TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN Ở
TRƯỜNG PHỔ THÔNG
I. Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại hiện đang
được quan tâm nghiên cứu và áp dụng vào nhà trường ở nhiều nước trên
thế giới. Ở nước ta, từ thập niên 90 của thế kỷ XX trở lại đây, vấn đề xây
dựng môn học tích hợp với những mức độ khác nhau mới thực sự được tập
trung nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng vào nhà trường phổ thông, chủ
yếu ở bậc Tiểu học và cấp THCS. Trước đó, tinh thần giảng dạy tích hợp
chỉ mới được thực hiện ở những mức độ thấp như liên hệ, phối hợp các
kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học hay phân môn khác nhau để giải
quyết một vấn đề giảng dạy.
Hiện nay, xu hướng tích hợp vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu, thử
nghiệm và áp dụng vào đổi mới chương trình và SGK THPT.
Chương trình
THPT, môn Ngữ văn
, năm 2002 do Bộ GD&ĐT dự thảo đã ghi rõ: “Lấy
quan điểm tích hợp làm nguyên tắc chỉ đạo để tổ chức nội dung chương
trình, biên soạn SGK và lựa chọn các phương pháp giảng dạy.” (tr.
27) “Nguyên tắc tích hợp phải được quán triệt trong toàn bộ môn học, từ
Đọc văn, Tiếng Việt đến Làm văn; quán triệt trong mọi khâu của quá trình
dạy học; quán triệt tromg mọi yếu tố của hoạt động học tập; tích hợp trong
chương trình; tích hợp trong SGK; tích hợp trong phương pháp dạy học của
GV và tích hợp trong hoạt động học tập của HS; tích hợp trong các sách đọc
thêm, tham khảo.” (tr. 40).
Như vậy, ở nước ta hiện nay, vấn đề cần hay không cần tích hợp trong xây
dựng nội dung chương trình, biên soạn SGK và lựa chọn các phương pháp
giảng dạy môn Ngữ văn không đặt ra nữa. Bài toán đang đặt ra trong lĩnh
vực lí luận và phương pháp dạy học bộ môn là phải tiếp cận, nghiên cứu
và vận dụng dạy học tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở THPT nhằm hình
thành và phát triển năng lực cho HS một cách có hiệu quả hơn, góp phần
thực hiện tốt mục tiêu giáo dục và đào tạo của bộ môn.

HS học cách sử dụng phối hợp các kiến thức, kĩ năng và thao tác đã lĩnh hội
một cách riêng rẽ.
Khái niệm năng lực ở đây được hiểu là một khái niệm tích hợp bao hàm cả
những nội dung, những hoạt động cần thực hiện và những tình huống
trong đó diễn ra các hoạt động. Theo ý nghĩa đó, năng lực được định
nghĩa là sự tích hợp các kĩ năng (các hoạt động) tác động một cách thích
hợp và tự nhiên lên các nội dung trong một loại tình huống cho trước để
giải quyết những vấn đề do tình huống này đặt ra. Năng lực này là một
hoạt động phức hợp đòi hỏi sự tích hợp, phối hợp các kiến thức và kĩ năng,
chứ không phải là sự tác động các kĩ năng riêng rẽ lên một nội dung.
Khoa sư phạm tích hợp nhấn mạnh dạy cách tìm tòi sáng tạo và cách vận
dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau. Tức là, dạy cho HS biết
cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải quyết những tình huống
cụ thể, có ý nghĩa nhằm mục đích hình thành, phát triển năng lực. Đồng thời
chú ý xác lập mối liên hệ giữa các kiến thức, kĩ năng khác nhau của các
môn học hay các phân môn khác nhau để bảo đảm cho HS khả năng huy
động có hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình vào giải quyết các
tình huống tích hợp.
III.1. Việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở
trường THPTchẳng những dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực
tiễn được đề cập trong các phân môn Văn học, Tiếng Việt, Làm văn cũng
như các bộ phận tri thức khác như hiểu biết lịch sử xã hội, văn hoá nghệ
thuật mà còn xuất phát từ đòi hỏi thực tế là cần phải khắc phục, xoá bỏ
lối dạy học theo kiểu khép kín, tách biệt thế giới nhà trường và thế giới cuộc
sống, cô lập giữa những kiến thức và kĩ năng vốn có liên hệ, bổ sung cho
nhau, tách rời kiến thức với các tình huống có ý nghĩa, những tình huống cụ
thể mà HS sẽ gặp sau này. Nói khác đi, đó là lối dạy học khép kín “trong nội
bộ phân môn”, biệt lập các bộ phận Văn học, Tiếng Việt và Làm văn vốn có
quan hệ gần gũi về bản chất, nội dung và kĩ năng cũng như mục tiêu, đủ
cho phép phối hợp, liên kết nhằm tạo ra những đóng góp bổ sung cho nhau

III.3. Thiết kế bài dạy học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp không
chỉ chú trọng nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phải xây dựng một
hệ thống việc làm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt HS từng
bước thực hiện để chiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung môn học, đồng
thời hình thành và phát triển năng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt một
cách làm duy nhất.Giờ học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp phải là một giờ
học hoạt động phức hợp đòi hỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn để
giải quyết nội dung tích hợp, chứ không phải sự tác động các hoạt động, kĩ
năng riêng rẽ lên một nội dung riêng rẽ thuộc “nội bộ phân môn”.
IV.1. Dạy học TPVC theo quan điểm tích hợp đòi hỏi phải biến giờ
“giảng văn” thành giờ dạy kĩ năng đọc hiểu cho HS, hướng tới làm cho các
em có năng lực đọc hiểu bất kì văn bản nào.
Khái niệm đọc hiểu là một trong những khái niệm cơ bản làm cơ sở cho việc
dạy họcTPVC ở THPT theo quan điểm tích hợp, là một trong những năng lực
tối thiểu cần hình thành và phát triển cho HS. Khái niệm đọc hiểu nói lên
hoạt động của HS phải được thay thế cho khái niệm giảng văn chỉ nói lên
hoạt động của người thầy theo quan điểm “lấy người dạy làm trung tâm”. Dĩ
nhiên ở đây không hề triệt tiêu yếu tố “giảng” của người thầy, một yếu tố
vốn có vai trò kích thích hứng thú đọc hiểu cho HS, nếu được sử dụng thích
đáng, mà là để nhấn mạnh hoạt động đọc hiểu của trò, được coi là hoạt
động trung tâm của quá trình dạy học TPVC. Hoạt động đọc hiểu trong nhà
trường phải được thiết kế và thực hiện theo một trình tự qua các giai đoạn
và ở những mức độ khác nhau: từ dễ đến khó, từ thấp đến cao, từ hẹp đến
rộng, từ đọc tích luỹ đến đọc hiểu, từ đọc đánh giá đến đọc sáng tạo
IV.2. Dạy đọc hiểu TPVC theo quan điểm tích hợp đòi hỏi GV phải
thay đổi cách dạy học. GV phải có ý thức đầy đủ về trình độ tiếng Việt, đặc
thù và hoạt động cảm thụ văn học của HS để có phương pháp phát triển,
nâng cao lên cho ngang tầm với việc đọc hiểu văn bản. Tất nhiên, có nhiều
cách đọc đối với một văn bản, nhưng trong nhà trường THPT phải tập trung
chú ý trước hết mức độ phổ thông, không đi sâu vào những khía cạnh triết

