MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 3
Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ
GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG
NÔNG NGHIỆP TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ
HÓA Ở TỈNH NAM ĐỊNH 11
1.1. Những vấn đề chung về giải quyết việc làm cho lao
động nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa 11
1.2. Thực trạng giải quyết việc làm cho lao động nông
nghiệp tỉnh Nam Định trong quá trình đô thị hóa 28
Chương 2 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU GIẢI
QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG
NGHIỆP TỈNH NAM ĐỊNH TRONG QUÁ TRÌNH
ĐÔ THỊ HÓA HIỆN NAY 49
2.1. Một số quan điểm cơ bản nhằm giải quyết vấn đề việc
làm cho lao động nông nghiệp tỉnh Nam Định trong quá
trình đô thị hóa 49
2.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết việc làm cho
lao động nông nghiệp tỉnh Nam Định trong quá trình đô
thị hóa hiện nay 57
KẾT LUẬN 82
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 83
PHỤ LỤC 88
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Việc làm của người lao động nói chung, lao động trong lĩnh vực nông
nghiệp nói riêng là vấn đề có ý nghĩa quan trọng về kinh tế - xã hội và quốc
phòng - an ninh, nên được Đảng và Nhà nước ta thường xuyên quan tâm giải
quyết. Tạo đủ việc làm, tăng thu nhập, cải thiện và nâng cao đời sống vật chất,
tinh thần của người nông dân có tác động mạnh mẽ trong mối quan hệ nhân quả
vụ quốc phòng - an ninh của tỉnh. Góp phần giải quyết các vấn đề bất cập trên,
tác giả đã lựa chọn đề tài: "Giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp tỉnh
Nam Định trong quá trình đô thị hóa hiện nay" làm luận văn tốt nghiệp.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Giải quyết việc làm là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với
nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Do vậy, đã có nhiều công trình nghiên
cứu về lao động, việc làm trong nước. Tiêu biểu như:
Việc làm ở nông thôn, thực trạng và giải pháp (2001), Chu Tiến
Quang, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Tác giả đã phân tích làm rõ vấn đề việc làm ở nông thôn Việt Nam và
cho rằng, việc làm cho người lao động và thất nghiệp là một trong những vấn đề
toàn cầu. Từ đó đưa ra phương pháp tiếp cận tổng quát về chính sách việc làm,
hệ thống khái niệm về lao động, việc làm, đánh giá thực trạng vấn đề việc làm ở
Việt Nam. Nội dung của công trình đã đề xuất hệ thống các quan điểm, giải pháp
giải quyết việc làm và khuyến nghị một số chính sách cụ thể về việc làm, chống
thất nghiệp trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay.
Đô thị hóa ở Việt Nam - từ góc nhìn nông nghiệp, nông thôn, nông dân
(2009), GS. TS. Phùng Hữu Phú, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
4
Tác giả cho rằng từ lâu nay, vấn đề đô thị hóa tuy có bàn đến nhưng chưa
được quan tâm đúng tầm, trong khi trên thực tế, làn sóng đô thị đang từng
ngày, từng giờ tác động trực tiếp, nhiều mặt đến nông nghiệp, nông thôn,
nông dân. Đô thị hóa đã làm cho địa bàn nông thôn xuất hiện những khu công
nghiệp, khu chế xuất, trung tâm dịch vụ từ đó tạo nhiều cơ hội cho người
nông dân có thêm ngành nghề mới, tạo thêm việc làm, đời sống văn hóa tinh
thần được nâng lên rõ rệt. Song quá trình đô thị hóa vẫn còn nhiều mâu thuẫn,
thách thức, nhất là vấn đề về quy hoạch, quản lý, sử dụng đất, sự chuyển dịch
cơ cấu kinh tế, sự ùn tắc lao động nông nghiệp, văn hóa, môi trường suy
thoái Từ những vấn đề trên, tác giả đã đề xuất một số giải pháp mang tính
khái quát nhằm đảm bảo cho quá trình đô thị hóa ở khu vực nông thôn đi
quốc dân, Hà nội.
