Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
NGUYỄN NGỌC TUẤN
ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT XÂY
DỰNG KHU CÔNG NGHIỆP BÌNH XUYÊN, HUYỆN BÌNH
XUYÊN, TỈNH VĨNH PHÚC ĐẾN SINH KẾ NGƯỜI DÂN
Chuyờn ngành: Quản lý đất đai
Mó số: 60.62.16 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS-TS. Đỗ Thị Lan
ii
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện đề tài ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã
nhận được sự hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo của các nhà khoa học, các thầy
cô giáo và sự giúp đỡ nhiệt tình, những ý kiến đóng góp quý báu của nhiều cá
nhân và tập thể để hoàn thành bản luận văn này.
Nhân dịp này tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS. Đỗ Thị Lan đã trực
tiếp hướng dẫn tôi trong thời gian thực hiện luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo
Khoa Tài nguyên và Môi trường - Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên;
Tôi xin chân thành cảm ơn Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh
Phúc, Ban Quản lý các KCN và THĐT tỉnh Vĩnh Phúc; Sở Tài chính, Sở Kế
hoạch và Đầu tư; Sở Lao động- Thương binh và xã hội, Cục Thống kê tỉnh
Vĩnh Phúc; các phòng: Tài nguyên và Môi trường, Tài chính, Nội vụ và Thống
kê của huyện Bình Xuyên;UBND xã Sơn Lôi, Đạo Đức, Thị trấn Hương Canh
, đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu thực hiện đề tài
tại địa phương.
Tôi xin cảm ơn tới gia đình, những người thân, cán bộ, đồng nghiệp và
bạn bè đã tạo điều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này.
Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn! Tác giả Luận văn
Nguyễn Ngọc Tuấn
Bình Xuyên tính đến ngày 31/12/2010[16] 39
Bảng 3.3: Cơ cấu sử dụng đất của KCN Bình Xuyên 42
Bảng 3.4: Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất xây dựng dự án KCN
Bình Xuyên 45
Bảng 3.5: Kết quả điều tra về thu hồi đất và bồi thường hỗ trợ
của các hộ dân 49
Bảng 3.6: Phương thức sử dụng tiền bồi thường hỗ trợ của các hộ dân 50
Bảng 3.7: Tài sản sở hữu của các hộ trước thời điểm năm 2005
và sau khi thu hồi đất thời điểm năm 2010 53
Bảng 3.8: Đánh giá về tình hình tiếp cận cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội của
các hộ dân sau khi bị thu hồi đất 55
Bảng 3.9: Kết quả phỏng vấn về quan hệ trong nội bộ gia đình các hộ dân . 56
Bảng 3.10: Tự đánh giá của các hộ về tình hình việc làm 57
Bảng 3.11: Sự thay đổi ngành nghề của người lao động trước và sau khi
thu hồi đất 61
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
v
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 3.1: Cơ cấu kinh tế huyện Bình Xuyên năm 2010 37
Hình 3.2: Sự thay đổi về ngành nghề của hộ 64
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
2
giải pháp hợp lý cho khu vực và có thể nhân rộng áp dụng rộng rãi trên cả nƣớc
là mục tiêu của đề tài nghiên cứu “Đánh giá ảnh hưởng của việc thu hồi
đất xây dựng Khu công nghiệp Bình Xuyên, huyện Bình Xuyên, tỉnh
Vĩnh Phúc đến sinh kế người dân”.
2. Mục đích và yêu cầu nghiên cứu:
* Mục đích nghiên cứu
- Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thƣờng giải phóng mặt bằng
khi Nhà nƣớc thu hồi đất để thực hiện dự án xây dựng khu công nghiệp Bình
Xuyên - huyện Bình Xuyên.
- Đánh giá đƣợc các tác động của việc thu hồi đất đến ngƣời dân bị thu
hồi đất xây dựng khu công nghiệp Bình Xuyên.
- Phân tích những tồn tại và nguyên nhân của việc thu hồi đất xây dựng
Khu công nghiệp Bình Xuyên từ đó làm cơ sở đề xuất các giải pháp và chính
sách hỗ trợ mới và hợp lý cho địa bàn nghiên cứu.
* Yêu cầu nghiên cứu
- Phản ánh đƣợc chính xác các tác động của việc thu hồi đất để xây dựng
các khu công nghiệp đến đời sống, việc làm và môi trƣờng của ngƣời dân ở địa
bàn nghiên cứu;
- Đánh giá một cách khách quan và đƣa ra đƣợc các biện pháp hợp lý
đƣợc ngƣời dân đồng tình trên cơ sở đầy đủ khoa học và thực tiễn.
khu vực lãnh thổ Đài Loan [13].
3. Theo Nghị định 29/2008/NĐ-CP ngày 14/3/2008 của Chính phủ quy
định về KCN, khu chế xuất và khu kinh tế: “Khu công nghiệp là khu
chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
4
công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định, đƣợc thành lập theo điều kiện,
trình tự và thủ tục quy định tại Nghị định này” [9].
