Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
PHẠM XUÂN THIỀU ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT
GIAI ĐOẠN 2006-2009 VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
CHO GIAI ĐOẠN TỚI NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ
CÔNG TÁC QUY HOẠCH, KẾ HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT
THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Quản lý Đất đai
Mã số: 60 62 16 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. LƢƠNG VĂN HINH
Sau Đại học trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã trang bị cho tôi
những kiến thức quý báu và giúp tôi hoàn thiện luận văn này.
Tôi xin trân thành cảm ơn sự giúp đỡ của UBND thành phố Thái Nguyên,
Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND các xã phường, các phòng ban đã tận
tình giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu và kiểm nghiệm kết quả
nghiên cứu.
Thái Nguyên, ngày tháng 11 năm 2010
Tác giả Phạm Xuân Thiều
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1.1. Đặt vấn đề 1
1.2. Mục tiêu của đề tài 2
1.3. Mục đích của đề tài 2
1.4. Yêu cầu của đề tài 2
1.5. Ý nghĩa của đề tài 3
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4
1.1. Cơ sở khoa học của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 4
1.1.1. Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 4
1.1.2. Đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất đai 6
1.1.3. Tầm quan trọng của sử dụng đất đai 8
1.1.4. Cơ sở lý luận của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 9
1.1.5. Cơ sở thực tiễn của quy hoạch sử dụng đất 10
1.1.6. Các loại hình quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 10
1.1.7. Hệ thống các văn bản liên quan đến quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 11
3.1.1.1. Về vị trí địa lý và khí hậu, thuỷ văn 23
3.1.1.2. Các nguồn tài nguyên [3] 25
3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội của thành phố Thái Nguyên 28
3.1.2.1 Đặc điểm về tình hình kinh tế 28
3.1.2.2. Đặc điểm về dân số, lao động và chất lượng nguồn lực 31
3.1.2.3. Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng 32
3.1.3. Đánh giá tiềm năng, cơ hội và hạn chế của điều kiện tự nhiên,
kinh tế- xã hội đến sự phát triển của thành phố Thái Nguyên 34
3.2. Hiện trạng sử dụng đất và tình hình quản lý đất đai 35
3.2.1. Hiện trạng sử dụng đất 35 2
3.3. Thực trạng công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thành phố
Thái Nguyên 38
3.3.1. Thực trạng công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 38
3.3.2. Thực trạng thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thành
phố Thái Nguyên giai đoạn 2006-2009 39
3.3.2.1. Những nội dung chính trong phương án quy hoạch sử dụng đất
thành phố Thái Nguyên 39
3.3.2.2. Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch kế hoạch sử dụng đất
nông nghiệp 41
3.3.2.3. Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
phi nông nghiệp 46
3.3.2.4. Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch kế hoạch sử dụng đất
chưa sử dụng 70
3.3.3. Tình hình quản lý nhà nước về quy hoạch kế hoạch sử dụng đất 71
3.4. Đánh giá chung công tác quy hoạch kế hoạch sử dụng đất thành
phố Thái Nguyên 72
3.4.1. Những kết quả đạt được 72
Liên hiệp Quốc
HĐND
Hội đồng nhân dân
UBND
Ủy ban nhân dân
DTTN
Diện tích tự nhiên
GDP
Gross Domestic Product- Tổng sản phẩm quốc nội
TDMNBB
Trung du miền núi Bắc bộ
CN-TTCN
Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp
TPTN
Thành phố Thái Nguyên
KDC
Khu dân cư
GPMB
Giải phóng mặt bằng
KCN
Khu công nghiệp
KCX
Khu chế xuất
0
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 01: Thực trạng phát triển kinh tế TPTN giai đoạn 2006 - 2009 29
truyền dẫn, đất cơ sở văn hóa, đất chợ giai đoạn 2006-2009 68
Bảng 18: Kết quả thực hiện quy hoạch kế hoạch sử dụng các loại đất
PNN còn lại 69
Bảng 19: Tình hình sử dụng đất chưa sử dụng đến năm 2009 của TPTN 71
Bảng 20: Tình hình thực hiện quy hoạch sử dụng đất đến năm 2009 73
1
MỞ ĐẦU
1.1. Đặt vấn đề
Đất đai là tài nguyên vô cùng quý hiếm và không tái sinh, là tư liệu sản
xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng của môi trường sống, là địa bàn phân
bổ các khu dân cư, kinh tế xã hội và an ninh quốc phòng. Do vậy, việc sử
dụng hợp lý quỹ đất là việc hết sức cần thiết.
