T TNG H CH MINH V DN CH V S VN DNG CA
NG TA HIN NAY
Lu Duy Ton
*
T tng H Chớ Minh l ti sn tinh thn vụ giỏ ca ng v dõn
tc ta, l hin thõn ca con ng u tranh v thng li ca cỏch mng Vit
Nam. Trong ú t tng ca Ngi v dõn ch l kt qu ca s nhn thc
sõu sc v vai trũ ca nhõn dõn trong lch s, l kt qu ca s kt hp gia
t tng thõn dõn truyn thng phng ụng v nhng quan im ca
ch ngha Mỏc- Lờnin v dõn ch. Kt hp gia truyn thng v hin i,
gia lý lun v thc tin - H Chớ Minh ó nõng t tng dõn ch lờn mt
tm cao mi va mang tớnh khoa hc, va mang tớnh nhõn vn sõu sc.
Quá trình xây dựng CNXH, Đảng, Nhà nớc và nhân dân ta đã từng bớc
tạo đợc cơ sở kinh tế, chính trị, xã hội của nn dân chủ XHCN; quyền lực xã
hội của nhân dân đợc xác định trong Hiến pháp và pháp luật; nhu cầu dân
chủ của nhân dân ngày càng phát triển; ý thức và năng lực thực hành dân chủ
của nhân dân ngày càng đợc nâng cao Bên cạnh những mặt mạnh trên,
trong đời sống dân chủ xã hội còn tồn tại một số hạn chế nh: còn biểu hiện
dân chủ hình thức trên một số lĩnh vực, hiện tợng vi phạm dân chủ, vi phạm
công bằng xã hội, quan liêu, chuyên quyền, độc đoán chậm đợc khắc phục.
Những hiện tợng trên là do ảnh hởng của điều kiện kinh tế - xã hội của đất n-
ớc còn thấp, của cơ chế quản lý cũ; vai trò, chức năng của các thành tố trong
hệ thống chính trị cha thực sự phát huy; tệ nạn quan liệu, tham nhũng cha đ-
ợc ngăn chặn; trình độ văn hoá dân chủ v nng lc thc hnh dõn ch ca
nhõn dõn cũn thp Vỡ vy, nghiờn cu, vn dng t tng H Chớ Minh v
dõn ch, ng thi quỏn trit v thc hin tt nhng quan im ca ng v
*
Hc viờn cao hc H sau i hc
xõy dng nn dõn ch XHCN nc ta hin nay l vn quan trng v cp
thit hin nay.
Ngi cp n dõn ch ch yu trong hot ng chớnh tr, õy

số nhân dân lao động những quyền lực của chính họ thông qua đấu tranh cải
tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới của chính bản thân quần chúng nhân
dân. Đó là quyền dân chủ, quyền tự do, công bằng, bình đẳng thực sự của
quần chúng nhân dân. Chính vì vậy trong suốt cuộc đời hoạt động chính trị
của mình từ khi ra đi tìm đờng cứu nớc đến khi phải từ giã cõi đời, Hồ Chí
Minh chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm cho nớc nhà đợc độc
lập, nhân dân đợc tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng đợc
học hành. Ngời đã, phấn đấu không mệt mỏi, làm tất cả để thực hiện Độc
lập - Tự do - Hạnh phúc cho Tổ quốc, cho dân tộc và nhân dân. Ngời đã rút
ra một chân lý vĩnh hằng không chỉ cho dân tộc mà còn cho cả nhân loại
"không có gì quý hơn độc lập tự do".
Quan im ca ch ngha Mỏc-Lờnin, dõn ch l mt ch chớnh
tr-xó hi, dõn ch tt yu tn ti gn vi mt nh nc, mt ch chớnh tr
- xó hi nht nh. Dõn ch luụn gn vi mt hỡnh thỏi nh nc, vỡ vy, dõn
ch luụn mang tớnh giai cp. Dõn ch t c n õu ph thuc vo bn
cht ca nh nc v bn cht ca giai cp thng tr. Nh nc chớnh l c
quan quyn lc c nhõn dõn y quyn t chc qun lý xó hi v thc
hin quyn dõn ch thuc v nhõn dõn. Thấm nhuần quan điểm của chủ
nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh sự cần thiết phải xây
dựng chế độ dân chủ, thể chế chính trị và thể chế Nhà nớc dân chủ. Trit lý c
bn ca Ch tch H Chớ Minh khi thit k v t chc xõy dng mt ch
chớnh tr cỏch mng u tiờn nc ta c túm tt trong hai t dõn ch. Cú
th núi, sau Tuyờn ngụn c lp khai sinh ra nc Vit Nam dõn ch cng
hũa, õy l Tuyờn ngụn v quyn lc chớnh tr v bn cht ca ch chớnh tr
dõn ch ca nc ta. Ngi ó khng nh bn cht nn dõn ch XHCN, l
nh cao ca nn dõn ch.