Tác giả cho rằng, nông nghiệp là lĩnh vực có sức hấp dẫn vốn kém,
điều này do các đặc điểm của nông nghiệp chi phối. Lao động nông nghiệp,
một khi bị mất việc làm, khi nông vụ nhàn rỗi thì tìm việc làm là khó
khăn hơn các ngành nghề khác. Vì vậy, vốn sử dụng trong giải quyết việc
làm cho lao động nông nghiệp có vai trò quan trọng. Tác giả phân tích,
đánh giá thực trạng cho vay giải quyết việc làm trong nông nghiệp; tổng
kết những kết quả cũng như những tồn tại, đi sâu phân tích nguyên nhân
của những tồn tại cả về cơ chế chính sách lẫn tổ chức thực hiện; cả về phía
Nhà nước và người vay vốn. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất các giải pháp
nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay giải quyết việc làm trong nông nghiệp ở
nước ta hiện nay.
Việc làm cho người lao động ở nông thôn Hà Tĩnh (2006), luận văn thạc
sỹ, Nguyễn Thị Hồng Ninh, Học viện Chính trị quốc gia, Hà nội.
6
Tác giả đã tập trung nghiên cứu đưa ra các quan niệm về việc làm, về
giải quyết việc làm cho người lao động ở nông thôn. Luận giải, phân tích thực
trạng việc làm, giải quyết việc làm ở Việt Nam nói chung, của tỉnh Hà Tĩnh
nói riêng và đề xuất những phương hướng và giải pháp giải quyết việc làm
phù hợp với điều kiện thực tiễn của tỉnh Hà tĩnh hiện nay.
Đề tài Mối quan hệ giữa nâng cao chất lượng lao động với giải quyết
việc làm trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước (2001), do
PGS.TS Trần Văn Chử làm chủ nhiệm đề tài. Các tác giả của đề tài đã phân
tích làm rõ mối quan hệ giữa nâng cao chất lượng lao động với giải quyết việc
làm trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và cho rằng: Việc
nâng cao chất lượng nguồn lao động không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của
phát triển, mà còn góp phần giải quyết việc làm, giảm thất nghiệp. Từ đó, đề
xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ lao động và giải quyết
việc làm ở nước ta trong thời gian tới.
Các bài viết "Lao động việc làm thời kỳ 1991 - 2000 và phương hướng giai
lựa chọn và kế thừa một số kết quả nghiên cứu đã công bố, kết hợp khảo sát
thực tiễn ở nông thôn Nam Định để phân tích thực trạng. Từ đó đưa ra các
giải pháp phù hợp với tình hình thực tế của địa phương.
3. Mục đích, nhiệm vụ, nghiên cứu của luận văn
* Mục đích nghiên cứu:
Góp phần làm rõ hơn một số vấn đề lý luận, thực tiễn về giải quyết
việc làm cho lao động nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa. Trên cơ sở đó,
đề xuất một số quan điểm cơ bản và những giải pháp chủ yếu nhằm giải
quyết việc làm cho lao động nông nghiệp tỉnh Nam Định trong quá trình đô
thị hóa hiện nay.
8
* Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Đề cập và luận giải những vấn đề liên quan đến giải quyết việc làm
cho lao động nông nghiệp, từ đó làm cơ sở để phân tích tình hình giải quyết
việc làm cho lao động nông nghiệp tỉnh Nam Định trong quá trình đô thị hóa.
- Đề xuất một số quan điểm cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm giải
quyết tốt hơn việc làm cho lao động nông nghiệp tỉnh Nam Định trong quá
trình đô thị hóa hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
- Đối tượng nghiên cứu: Giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp
tỉnh Nam Định trong quá trình đô thị hóa.