Ở nước ta, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước thống nhất quản
lý; với diện tích tự nhiên là 3293,4 nghìn ha ở mức quy mô trung bình xếp thứ
59 trong tổng số trên 200 nước trên thế giới, nhưng dân số đông (trên 85 triệu
người) theo số liệu thống kê năm 2009 đứng thứ 14 trên thế giới, xếp vào loại
"đất chật người đông". Bình quân diện tích tự nhiên trên đầu người 245
người/km
2
xếp thứ 42 trên thế giới Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi đất
nước đang thực hiện theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước đã
làm nền kinh tế xã hội phát triển mạnh mẽ, cùng với sự bùng nổ dân số đã làm
cho mối quan hệ giữa người và đất ngày càng căng thẳng. Nhu cầu sử dụng
đất cho nền kinh tế ngày càng tăng. Đất đai thực sự trở thành nguồn vốn và
động lực phát triển kinh tế. Để tài nguyên quốc gia sử dụng một cách hợp lý
và tiết kiệm đáp ừng nhu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất
nước, đạt mục tiêu đến năm 2020 nước ta trở thành nước công nghiệp thì yêu
tại trong công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thành phố Thái Nguyên.
- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quy hoạch, kế
hoạch sử dụng đất thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2010-2020.
1.4. Yêu cầu của đề tài
- Các số liệu chính xác, trung thực, khách quan, phản ánh đúng hiện trạng.
- Phân tích được thực trạng công tác quy hoạch kế hoạch sử dụng đất trên
địa bàn thành phố Thái Nguyên. Đánh giá được những mặt đã làm được, mặt
hạn chế và những vấn đề đặt ra hiện nay cần phải thực hiện.
3
- Đề xuất định hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm tăng cường công
tác quy hoạch kế hoạch sử dụng đất thành phố Thái Nguyên.
1.5. Ý nghĩa của đề tài
Trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tác quy hoạch, kế
hoạch sử dụng đất thành phố Thái Nguyên đề ra định hướng và các giải pháp
chủ yếu nhằm giải quyết những vấn đề bức xúc trong quy hoạch kế hoạch sử
dụng đất đai, nâng cao hiệu quả sử dụng đất của thành phố Thái Nguyên.
đất theo quy hoạch nhằm đảm bảo sử dụng đất đai đúng pháp luật.
Từ đó, có thể đưa ra khái niệm: quy hoạch sử dụng đất là hệ thống các
biện pháp của Nhà nước về quản lý và tổ chức sử dụng đất đầy đủ, hợp lý,
hiệu quả, khoa học thông qua việc phân bổ đất đai cho các mục đích sử dụng
và định hướng tổ chức sử dụng đất cho các cấp lãnh thổ, các ngành, tổ chức
5
và người sử dụng đất nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội, thực hiện
đường lối kinh tế của Nhà nước trên cơ sở dự báo theo quan điểm sinh thái
bền vững [4].
Theo FAO “Quy hoạch sử dụng đất là quá trình đánh giá tiềm năng đất
và nước một cách có hệ thống phục vụ việc sử dụng đất và kinh tế - xã hội
nhằm lựa chọn ra phương án sử dụng đất tốt nhất. Mục tiêu của quy hoạch sử
dụng đất là lựa chọn và đưa ra phương án đã lựa chọn vào thực tiễn để đáp
ứng nhu cầu của con người một cách tốt nhất nhưng vẫn bảo vệ được nguồn
tài nguyên cho tương lai. Yêu cầu cấp thiết phải làm quy hoạch là do nhu cầu
của con người và điều kiện thực tế sử dụng đất thay đổi nên phải nâng cao kỹ
năng sử dụng đất”.