Nhƣ vậy, xét về bản chất các định nghĩa không có sự khác biệt lớn,
tuy nhiên do yêu cầu của từng thời kỳ của phát triển kinh tế cũng nhƣ
các quan điểm khác nhau trong định hƣớng vĩ mô thì cũng các định
nghĩa này cũng có những điểm khác nhau.
1.1.2. Bản chất của xây dựng KCN
Bản chất của xây dựng KCN là quá trình phát triển các nhà máy xí
nghiệp một cách có quy hoạch tổng thể trên phƣơng diện toàn quốc gia hay
một vùng lãnh thổ nhất định nhằm tƣơng trợ lẫn nhau trong sản xuất, kinh
doanh công nghiệp cũng nhƣ xử lý chất thải. Mặt khác việc xây dựng các
KCN còn tạo điều kiện cho các địa phƣơng ứng dụng một cách nhanh nhất
các tiến bộ khoa học kỹ thuật nhờ đó nâng cao đƣợc năng suất cũng nhƣ hạn
chế đƣợc vấn đề gây ra ô nhiễm môi trƣờng và nhờ đƣa tiến bộ kỹ thuật vào
sản xuất sẽ nâng cao trình độ cũng nhƣ tay nghề cho công nhân, cho cán bộ
kỹ thuật dẫn tới có đƣợc lực lƣợng lao động tay nghề cao trong sản xuất, đây
là điều hết sức cần thiết hiện nay.
1.1.3. Nguyên tắc và vai trò của xây dựng KCN
Trong thời kỳ CNH, HĐH việc xây dựng các khu cụm công nghiệp tập
trung là cần thiết và đƣợc nhà nƣớc khuyến khích. Từ năm 1994 các KCN
đƣợc xây dựng để cung ứng cơ sở hạ tầng thuận lợi, tạo điều kiện dễ dàng cho
đầu tƣ nƣớc ngoài và đặc biệt khuyến khích các DN nhỏ và vừa gia nhập các
Theo các chuyên gia Nhật, chìa khóa cho sự thành công của các KCN
là vị trí, dịch vụ hạ tầng và năng lực quản lý. Với các mục tiêu cụ thể, KCN
có những vai trò sau:
- Thu hút và tạo nguồn vốn cho đầu tƣ phát triển kinh tế xã hội của đất
nƣớc, đa dạng hoá nguồn vốn đầu tƣ phát triển hạ tầng, góp phần tạo ra môi
trƣờng đầu tƣ hấp dẫn trong quá trình thu hút đầu tƣ trong và ngoài nƣớc;
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
6
- Góp phần tăng trƣởng kinh tế, tạo thêm năng lực sản xuất mới, tạo
nguồn hàng đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nƣớc và xuất khẩu, góp phần
chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đẩy nhanh tốc độ CNH - HĐH, tạo điều kiện phát
triển công nghiệp theo quy hoạch, tránh manh mún, phân tán và tự phát góp
phần tiết kiệm đất đai, sử dụng có hiệu quả ngồn vốn đầu tƣ, tiết kiệm chi phí
sản xuất;
- KCN là hình thức hữu hiệu thực hiện chiến lƣợc lâu dài về tạo việc
làm và chuyển đổi cơ cấu lao động cũng nhƣ sử dụng lao động một cách hiệu
qủa, nhất ở các nƣớc đang phát triển so với thực tế về giá nhân công ở các khu
vực dƣ thừa về lao động khác;
- Du nhập các kỹ thuật và công nghệ tiên tiến, học tập kinh nghiệm quản
lý của các công ty tƣ bản nƣớc ngoài để tránh bị tụt hậu về kinh tế nhất là trong
sản xuất công nghiệp và tăng sức cạnh tranh trên thị trƣờng hàng xuất khẩu;
- Là hạt nhân thúc đẩy phát triển kinh tế vùng, lãnh thổ, đẩy nhanh tốc
độ đô thị hoá và tác động lan toả tích cực trong việc CNH - HĐH nông
nghiệp, nông thôn;
- Có điều kiện thuận lợi trong kiểm soát, bảo vệ và xử lý sự cố môi
trƣờng. KCN là địa điểm tốt nhất để di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm từ
các đô thị, thành phố lớn phục vụ mục đích phát triển công nghiệp bền vững;
- KCN còn có vai trò quan trọng trong chính sách đối ngoại của quốc
theo quy hoạch phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội của quốc gia,
chiến lƣợc phát triển công nghiệp, chiến lƣợc thƣơng mại quốc tế, tạo đƣợc
bƣớc đi phù hợp với khả năng của đất nƣớc về tài chính, thu hút đầu tƣ, phát
triển hạ tầng của từng thời kỳ, đảm bảo phân bố lực lƣợng sản xuất trên lãnh
thổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, bảo vệ môi trƣờng sinh thái, đây
cũng là bài học đƣợc rút ra từ thời kỳ phát triển các cụm công nghiệp Việt Trì,
Đông Anh của những năm 60, 70 của thế kỷ trƣớc và hiện nay vẫn chƣa thể
khắc phục đƣợc hoàn toàn;
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
8