- Luận văn nghiên cứu vấn đề việc làm, giải quyết việc làm, lao động
nông nghiệp, đô thị hóa, trên địa bàn tỉnh Nam Định thời gian từ năm 2005 -
2011 và đưa ra giải pháp chủ yếu cho giai đoạn 2012 - 2015.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
* Cơ sở lý luận:
Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách kinh tế của Đảng và Nhà nước;
các chỉ thị Nghị quyết về lao động, việc làm, đô thị hóa và giải quyết việc làm cho
lao động nông nghiệp của Tỉnh uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân tỉnh
trình đô thị hóa đến việc làm của lao động nông nghiệp
* Đặc trưng của lao động nông nghiệp
Lao động nông nghiệp mà luận văn đề cập đến được tiếp cận với tư
cách là chủ thể của những quá trình sản xuất nông nghiệp. Lao động nông
nghiệp gắn liền với không gian nông thôn, tư liệu sản xuất cơ bản là đất đai;
sản phẩm làm ra là lương thực, thực phẩm đảm bảo nhu cầu thiết yếu, quyết
định sự tồn tại của con người và xã hội loài người.
Từ vấn đề nêu trên có thể khái quát đặc trưng của lao động nông
nghiệp như sau:
Thứ nhất, nguồn lao động nông nghiệp (số lượng, chất lượng) mang
tính chất tự nhiên
Lao động nông nghiệp là một bộ phận của dân số gắn liền với đặc điểm
của từng gia đình, dân tộc, tôn giáo nguồn lao động nông nghiệp về cơ bản
là do quy mô dân số quyết định. Bởi vì, con người sinh ra, lớn lên và trưởng
thành sẽ là nguồn bổ sung cơ bản lực lượng lao động nói chung và lực lượng
lao động trong lĩnh vực nông nghiệp nói riêng. Như vậy, ngay từ đầu, nguồn
lao động nông nghiệp không được "tính toán" từ nhu cầu lao động, từ sự cân
đối giữa lao động với các điều kiện để tạo việc làm trong tương lai như vốn,
tư liệu sản xuất, tốc độ tăng trưởng, cơ cấu việc làm của xã hội Trong kinh tế
thị trường, cung lao động nông nghiệp thường lớn hơn cầu.
11
Thứ hai, việc làm của lao động nông nghiệp có tính chất thời vụ, thời
gian nông nhàn cao
Do có sự khác biệt giữa sản xuất nông nghiệp với các ngành sản xuất và
dịch vụ khác nên việc làm của lao động nông nghiệp luôn có tính chất thời vụ.
Do đối tượng sản xuất nông nghiệp luôn gắn liền với cây trồng, vật nuôi, nên
quá trình sản xuất nông nghiệp là quá trình gắn kết giữa hoạt động kinh tế của
con người với chu kỳ sinh học của cây trồng, vật nuôi. Chính vì thế, việc làm
của lao động nông nghiệp luôn mang sắc thái riêng so với lao động các ngành
khác. Đó là, tính ngay trong một thời điểm cụ thể (thời vụ), lúc thì nhu cầu lao
công nghiệp và lối sống hiện đại. Đô thị hóa là sự phản ánh những chuyển
biến sâu sắc trong cấu trúc kinh tế và trong các hoạt động của đời sống xã
hội. Có thể nói, đô thị hóa là quá trình biến nông thôn thành thành thị với
tốc độ nhanh, quy mô lớn, là quá trình phát triển lực lượng sản xuất gắn
với phân bố lại lực lượng lao động và thay đổi môi trường sống của cư
dân với mật độ cao, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại. Đô thị hóa là quá
trình biến người nông dân thành lao động phi nông nghiệp trong môi trường
sống, làm việc theo hướng văn minh công nghiệp. Quá trình đô thị hóa là kết
quả tất yếu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đô thị hóa
đã và sẽ tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tâm tư, tình cảm, việc làm, thu
nhập, mức sống và lối sống của người lao động và cư dân. Quá trình đô thị
hóa sẽ có những tác động nhất định đến việc làm và giải quyết việc làm của
lao động nông nghiệp. Vấn đề đó được biểu hiện ở những khía cạnh sau:
Thứ nhất, quá trình đô thị hóa làm cho diện tích đất nông nghiệp thu hẹp,
dẫn đến làm giảm, thậm chí mất việc làm của một bộ phận lao động nông nghiệp
Khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang phục vụ sản
xuất công nghiệp, thương mại, dịch vụ và phát triển đô thị, làm xuất hiện
13
một bộ phận không nhỏ những người lao động nông nghiệp bị mất việc
làm do diện tích đất canh tác bị giảm. Đây là vấn đề khó khăn trong giải
quyết việc làm cho lao động nông nghiệp, bởi vì, đại đa số lao động nông
nghiệp có trình độ học vấn thấp, không có tay nghề, không có vốn để tự tổ
chức việc làm. Hơn nữa, do cách nghĩ, cách làm, lối sống của họ còn mang
nặng sắc thái văn hóa nông thôn, làng, xã truyền thống nên rất hạn chế trong
khả năng thiết lập các mối liên hệ để giải quyết việc làm cho mình, khả năng
tiếp cận các dịch vụ việc làm, khả năng hội nhập với cuộc sống đô thị Những
vấn đề trên đã cản trở lao động nông nghiệp tìm kiếm việc làm mới.