Phương án quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai đã được cơ quan Nhà
nước có thẩm quyền quyết định, xét duyệt là căn cứ để bố trí sử dụng đất,
giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất đặc biệt là
chuyển diện tích trồng lúa có hiệu quả cao sang các mục đích phi nông
nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản hoặc trồng cây lâu năm. Như vậy, mục đích của
quy hoạch sử dụng đất nhằm tạo ra những điều kiện về tổ chức lãnh thổ, thúc
đẩy các đơn vị sản xuất thực hiện đạt và vượt mức kế hoạch Nhà nước giao.
Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đóng vai trò quan trọng, là cơ sở để
Nhà nước thống nhất quản lý đất đai hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả. Nó
được xây dựng trên định hướng phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch phát
triển đô thị, yêu cầu bảo vệ môi trường, tôn tạo di tích lịch sử văn hoá, danh
lam thắng cảnh; Hiện trạng quỹ đất và nhu cầu sử dụng; Định mức sử dụng
1.1.2. Đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất đai
Quy hoạch sử dụng đất đai thuộc loại quy hoạch có tính lịch sử xã hội,
khống chế vĩ mô, tính chỉ đạo, tính tổng hợp chung và dài hạn, là biện pháp
hợp thành quan trọng của hệ thống kế hoạch phát triển xã hội và kinh tế
7
quốc dân. Các đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất đai được thể hiện cụ thể
như sau:
- Tính lịch sử xã hội: Lịch sử phát triển của xã hội chính là lịch sử phát
triển của quy hoạch sử dụng đất đai. Mỗi hình thái kinh tế xã hội đều có một
phương thức sản xuất của xã hội thể hiện theo hai mặt: Lực lượng sản xuất và
quan hệ sản xuất, mối quan hệ giữa con người với đất đai được hình thành
trong quá trình sử dụng đất đai. Quy hoạch sử dụng đất đai thể hiện đồng thời
là yếu tố thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, vừa là yếu tố thúc đẩy các
mối quan hệ sản xuất, vì vậy nó luôn là một bộ phận của phương thức sản
xuất của xã hội.
- Tính tổng hợp: Biểu hiện chủ yếu ở hai mặt, đối tượng của quy hoạch
là khai thác, sử dụng, cải tạo, bảo vệ… toàn bộ tài nguyên đất đai cho nhu cầu
của toàn bộ nền kinh tế quốc dân; Quy hoạch sử dụng đất đai đề cập đến nhiều
lĩnh vực về khoa học, kinh tế và xã hội như: Khoa học tự nhiên, khoa học xã
hội dân số và đất đai, sản xuất nông, công nghiệp, môi trường sinh thái.
- Tính dài hạn: Căn cứ vào các dự báo xu thế biến động dài hạn của
những yếu tố kinh tế xã hội quan trọng (thay đổi nhân khẩu, tiến bộ kỹ thuật,
đô thị hoá, công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp…), từ đó xác định quy
hoạch chung và dài hạn về sử dụng đất đai, đề ra các phương hướng, chính
sách và biện pháp có tính chiến lược, tạo căn cứ khoa học cho việc xây dựng
kế hoạch sử dụng đất hàng năm và ngắn hạn.
Quy hoạch dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu để phát triển lâu dài kinh tế -
xã hội. Cơ cấu và phương phức sử dụng đất được điều chỉnh từng bước trong
thời gian dài cho đến khi đạt được mục tiêu dự kiến. Thời hạn xác định
hướng chung và mục tiêu sử dụng hợp lý nhất tài nguyên đất đai, phát huy tối
đa công dụng của đất đai nhằm đạt tới hiệu ích sinh thái, kinh tế và xã hội cao
9
nhất. Song thực tế việc sử dụng đất còn nhiều bất cập. Nhiều nơi trên thế giới
và ngay cả ở Việt Nam sử dụng đất vẫn chưa phát huy được tối đa công năng
của đất, có những hoạt động của con người chỉ là vô thức lại đang huỷ hoại
dần nguồn tài nguyên này. Vì vậy sử dụng đất như thế nào để đạt được kết
quả cao nhất đảm bảo tính bền vững về mặt kinh tế, xã hội và môi trường là
điều được nhiều cấp, ngành quan tâm.
1.1.4. Cơ sở lý luận của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
Chương II, Điều 18 Hiến pháp nước Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam
năm 1992 đã khẳng định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước thống
nhất quản lý, sử dụng ” [11].
Điều 1 Luật đất đai 1993 khẳng định “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do
nhà nước thống nhất quản lý ” [11].
Tại chương II điều 18 Hiến pháp năm 1992 nêu rõ: “Nhà nước thống
nhất quản lý đất đai theo quy hoạch và pháp luật bảo đảm sử dụng đúng mục
đích và có hiệu quả” Điều đó thể hiện tính pháp chế của nhà nước ta trong
việc quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đai.
Điều 6 Luật Đất đai 2003 qui định: “Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử
dụng đất đai ” là một trong 13 nội dung quản lý nhà nước về đất đai. [12].
Điều 19 Luật Đất đai 2003 khẳng định: “Căn cứ để quyết định giao đất,
cho thuê đất là quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai đã được cơ quan nhà
nước có thẩm quyền xét duyệt”. [12].
Nghị quyết 01/1997/QH9 Quốc hội khóa IX, kỳ họp 11 (tháng 04/1997) về
kế hoạch sử dụng đất cả nước năm 2000 và đẩy mạnh công tác quy hoạch sử
dụng đất các cấp trong cả nước. [22].
Như vậy để sử dụng và quản lý đất đai một cách tiết kiệm, hợp lý và có
hiệu quả nhất thiết phải làm quy hoạch.
11
+ Quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp;
+ Quy hoạch sử dụng đất các khu dân cư nông thôn;
+ Quy hoạch sử dụng đất đô thị;
+ Quy hoạch sử dụng đất chuyên dùng.
1.1.7. Hệ thống các văn bản liên quan đến quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
Việc lập và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phải dựa trên
những văn bản có giá trị pháp lý:
- Hiến pháp 1992, Luật Đất đai 1993 cùng các lần sửa đổi bổ sung năm
1998, 2001 và Luật Đất đai 2003 [11].
- Công văn số 503 CV - TCĐC ngày 29/04/1995 của Tổng cục Địa chính
và công văn 862 CV - TCĐC ngày 12/10/1998 của Tổng cục Địa chính về
việc hướng dẫn quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
- Nghị định số 181/2004/NĐ - CP ngày 29/10/2004 của chính phủ về
hướng dẫn thi hành Luật đất Đai 2003.
- Thông tư số 1842/2001/TT - TCĐC ngày 01/11/2001 và thông tư số
30/2004/TT - BTNMT ngày 01/11/2004 của Bộ Tài Nguyên & Môi Trường
về hướng dẫn lập, điều chỉnh và thẩm định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
1.2. Tình hình sử dụng đất trên thế giới
Hiện nay trên thế giới có hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, mỗi quốc
gia và vùng lãnh thổ này đều có các chính sách, công cụ quản lý đất đai khác
nhau, trong đó quy hoạch sử dụng đất là một trong những công cụ rất quan
trọng. Công tác quy hoạch đất đai đã được tiến hành nhiều năm trước đây, ở
một số nước như Anh, Pháp, Liên Bang Nga đã xây dựng cơ sở lý luận của
ngành quản lý đất đai tương đối hoàn chỉnh và ngày càng tiến bộ. Theo Tổ
chức Lương Nông Liên hợp quốc (FAO), quy hoạch sử dụng đất đai là bước
kế tiếp của phương pháp đánh giá đất. Kết quả của việc đánh giá đất sẽ đưa ra
một loại hình hợp lý nhất đối với đất đai trong vùng. Phương pháp quy hoạch
12
Trách nhiệm lập quy hoạch là của 290 quận trong cả nước trong khi luật quy
hoạch điều chỉnh các hoạt động quy hoạch đất đai, đáp ứng lợi ích quốc gia
và lợi ích cộng đồng. Tại các quận phải có quy hoạch tổng thể, dưới đó là
quy hoạch phát triển chiến lược của cộng đồng và các quy hoạch phát triển
chi tiết.