- Đối với phát triển KT-XH vùng: trên cơ sở lợi thế vùng, xây dựng
KCN vừa khai thác lợi thế của vùng vừa tránh đƣợc đầu tƣ phân tán, phát huy
đƣợc hiệu quả của vốn đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng. Phát triển KCN là phát
triển công nghiệp theo quy hoạch, bảo vệ môi trƣờng, tiết kiệm và phát huy
hiệu quả sử dụng đất và các nguồn lực khác, hình thành đô thị mới, thực hiện
văn minh, tiến bộ xã hội, giảm khoảng cách giữa các vùng nông thôn và thành
thị. Phát triển KCN là giải pháp quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế
giữa các vùng;
- Đối với hội nhập kinh tế quốc tế: Nhƣ đã phân tích ở trên, hàng hoá
trong KCN một mặt cung cấp thị trƣờng nội địa để đảm bảo đủ sức cạnh tranh
và ngăn chặn hàng nhập lậu từ các nƣớc khác, mặt khác KCN là khu sản xuất
hàng hoá xuất khẩu (thƣờng chiếm 65% - 70% tổng doanh số hàng hoá do
KCN sản xuất ra) đƣợc coi là một cửa ngõ khai thông nền kinh tế trong nƣớc
với nền kinh tế trong khu vực và trên thế giới;
Nhƣ vậy, KCN là một hình thức tổ chức công nghiệp tiên tiến, hữu
hiệu, phù hợp và khả thi cho các nƣớc đang phát triển nói chung và Việt Nam
nói riêng, có vai trò quan trọng hàng đầu trong quá trình công nghiệp hoá hiện
đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế trong suốt giai đoạn đổi mới và xây dựng
1965. Ở các nƣớc đang phát triển bắt đầu vào cuối thập kỷ 60 mới có 9 KCN ở 9
nƣớc thì đến đầu thập kỷ 70 có 34 KCN, đến giữa thập kỷ 80 có 35 nƣớc thành
lập đƣợc 79 KCN, sau 2 năm (1987) theo số liệu thống kê đã đạt 111 KCN ở 40
nƣớc, nhìn chung mô hình KCN đã trở thành làn sóng phát triển mạnh mẽ ở
nhiều nƣớc trên thế giới và trở thành mô hình tiến bộ đối với chƣơng trình phát
triển công nghiệp, chuyển đổi cơ cấu kinh tế ở các nƣớc đang phát triển vào
những năm 1960 - 1970 nhƣ Hàn Quốc, Malaysia, Philippin, Trung Quốc, Thái
Lan, Đài Loan, Hiện nay, trên thế giới có hàng ngàn KCN đƣợc thành lập, tuy
nhiên sự phát triển các KCN các nƣớc không đều, thậm chí ở một số nƣớc không
thành công nhƣng số lƣợng loại hình này vẫn không ngừng tăng lên[30].
Đến nay, việc xây dựng phát triển các KCN có nhiều thay đổi. Các
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
10
nƣớc tập trung đi sâu vào quản lý chất lƣợng hiệu quả, tạo môi trƣờng thuận
lợi, dịch vụ, chính sách và đặc biệt là cơ sở hạ tầng ngày càng hoàn thiện,
nhằm hƣớng tới lợi nhuận cao hơn cho các nhà sản xuất, KD đến đầu tƣ nhờ
giảm chi phí sản xuất về nhân công, thuế, giao thông vận tải, dịch vụ, phục vụ
nhanh chóng trên cơ sở khuyến khích từ các chính sách của nƣớc chủ nhà
dành cho các nhà đầu tƣ ở trong KCN làm cho các sản phẩm hàng hoá ở đây
giá rẻ, chất lƣợng cao lại có khả năng cạnh tranh với các nơi khác trên thị
trƣờng thế giới và khu vực. Với các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài vào KCN của
nƣớc sở tại còn có điều kiện thuận lợi để thâm nhập vào thị trƣờng nƣớc đó có
điều kiện đƣợc cung cấp nguyên liệu tại chỗ tạo sự ổn định về nguyên liệu và
thị trƣờng mở rộng hơn.
1.1.4.2. Tình hình xây dựng các KCN ở Việt Nam
Năm 1957, Việt Trì là nơi đầu tiên đƣợc chọn để xây dựng KCN của
nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và đến năm 1962 KCN Việt Trì tỉnh Vĩnh
Phú (cũ) nay là Phú Thọ đƣợc khánh thành. Tính đến tháng 9 năm 2010 cả
phƣơng có KCN thì KCN làm tăng GDP cho địa phƣơng và quan trọng hơn là
tăng giá trị sử dụng đất. Việc phát triển các KCN làm cho các địa phƣơng hầu
hết đƣợc thay đổi về bộ mặt kinh tế, cơ sở hạ tầng phát triển, các ngành nghề
phụ trợ phát triển qua đó đời sống kinh tế đƣợc nâng cao hơn.
* Tiêu cực:
Bên cạnh các mặt tích cực đã nêu, việc xây dựng KCN cũng có những
tác động tiêu cực trong việc chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất, nó sẽ phát triển
theo hƣớng xấu đi nếu không có sự kiểm soát, định hