tháng.
101
Bảng 2.33 Thiết kế và thực hiện thử nghiệm cơ bản với tiền mặt
và tiền gửi ngân hàng
103
Bảng 2.34: Bảng hệ thống câu hỏi với hệ thống KSNB của chu trình bán hàng
và thu tiền.
117
Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
11
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
Danh mục từ viết tắt
BCTC
Báo cáo tài chính
IT
International Technology
KSNB
Kiểm soát nội bộ
KTV
Kiểm toán viên
MSG
Monosodium Glutamate
TNHH
Trách nhiệm hữu hạn
USD

toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và T vấn ACPA thực hiện
làm luận văn tốt nghiệp.
Trong luận văn tốt nghiệp của em, ngoài phần mở đầu và kết luận còn gồm
ba phần chính sau đây:
Phần I: Cơ sở lý luận về kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền
Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
13
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
Phần II: Thực trạng kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền trong
kiểm toán báo cáo tài chính tại công ty TNHH Kiểm toán và T vấn ACPA
Phần III: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện kiểm toán chu trình bán hàng
và thu tiền trong kiểm toán báo cáo tài chính tại công ty TNHH Kiểm toán và T vấn
ACPA.
Do còn hạn chế về mặt nhận thức nên luận văn của em không tránh khỏi
những sai sót. Em rất mong nhận đợc sự chỉ bảo, góp ý của các thầy cô, các anh
chị KTV và các bạn để em có thể hoàn luận văn đề này.
Em xin gửi lời cảm ơn tới Ban lãnh đạo Công ty TNHH Kiểm toán và T vấn
ACPA đã nhiệt tình hớng dẫn, giúp đỡ em trong suốt thời gian thực tập tại công ty.
Đồng thời em cũng xin chân thành cảm ơn Thầy giáo Thạc sỹ Đinh Thế Hùng,
ngời đã nhiệt tình chỉ bảo, hớng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành luận văn tốt nghiệp
này.
Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
14
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
Chơng I: Cơ sở lý luận về kiểm toán chu trình bán hàng
và thu tiền
1.1. Chu trình bán hàng và thu tiền với vấn đề kiểm toán.
1.1.1. Đặc điểm, nội dung và vị trí của chu trình.
Trong bất cứ doanh nghiệp nào, để tồn tại và duy trì hoạt động sản xuất kinh
doanh của mình thì quá trình kinh doanh phải lặp đi lặp lại thành chu kỳ sản xuất kinh

Có liên quan đến đối tợng bên ngoài doanh nghiệp.
Các chỉ tiêu dễ bị phản ánh sai lệch.
Các quan hệ mua bán phức tạp, dễ chiếm dụng vốn, các khoản lập dự phòng
mang tính chủ quan khó kiểm tra, rủi ro với khoản mục trong chu trình có thể theo
nhiều chiều hớng khác nhau.
Chính từ những đặc điểm đó của chu trình bán hàng và thu tiền mà việc kiểm toán
chu trình này tơng đối tốn kém và mất thời gian. Kiểm toán viên cần quan tâm đến đặc
điểm của chu trình và ảnh hởng của nó tới phơng pháp kiểm toán để có thể thiết kế ph-
ơng pháp kiểm toán phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp.
1.1.2. Chức năng cơ bản của chu trình bán hàng và thu tiền.
Quá trình bán hàng-thu tiền bắt đầu từ việc phát sinh nhu cầu mua hàng từ khách
hàng đến khâu tiếp theo là phê chuẩn các phơng thức bán hàng, cách thức thanh toán
và việc tiêu thụ hàng hóa sản phẩm. ở mỗi loại hình doanh nghiệp khác nhau thì chu
trình bán hàng-thu tiền bao gồm những chức năng cụ thể không hoàn toàn giống nhau
nhng về cơ bản thì đều bao gồm những chức năng sau:
Xử lý đơn đặt hàng của khách hàng: khi nhận đợc đơn đặt hàng của khách hàng,
doanh nghiệp tiến hành xác định có chấp nhận cung cấp hàng hóa dịch vụ cho khách
hàng hay không. Việc quyết định cung cấp hàng hóa dịch vụ cho khách hàng phụ
thuộc vào nhu cầu của khách hàng, khả năng đáp ứng của doanh nghiệp và các thỏa
thuận về giá cả, phơng thức thanh toán và phơng thức vận chuyển hàng hóa.
Xét duyệt bán chịu: do bán hàng gắn liền với thu tiền nên ngay từ thỏa thuận ban
đầu sau khi quyết định bán hàng cho khách hàng, công ty cần xem xét bán chịu toàn
bộ hoặc một phần lô hàng. Nếu bỏ qua chức năng này sẽ dẫn tới nợ khó đòi và thậm
chí thất thu do khách hàng mất khả năng thanh toán hoặc cố tình không thanh toán. Vì
vậy phơng thức bán chịu phải đợc phê duyệt bởi ngời có thẩm quyền trong doanh
nghiệp để có thể quản lý tốt các khoản phải thu.
Chuyển giao hàng : Khi giao hàng cho ngời mua thì chứng từ vận chuyển cũng đợc
lập. Đối với hàng hóa hữu hình, việc chuyển giao hàng hóa là việc vận chuyển hàng
Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
16