- Ở Nam Mỹ, đã lập đề án quy hoạch mặt bằng ở cấp quốc gia, thiết kế
với sự tham gia của chính quyền cấp tỉnh (trung gian), một dự án chỉ dẫn quốc
gia cho thấy sự phân bố hợp lý các khu vực sử dụng đất đai (đất khu dân cư
nông thôn, đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất chuyên dùng, đất ở và đất
chưa sử dụng). Đồ án quy hoạch cấp quốc gia làm căn cứ cho chính quyền
cấp tỉnh soạn thảo các đồ án chi tiết hơn, với sự phối hợp chính quyền cấp
thiết hơn.
Các đồ án quy hoạch dựa vào điều tra thiên nhiên của cấp dưới (cấp
huyện) để làm cở sở quy hoạch, sau đó các nhà chức trách địa phương bổ
sung chi tiết hơn cho các đồ án đó với sự phối hợp của chủ sử dụng đất.
- Ở Canada, chính phủ liên bang đã can thiệp vào quy hoạch cấp trung
gian (cấp bang). Hiện nay, chính phủ đưa ra các mục tiêu chung ở cấp quốc
gia giống như người tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích các hoạt động
lập quy hoạch lập ở cấp bang. Đồng thời, chính phủ liên bang cũng đóng góp
các ý kiến mang tính khoa học và sự ủng hộ về tài chính cụ thể như việc phân
tích kinh tế theo vùng và lập bản đồ sinh thái được thể hiện ở cấp quốc gia.
Ngoài ra, chính phủ còn có vai trò hỗ trợ để có được sự tham gia của các khu
vực liên quan ở các giai đoạn khác nhau của quá trình lập quy hoạch bao gồm
các ngành công nghiệp, nông nghiệp. Hiện nay, khi xây dựng các phương án
quy hoạch thì người ta rất quan tâm đến vấn đề môi trường.
14
- Ở Thái Lan, việc quy hoạch đất đai được phân theo ba cấp (cấp
quốc gia, cấp vùng và cấp địa phương). Quy hoạch nhằm thể hiện cụ thể
các chương trình kinh tế - xã hội của hoàng gia Thái Lan, gắn liền với việc
với 64 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Đến nay công tác quản lý đất đai đã đi vào nề nếp, các văn bản qui
phạm pháp luật liên quan đến đất đai liên tục được ban hành nhằm phục vụ tốt
công tác quản lý nhà nước về đất đai.
1.3.2. Tình hình thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất trong phạm vi
cả nước
Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai ngày càng được Đảng và Nhà
nước quan tâm chỉ đạo sát sao bằng các văn bản và chính sách đất đai. Điều
này được xem như là một luận chứng cho sự phát triển của nền kinh tế đất
nước, nó thể hiện qua các giai đoạn từ sau khi thống nhất đất nước cụ thể
như sau:
- Trước những năm 1980: Sau ngày 30/4/1975, chúng ta đề ra kế hoạch
5 năm để khôi phục nền kinh tế đất nước và hoàn thành cuộc cách mạng dân
tộc, dân chủ thống nhất đất nước. Hội đồng Chính phủ đã lập ra ban chỉ đạo
phân vùng quy hoạch nông, lâm nghiệp. Trung ương đã triển khai công tác
này trên phạm vi cả nước. Quy hoạch sử dụng đất thời kỳ này chưa được coi
là công tác của ngành quản lý mà chỉ được đề cập tới như là một phần của
quy hoạch phát triển ngành Nông - Lâm - Nghiệp. Trong các phương án trên
đều có đề cập đến vấn đề quy hoạch sử dụng đất nông, lâm nghiệp và coi đó
là luận chứng quan trọng để phát triển ngành. Tuy nhiên tính khả thi của
phương án còn thấp.
- Thời kỳ từ năm 1980 đến trước Đại hội VI của Đảng năm 1986: Năm
1981, Đảng ta tiến hành Đại hội lần thứ V, Đại hội đã quyết định xúc tiến
Copyright: Tài liệu đại học ©