Thứ hai, đô thị hóa tạo cơ hội chuyển đổi việc làm cho lao động nông
nghiệp từ lĩnh vực nông nghiệp sang lĩnh vực phi nông nghiệp
Quá trình đô thị hóa phát triển làm cho cầu về lao động ngày càng tăng,
tình trạng thiếu việc làm, dư thừa lao động, làm cho đời sống của lao động
nông nghiệp ngày càng khó khăn hơn. Quá trình đô thị hóa không chỉ tạo
sức ép về việc làm cho lao động nông nghiệp mà cho cả lao động xã hội nói
chung, vì một bộ phận nông dân không còn đất đổ xô ra thành thị kiếm việc
làm, dẫn đến cung về lao động tăng.
1.1.2. Giải quyết việc làm và các nhân tố ảnh hưởng tới giải quyết việc
làm của lao động nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa ở tỉnh Nam Định
* Giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp tỉnh Nam Định trong quá
trình đô thị hóa
Thứ nhất, giải quyết việc làm
Giải quyết việc làm hiểu theo nghĩa chung nhất là tạo mới và tạo thêm
việc làm cho người lao động. Nói một cách khác là tạo ra cơ hội để người lao
động có hoặc có thêm việc làm, tăng thu nhập, đáp ứng nhu cầu, lợi ích của
bản thân người lao động, của gia đình và cộng đồng.
15
Giải quyết việc làm cho người lao động chính là việc khai thác và sử
dụng có hiệu quả nguồn lực con người. Với tính cách là chủ thể, con người
tiến hành các hoạt động thực tiễn nhằm phát triển kinh tế - xã hội mà trước
hết là phát triển lực lượng sản xuất. Với tính cách là mục tiêu, con người
hưởng thụ những thành quả của sự phát triển đó. Như chúng ta đã biết, có
việc làm đồng nghĩa với có thu nhập. Vì vậy, giải quyết việc làm cho người
lao động, tức là đảm bảo đồng thời ba lợi ích: Nhà nước, tập thể và cá nhân
người lao động. Ngược lại, nếu không có việc làm thì người lao động không
tạo ra thu nhập, không cống hiến được sức lực của mình dẫn đến giảm nhu
cầu hưởng thụ, cản trở sự phát triển của nền kinh tế.
Giải quyết việc làm cho người lao động, giúp họ tham gia vào quá
trình sản xuất là yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội. Bất kỳ một đất
nước nào, giải quyết tốt vấn đề việc làm cho người lao động và tăng
trưởng kinh tế đều có mối quan hệ nhân - quả với nhau, ngay cả khi quốc
gia đó có điều kiện tự nhiên không thuận lợi, ít tài nguyên, thậm chí bị
Giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa ở tỉnh
Nam Định cần được hiểu trên một số nội dung sau:
Một là, chủ thể giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp tỉnh Nam
Định trong quá trình đô thị hóa
Chủ thể giải quyết việc làm trong quá trình đô thị hóa ở tỉnh Nam Định gồm
Đảng bộ và chính quyền các cấp, các sở, ban, ngành, các doanh nghiệp và chính
bản thân người lao động trong lĩnh vực nông nghiệp. Mỗi lực lượng trên có vai trò
khác nhau trong quá trình tổ chức thực hiện giải quyết việc làm. Trong đó, tổ chức
đảng và chính quyền các cấp của tỉnh là chủ thể quan trọng nhất, là người lãnh đạo,
chỉ đạo và ban hành các cơ chế, chính sách nhằm thực hiện đầy đủ mọi đường lối,
17
chủ trương Nghị quyết của Đảng và Nhà nước, Nghị quyết của Đảng bộ tỉnh Nam
Định về vấn đề việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp trong quá
trình đô thị hóa. Bởi vì, thực hiện đô thị hóa, tỉnh phải thu hồi đất, trong đó đa
phần là đất nông nghiệp để đáp ứng nhu cầu xây dựng các khu, cụm công
nghiệp, dịch vụ, các khu đô thị mới và phát triển kết cấu hạ tầng nhằm thực
hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông
thôn của tỉnh. Song, bên cạnh đó, việc thu hồi đất cũng làm cho số lượng lao
động nông nghiệp không có việc làm có xu hướng gia tăng. Vì vậy các tổ
chức đảng và chính quyền các cấp từ tỉnh đến huyện, xã phải là người chịu
trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo toàn bộ việc quy hoạch đô thị và kế hoạch giải
quyết việc làm cho lao động nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa.
Các sở, ban, ngành liên quan là cơ quan trực tiếp tham mưu cho Đảng
bộ, chính quyền tỉnh về công tác quy hoạch phát triển đô thị và các kế hoạch
liên quan tới giải quyết việc làm cho lao động nói chung và lao động nông
nghiệp trong quá trình đô thị hóa nói riêng; tiến hành kiểm tra, giám sát, đôn
đốc quá trình thực hiện. Trong quá trình tổ chức, các sở, ban, ngành cần phối
hợp một cách chặt chẽ, tránh tình trạng mạnh ai người ấy làm. Sở Xây dựng
là cơ quan chuyên môn ngoài chức năng quản lý nhà nước về ngành xây dựng
tại địa phương còn làm tốt chức năng xây dựng kiến trúc quy hoạch xây dựng
cho mình khi bị tác động của quá trình đô thị hóa là hết sức khó khăn. Song
không phải là không có cơ hội tìm được việc làm, vì khi các khu công nghiệp
được lấp đầy, các doanh nghiệp tiến hành sản xuất kinh doanh, thì ngoài số
lượng lao động nông nghiệp được học nghề và được tuyển chọn vào làm việc
tại các khu công nghiệp, số còn lại vẫn có thể chuyển đổi nghề khác như làm
các nghề dịch vụ, lao động phổ thông như: thương mại, xây dựng, môi trường,
19
cầu đường, mở trang trại, làm những việc tại các làng nghề mà không cần đến
trình độ chuyên môn cao, như vậy sẽ tạo ra thu nhập đảm bảo cho cuộc sống của
bản thân, gia đình trong lúc chưa tìm được việc làm mới có tính ổn định, lâu dài.
Hai là, yêu cầu của quá trình giải quyết việc làm cho lao động nông
nghiệp tỉnh Nam Định trong quá trình đô thị hóa
Trong quá trình đô thị hóa, việc thu hồi đất nông nghiệp để chuyển đổi
mục đích sử dụng cần phải được tính toán một cách khoa học, đảm bảo lợi ích
trước mắt và lâu dài. Vấn đề quy hoạch phải gắn chặt với kế hoạch đào tạo, sử
dụng lao động, trong đó kế hoạch về đào tạo, giải quyết việc làm cần phải có
trước khi thu hồi đất. Gắn kết quy hoạch sản xuất nông nghiệp với quy hoạch
phát triển công nghiệp, dịch vụ trên địa bàn. Tăng cường thu hút đầu tư của
các doanh nghiệp vào các khu công nghiệp và đầu tư vào lĩnh vực nông
nghiệp, tạo thêm nhiều việc làm mới, giải quyết nhu cầu lao động tại chỗ và
nâng cao thu nhập của lao động nông nghiệp ở khu vực quy hoạch đô thị. Tạo
mọi điều kiện để số lao động nông nghiệp không còn đất canh tác có cơ hội
chuyển đổi nghề nhưng vẫn gắn bó với chính quê hương mình, hạn chế dòng
chuyển cư sang các vùng lân cận và các thành phố lớn. Cùng với quy hoạch
các khu đô thị, tỉnh cần ban hành và thực hiện những chủ trương, chính sách
phù hợp trong việc giải quyết việc làm cho người lao động như: Chính sách
về vốn, thị trường lao động, các chương trình về giải quyết việc làm, cơ
chế chính sách phát triển nghề, làng nghề, thu hút đầu tư Có như vậy mới
tháo gỡ được những khó khăn trong giải quyết việc làm cho lao động nói
chung và lao động nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa của tỉnh nói
bàn ưu tiên tuyển dụng lao động tại địa phương vào làm việc, đặc biệt là số
lao động nông nghiệp bị thu hồi đất do quá trình đô thị hóa. Khôi phục và
21
phát triển các làng nghề truyền thống, khuyến khích, động viên và tạo mọi
điều kiện cho các bậc nghệ nhân, các lao động lâu năm có kinh nghiệm và tay
nghề giỏi tình nguyện tham gia truyền nghề tăng thêm cơ hội việc làm cho lao
động nông nghiệp dư thừa và không có việc làm. Việc chuyển đổi nghề cho
lao động nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa ở Nam Định cần phải phù
hợp với nhu cầu về lao động của các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh và khả
năng của người lao động ở các địa phương. Đồng thời, quá trình chuyển đổi
nghề phải được tiến hành cả trước, trong và sau khi thực hiện các dự án thu
hồi đất nông nghiệp để bảo đảm cho người lao động có việc làm ổn định, lâu
dài, chất lượng cuộc sống tốt hơn so với trước khi thu hồi đất.
Đẩy mạnh sản xuất tập trung quy mô lớn trên cơ sở tăng cường áp
dụng kỹ thuật, công nghệ hiện đại trong sản xuất nông nghiệp để “tăng
cầu” về lao động. Tích cực chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, phát
triển nhanh các vùng chuyên canh quy mô lớn. Tăng cường tạo những
ngành nghề phù hợp với lợi thế của từng địa phương như trồng hoa, cây
cảnh, trồng rau sạch tại các vùng ven đô thị và phát triển mô hình kinh tế
trang trại để từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, mở rộng quy
mô, thu hút lao động nông nghiệp đang thiếu việc làm.
Duy trì môi trường sản xuất kinh doanh ổn định, trong đó cần các giải
pháp đồng bộ về quản lý thị trường, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật nhằm nâng
cao hiệu quả giải quyết vấn đề việc làm. Giải quyết việc làm cần phải được
quan tâm, xem xét cả phía người lao động, người sử dụng lao động và vai trò
của bộ máy nhà nước.
Như vậy, thực chất của vấn đề giải quyết việc làm cho lao động nông
nghiệp trong quá trình đô thị hóa ở Nam Định hiện nay chính là quá trình
đào tạo, chuyển đổi nghề cho lực lượng lao động nông nghiệp trong quá
trình quy hoạch, phát triển đô thị. Nhằm tạo thêm việc làm, đảm bảo tăng
nghiệp tỉnh nam Định trong quá trình đô thị hóa
Thứ nhất, tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng làm cho diện tích đất
nông nghiệp giảm
Việc làm của lao động nông nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự
nhiên, đặc biệt là yếu tố đất đai. Quá trình đô thị hóa là quá trình chuyển đổi diện
tích đất sản xuất nông nghiệp thành khu đô thị, khu công nghiệp, dịch vụ. Việc
này được tiến hành không chỉ ở vùng nông thôn nằm trong quy hoạch (khu ven
đô) có đất canh tác chuyển đổi mục đích sử dụng, nông dân không còn
ruộng mà còn ở các vùng tiếp giáp, vùng phụ cận. Các thành phố, thị xã, thị
trấn mới xây dựng hoặc mở rộng cũng phải dành một phần đất sản xuất để
xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội như đường giao thông, vành đai
xanh, khu vui chơi giải trí, trường học, bệnh viện Từ đó làm cho người
nông dân thiếu đất sản xuất, nên thiếu việc làm là điều tất yếu xảy ra. Do
vậy, đất đai là yếu tố hết sức cơ bản và cần thiết đối với sản xuất nông
nghiệp và khả năng tạo việc làm cho lao động nông nghiệp của tỉnh Nam
Định hiện nay. Nhiều đất, khả năng tạo việc làm cho lao động nông nghiệp
lớn. Chính vì thế, quá trình đô thị hóa của tỉnh càng nhanh chóng thì nguy
cơ thất nghiệp và thiếu việc làm của lao động nông nghiệp càng gia tăng.
Thứ hai, chất lượng nguồn lực lao động trong nông nghiệp thấp
Ở Nam Định hiện nay, đa số lao động nông nghiệp có trình độ văn hóa,
khoa học - kỹ thuật thấp, do vậy khi tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa
nông nghiệp, nông thôn và xây dựng, phát triển các đô thị, thì cơ hội tìm kiếm
công ăn việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp ở các đô thị là
rất khó khăn. Trên thực tế, việc làm ở các đô thị rất đa dạng, bao gồm: Lao
động trong các nhà máy hiện đại; lao động trong các trung tâm kinh tế, văn
hóa, chính trị - xã hội; lao động trong các ngành dịch vụ Ngoài số lao động
24
trong ngành nông nghiệp và một bộ phận không lớn trong một số ngành dịch
vụ có trình độ văn hóa, chuyên môn kỹ thuật chưa cao, còn lại phần lớn lao
động ở các đô thị là lao động được đào tạo, có trình độ văn hóa, trình độ quản
Đây là một thực tế cần sớm có biện pháp khắc phục.
Thứ tư, vốn đầu tư và sự phát triển của khoa học - công nghệ
Vốn đầu tư có ý nghĩa to lớn đối với việc làm của người lao động, vốn
dùng để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, mua sắm máy móc, thiết bị, đào tạo
đội ngũ người lao động Đặc biệt trong điều kiện ngày nay, để phát triển sản
xuất đòi hỏi phải đổi mới nhanh chóng máy móc, thiết bị, tích cực ứng dụng
tiến bộ khoa học - công nghệ. Hơn nữa hoạt động sản xuất, kinh doanh trong
nền kinh tế thị trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, tính rủi ro cao, có vốn
lớn, "trường vốn" đem lại lợi thế cho doanh nghiệp và người sản xuất. Quá
trình đô thị hóa đã tạo ra nhiều cơ hội cho người lao động có việc làm nâng cao
thu nhập, ổn định đời sống. Song tình trạng thiếu vốn đầu tư đã làm hạn chế
việc mở rộng cơ sở sản xuất hoặc phát triển các ngành nghề mới, thu hút lao
động nông nghiệp không có đất để canh tác do đô thị hóa hoặc một bộ phận lao
động nông nghiệp thiếu việc làm lúc thời vụ nông nhàn. Do đó, việc tự tạo ra
nguồn vốn để tổ chức sản xuất, kinh doanh và giải quyết việc làm cho mình là
rất khó khăn đối với lao động nông nghiệp hiện nay. Để giải quyết vấn đề về
vốn cũng như đầu tư cho ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất của
lao động nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa cần phải có sự quan tâm giúp
đỡ của tỉnh cũng như các cấp, các ngành liên quan.
Hơn nữa để giải quyết việc làm phải có tư liệu sản xuất, muốn có tư liệu
sản xuất phải có vốn đầu tư. Nếu cấu tạo C/V không thay đổi thì vốn đầu tư tăng,
việc làm sẽ tăng và ngược lại. Song trên thực tế C/V luôn có xu hướng tăng
26
Copyright: Tài liệu đại học ©