Tríc hÕt, Hå ChÝ Minh lu«n kh¼ng ®Þnh Nhµ níc cña ta lµ Nhµ níc
cña d©n. Quan điểm xuyên suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh coi nhân dân là
chủ thể quyền lực, nhà nước là công cụ của nhân dân, là hình thức để tập
hợp, quy tụ sức mạnh của toàn dân tộc vào sự nghiệp chung chứ Nhà nước

l thnh qu u tranh cỏch mng ca dõn tc, va l giỏ tr vn húa, do ú
Nh nc phi phỏt trin quyn dõn ch sinh hot chớnh tr ton dõn, lm
cho mi ngi cụng dõn Vit Nam thc s tham gia vo cụng vic ca Nh
nc. Khi bn ri thỡ b thm, ý kin no nhiu ngi theo hn thỡ c.
Phng chõm chỳng ta ang thc hin "dõn bit, dõn bn, dõn lm, dõn kim
tra" chớnh l th hin t tng ca Bỏc H v dõn ch, thc hnh dõn ch.
Nh nc do dõn tc l dõn phi tham gia vo cụng vic ca nh
nc. Quc hi nc ta tuy v trớ cao nht song khụng phi l c quan tp
trung tt c quyn lc. Khi xut hin nhng cụng vic liờn quan n vn
mnh ca quc gia, thỡ s c a ra nhõn dõn phỳc quyt. Nh nc do
dõn trong t tng H Chớ Minh l dõn t lm, t lo vic, thụng qua cỏc mi
quan h trong xó hi, qua cỏc on th, ch khụng phi Nh nc bao cp,
lo thay dõn, lm cho dõn th ng, li, ch i. Ngi cho rng: Lm vic
gỡ cng phi cú qun chỳng tham gia bn bc, khú n my cng tr nờn d
dng v lm c tt. Chớnh vỡ vy, Nh nc do dõn xõy dng v lm ch,
t di s kim tra v kim soỏt ca nhõn dõn theo t tng H Chớ Minh
cũn l Nh nc tin dõn, mi lc lng u ni dõn, do dõn nm mi
quyn hnh. Nh nc tin dõn, dõn tin s lónh o ca Nh nc thỡ vic
gỡ cng lm c.
Nhà nớc của ta ngoài lợi ích phục vụ dân chúng cũng không có lợi ích
nào khác, ó là bản chất giai cấp công nhân của Nhà nớc ta. Ngời đòi hỏi
mọi việc làm của Nhà nớc phải thể hiện rõ bản chất đó: "Việc gì lợi cho dân,
ta phải hết sức làm. Việc gì hại cho dân, ta phải hết sức tránh"
4
. Ngời nhắc
nhở Chính quyền các cấp phải tránh cho đợc các lầm lỗi, khuyết điểm, những
thói h tật xấu, những chứng bệnh vốn dễ tập nhiễm trong các cơ quan quyền
lực Nhà nớc nh: Cậy thế, hủ hóa, t túng, chia rẽ, kiêu ngạo, Hồ Chí Minh
yêu cầu mọi chủ trơng, chính sách, mọi quy định của Nhà nớc từ trung ơng
đến địa phơng đều phải xuất phát từ lợi ích của dân. Mọi cán bộ Nhà nớc đều

cũn ch rừ mi quan h gia chuyờn chớnh vi dõn ch: ch no cng cú
chuyờn chớnh, vn l ai chuyờn chớnh vi ai? Nh cỏi hũm ng ca ci
thỡ phi cú cỏi khúa. Nh thỡ phi cú caDõn ch l ca quý bỏu nht ca
nhõn dõn, chuyờn chớnh l cỏi khúa, cỏi ca phũng k phỏ hoiTh
thỡ dõn ch cng cn phi cú chuyờn chớnh gi gỡn ly dõn ch
6
.
Ngi luụn xỏc nh, dõn ch l ng lc ca tin b xó hi, ca
phỏt trin. Vai trũ ca dõn ch gn lin vi vai trũ ca qun chỳng nhõn dõn.
Hồ Chí Minh - nhà lý luận và thực hành dân chủ tiêu biểu, là ngời đã nhìn
thấy rõ sức mạnh của dân "Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân.
Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lợng đoàn kết của nhân dân"
7
. Ngời đã
huy động sức mạnh của toàn dân trong cuộc đấu tranh tự giải phóng mình, góp
phần to lớn đa dân tộc Việt Nam từ nô lệ tới độc lập, tự do, đa nhân dân ta lên
địa vị làm chủ đất nớc, làm chủ xã hội.
Vn xõy dng kin thit ch mi, cỏch lm tt nht l da vo
dõn, em ti dõn, sc dõn, lm li cho dõn. õy thc cht l con ng thc
hin dõn ch. Thc t ú chng minh li cn dn ca Ngi : "Bt c vic gỡ
u phi bn bc vi dõn, hi ý kin v kinh nghim ca dõn, cựng vi dõn
t k hoch cho thit thc vi hon cnh a phng, ri ng viờn v t
chc ton dõn ra thi hnh"
8
. Da vo dõn, lm theo li ớch ca dõn, ú l
nguyờn tc bt di bt dch trong ch trng ng li cng nh trong ch
o thc hin. H Chớ Minh ó ch rừ : "Dõn chỳng bit gii quyt nhiu vn
6
Sd, t.8, tr.279
7

thể tồn tại và phát triển.
Thc hin t tng H Chớ Minh v dõn ch, ng ta luụn xỏc nh
rừ phỏt huy dõn ch trong xó hi l mt ni dung ln ca ng li cỏch
9
mạng nhằm phát huy sức mạnh của toàn dân tộc, khẳng định phát huy dân
chủ trong quá trình đổi mới ở nước ta là đòi hỏi tất yếu của của sự phát triển.
Đảng ta coi việc xây dựng nền dân chủ XHCN không chỉ là một trong những
nội dung thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa mà còn là
quy luật hình thành, phát triển và tự hoàn thiện của hệ thống chính trị xã hội
chủ nghĩa. Dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển công cuộc đổi
mới của xã hội ta. Xã hội XHCN mà chúng ta xây dựng là một xã hội dân
giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, do nhân dân lao động làm
chủ Dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn liền với Nhà nước pháp quyền XHCN
của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng
sản.
Đảng Cộng sản Việt Nam, nhờ giữ vững tập trung dân chủ mà Đảng
ta là một Đảng chiến đấu, Đảng hành động, có sức mạnh của tính tổ chức,
tính kỷ luật. Với Nhà nước pháp quyền XHCN, tập trung dân chủ sẽ làm
tăng hiệu lực của quản lý, nhất là quản lý kinh tế, quản lý các nguồn lực của
phát triển. Qua thực tiễn đổi mới, tư duy lý luận của Đảng cũng đã vươn tới
những quan điểm mới, mở ra một khả năng và triển vọng tốt đẹp để xây
dựng xã hội ta thành một xã hội dân chủ, trong đó nhân dân là người chủ
chân chính của Nhà nước và xã hội, là chủ thể quyền lực. Vấn đề đặt ra là
cần phải thực hành dân chủ rộng rãi và nghiêm túc, trước hết là dân chủ
trong Đảng, sau đó thực hành dân chủ trong toàn xã hội. Sự phát triển lành
mạnh dân chủ trong Đảng chẳng những làm tăng sức mạnh của Đảng, mà
còn nêu gương, thúc đẩy dân chủ trong xã hội. Thực hiện dân chủ rộng rãi sẽ
là chiếc chìa khóa vạn năng giải quyết mọi khó khăn. Luận đề tư tưởng quan
trọng đó của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tỏ rõ vai trò, mục tiêu và động lực
của dân chủ đối với sự phát triển xã hội.