chức hợp lí nhằm hướng dẫn HS từng bước tiếp cận, chiếm lĩnh bài văn
một cách tích cực và sáng tạo.
Thiết kế giáo án giờ học TPVC phải bám chặt vào những giá trị tư tưởng và
nghệ thuật vốn có và ổn định của TP trong đời sống văn hoá - lịch sử đầy
biến động của nó, đồng thời phải mở ra hướng thu nạp các nhu cầu, thị
hiếu, cá tính và khả năng diễn dịch của cá nhân HS.
Thiết kế giáo án giờ học TPVC ở THPT phải bảo đảm nội dung và cấu trúc
đặc thù nhưng không gò ép vào một khuôn mẫu cứng nhắc mà cần tạo ra
những chân trời mở cho sự tìm tòi sáng tạo trong các phương án tiếp nhận
của HS, trên cơ sở bảo đảm được chủ đích, yêu cầu chung của giờ học.
Nội dung dạy học của thiết kế giáo án giờ học TPVC phải làm rõ những tri
thức và kĩ năng cần hình thành, tích luỹ cho HS qua phân tích, chiếm lĩnh
bài văn; mặt khác, phải chú trọng nội dung tích hợp giữa tri thức lí thuyết
và lịch sử văn học với Tiếng Việt, Làm văn, với hiểu biết văn hoá và đời
sống, v.v
Giáo án giờ học TPVC theo quan điểm tích hợp phải chú trọng thiết kế các
tình huống tích hợp và tương ứng là các hoạt động phức hợp để HS vận
dụng phối hợp các tri thức và kĩ năng của các phân môn vào xử lí các tình
huống đặt ra, qua đó chẳng những lĩnh hội được những tri thức và kĩ năng
riêng rẽ của từng phân môn mà còn chiếm lĩnh tri thức và phát triển năng
lực tích hợp.
Nội dung tích hợp của thiết kế giáo án cần tập trung vào

những điểm quy
tụ, liên kết nội dung ba bộ phận Văn - Tiếng Việt - Làm văn trong văn bản
để xây dựng các tình huống tích hợp và các hoạt động phức hợp tương
ứng nhằm giúp HS tích hợp tri thức và kĩ năng trong khi xử lí tình huống.
Đó có thể là những từ ngữ, câu thơ, đoạn văn, những chi tiết, hình tượng,
các sự kiện, quan hệ, tình huống mà muốn cảm hiểu, cắt nghĩa, đánh giá
đòi hỏi phải vận dụng tri thức liên văn bản, phải tổng hợp hiểu biết nhiều

tri thức thành quá trình HS tự ý thức về phương pháp chiếm lĩnh tri thức,
hình thành kĩ năng. Muốn vậy, chẳng những cần khắc phục khuynh hướng
dạy tri thức hàn lâm thuần tuý đã đành, mà còn cần khắc phục khuynh
hướng rèn luyện kĩ năng theo lối kinh nghiệm chủ nghĩa, ít có khả năng sử
dụng vào đọc hiểu văn bản, vào những tình huống có ý nghĩa đối với HS,
coi nhẹ kiến thức, nhất là kiến thức phương pháp.
V. Tóm lại, “
Quan điểm tích hợp cần được hiểu toàn diện và phải được quán triệt trong
toàn bộ môn học: từ Đọc văn, Tiếng Việt đến Làm văn; quán triệt trong
mọi khâu của quá trình dạy học; quán triệt trong mọi yếu tố của hoạt động
học tập; tích hợp trong chương trình, tích hợp trong SGK, tích hợp trong
phương pháp dạy học của GV và tích hợp trong hoạt động học tập của HS;
tích hợp trong các sách đọc thêm, tham khảo. Quan điểm “lấy HS làm
trung tâm” đòi hỏi thực hiện việc tích cực hoá hoạt động học tập của HS
trong mọi mặt, trên lớp và ngoài giờ; tìm mọi cách phát huy năng lực tự
học của HS, phát huy tinh thần dân chủ, bồi dưỡng lòng tin cho HS thì các
em mới tự tin và tự học, mới xem tự học là có ý nghĩa và như vậy đào tạo
mới có kết quả.” (
Chương trình THPT môn Ngữ văn
- Bộ GD&ĐT, năm
2002)