Lập dự phòng nợ khó đòi: trên thực tế không phải chỉ các khoản phải thu thực sự
không thu hồi đợc thì chi phí gắn với chúng mới đợc ghi nhận. Theo nguyên tắc phù
hợp, chi phí phải đợc ghi nhận cùng với kỳ kinh doanh tơng ứng, vì vậy ngay khi các
Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
17
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
khoản phải thu có dấu hiệu trở thành nợ khó đòi thì một phần chi phí của nó phải đ ợc
ghi nhận trớc khi xóa sổ trực tiếp khoản phải thu. Khoản chi phí đó gọi là dự phòng nợ
khó đòi.
Với các chức năng trên, mỗi bộ phận trong doanh nghiệp sẽ đảm nhiệm từng
phần một. Qua phân chia nhiệm vụ, nhà quản lý doanh nghiệp sẽ có thể nắm bắt các
thông tin về nghiệp vụ bán hàng chính xác đúng với tình hình thực tế đã phát sinh.
1.1.3. Tổ chức kế toán bán hàng và thu tiền
1.1.3.1. Các chứng từ sử dụng.
Chu trình bán hàng-thu tiền sử dụng các loại chứng từ sổ sách chủ yếu sau đây:
các hợp đồng đã ký kết với khách hàng, các đơn đặt hàng của khách hàng, hóa đơn bán
hàng, hoặc hóa đơn kiêm phiếu xuất kho, chứng từ vận chuyển, biên bản thanh lý hợp
đồng kinh tế, biên bản quyết toán cung cấp hàng hóa dịch vụ, phiếu thu, giấy báo có
tiền gửi ngân hàng, bảng sao kê hoặc sổ phụ của ngân hàng...
1.1.3.2. Các tài khoản sử dụng.
Các tài khoản đợc sử dụng để hạch toán chu trình bán hàng-thu tiền bao gồm:
TK511: Doanh thu bán hàng,
TK512: Doanh thu bán hàng nội bộ
TK 521: Giảm giá hàng bán
TK531: Hàng bán bị trả lại
TK532: Giảm giá hàng bán
TK131: Phải thu khách hàng
TK3387: Doanh thu cha thực hiện
TK004: Nợ khó đòi đã xử lý
TK139: Dự phòng phải thu khó đòi

thuần
Cuối kỳ
Doanh thu
hàng trả lại
hoặc giảm
giá
TK 3387
Doanh thu kỳ
này
Doanh thu ghi nhận
trớc
TK 131, 136
Doanh thu cha
thu tiền
Xoá sổ nợ phải thu
khó đòi
TK 004
TK 642
TK 139
Lập dự phòng nợ phải thu
khó đòi
19
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
1.1.4. Hệ thống kiểm soát nội bộ trong chu trình bán hàng và thu tiền.
Trong mỗi loại hình doanh nghiệp, hoạt động của hệ thống kiểm soát nội bộ là
khác nhau, tùy thuộc vào đặc điểm và quy mô của doanh nghiệp. Nhng mục đích
chung của các doanh nghiệp khi xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ là phục vụ cho
công tác kiểm tra kiểm soát và qua đó có thể cung cấp những nguồn thông tin nhanh
chóng và đáng tin cậy, giúp cho các nhà quản lý có thể chỉ đạo tốt hoạt động của đơn
vị mình đem lại hiệu quả cao trong công việc. Công việc KSNB chủ yếu thờng bao

trả lời ngay cả khi có sai sót. Trong trờng hợp này, lập và xác nhận các bảng cân đối
hàng, tiền và phải thu là công việc kiểm soát nội bộ hữu hiệu.
- Xét duyệt nghiệp vụ bán hàng:
Việc bán chịu phải đợc phê duyệt y cẩn trớc khi bán hàng, hàng bán chỉ đợc vận
chuyển sau khi duyệt với đầy đủ chứng cứ (tài khoản, con dấu, chữ ký hợp pháp của
bên mua) và giá bán phải đợc duyệt bao gồm cả chi phí vận chuyển, giảm giá, bớt giá
và điều kiện thanh toán.
- Phân cách nhiệm vụ đầy đủ trong tổ chức công tác tài chính kế toán:
Công việc này nhằm ngăn ngừa những sai sót và gian lận trong kế toán nói chung
và trong lĩnh vực bán hàng-thu tiền nói riêng. Ví dụ, nếu sổ bán hàng với sổ thu tiền đ-
ợc ghi bởi 2 kế toán độc lập nhau và sổ thu tiền có ngời kiểm soát độc lập, đối chiếu
định kỳ với sổ cái, với sổ quỹ sẽ tạo ra sự kiểm soát chéo, tăng độ tin cậy của thông tin.
Mặt khác, để ngăn ngừa gian lận, trong nhiều trờng hợp phải ngăn cách độc lập nơi làm
việc của thủ quỹ với những ngời đợc ghi chép các nhật ký bán hàng và sổ quỹ. Đồng
thời giữa chức năng bán hàng với chức năng duyệt bán chịu cũng cần phân cách để
phòng ngừa những tiêu cực có thể phát sinh trong khâu bán hàng và khả năng thất thu
trong khâu thanh toán.
- Tính độc lập của ngời kiểm tra kiểm soát:
Tính độc lập của ngời kiểm tra-kiểm soát trong việc thực hiện trình tự KSNB là
yếu tố chủ yếu trong việc phát huy hiệu lực của KSNB. Thông thờng, sử dụng kiểm
toán viên nội bộ để kiểm soát việc xử lý và ghi sổ các nghiệp vụ bán hàng và thu tiền
sẽ đảm bảo chất lợng kiểm soát và thực hiện tốt hơn cho việc thực hiện các mục tiêu
kiểm toán.
Mục tiêu của kiểm soát nội bộ với các nghiệp vụ bán hàng:
- Hàng bán ghi sổ thực tế đã vận chuyển đến ngời mua là có thật:
Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
21
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
+ Các nghiệp vụ ghi sổ đều dựa vào các chứng từ vận chuyển và đơn đặt hàng đã
phê chuẩn.

Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
22
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
- Các khoản thu tiền ghi sổ thực tế đã nhận:
+ Phân cách trách nhiệm giữa ngời giữ tiền và ngời ghi sổ.
+ Đối chiếu độc lập với tài khoản ở ngân hàng.
- Khoản tiền chiết khấu đã đợc xét duyệt đúng đắn, phiếu thu tiền đợc đối chiếu
và ký duyệt:
+ Có chính sách cụ thể cho việc thanh toán trớc hạn
+ Duyệt các khoản chiết khấu
+ Đối chiếu chứng từ gốc và ký duyệt phiếu thu tiền
- Tiền mặt thu đợc đã ghi đầy đủ vào các sổ quỹ và các nhật ký thu tiền:
+ Phân cách nhiệm vụ giữa ngời giữ tiền và ngời ghi sổ
+ Sử dụng giấy báo nhận tiền hoặc bảng kê tiền mặt đánh số trớc kèm quy định cụ
thể về chế độ báo cáo nhận tiền kịp thời.
+ Trực tiếp xác nhận Séc thu tiền.
- Các khoản tiền thu đã ghi sổ và đã nộp đều đúng với giá hàng bán:
+ Theo dõi chi tiết các khoản thu theo thơng vụ và đối chiếu với chứng từ bán
hàng và thu tiền.
+ Đối chiếu đều đặn với ngân hàng về các khoản tiền bán hàng.
- Các khoản thu tiền đều đợc phân loại đúng:
+ Sử dụng sơ đồ tài khoản Có quy định các quan hệ đối ứng cụ thể về thu tiền
+ Soát xét đối chiếu nội bộ việc phân loại, chú ý định khoản đặc biệt.
- Các khoản thu tiền ghi đúng thời gian:
+ Quy định rõ việc cập nhật các khoản thu tiền vào quỹ và vào sổ.
+ Có nhân viên độc lập kiểm soát ghi thu và nhập quỹ.
- Các khoản thu tiền ghi đúng vào sổ quỹ, sổ cái và tổng hợp đúng:
+ Phân cách nhiệm vụ ghi sổ quỹ với theo dõi thanh toán tiền hàng
+ Lập cân đối thu tiền và gửi cho ngời mua đều đặn
+ Tổ chức đối chiếu nội bộ về chuyển sổ và cộng sổ.

hợp với giá trị hiện tại trên thị trờng và đợc ghi trên hóa đơn sổ sách chính xác hợp lý
theo từng kỳ.
+ Sự phân loại: Số tiền trên sổ phải đợc phản ánh đúng đắn ghi đúng nội dung tài
khoản và các tài khoản phải đợc trình bày đúng đắn trên báo cáo tài chính.
+ Ghi chép đúng kỳ: Các nghiệp vụ kinh tế phát sinh đều đợc ghi chép đúng thời
gian phát sinh nghiệp vụ
Mục tiêu kiểm toán đặc thù của chu trình bán hàng và thu tiền nh sau:
+ Có căn cứ hợp lý: doanh thu và các khoản phải thu đều hiện hữu vào ngày lập
báo cáo tài chính
Hoàng Thị Phơng Thảo Kiểm toán 44
24
Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán
+ Tính đầy đủ: Doanh thu và các khoản phải thu hiện có đều đợc ghi vào tài
khoản có liên quan
+ Quyền sở hữu: Doanh nghiệp có quyền sở hữu đối với các khoản doanh thu, thu
nhập khác và các khoản phải thu phát sinh trong kỳ
+ Sự đánh giá: Giá bán của hàng hóa phải là giá đã đợc phê chuẩn bởi những ngời
có thẩm quyền
+ Chính sách chiết khấu phù hợp: Doanh thu và các khoản phải thu thực tế phát
sinh phù hợp với chính sách chiết khấu của đơn vị
+ Sự phân loại: Doanh thu phải đợc phân loại đúng đắn thành doanh thu bán hàng
ra bên ngoài, doanh thu bán hàng nội bộ, doanh thu bán hàng bị trả lại, doanh thu nhận
trớc và các khoản phải thu cũng phải đợc phân loại thành các khoản nợ trong bảng
phân tích tuổi nợ
+ Tính đúng kỳ: Doanh thu và các khoản phải thu phải đợc ghi chép đúng kỳ
+ Trình bày và thể hiện: Doanh thu tiền mặt và các khoản phải thu đợc trình bày
chính xác và hợp lý trên các báo cáo tài chính theo đúng quy định.
1.2.2. Quy trình kiểm toán
1.2.2.1. Quy trình kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền.
Sau khi kiểm toán viên đã xác định đợc các mục tiêu kiểm toán đặc thù cho chu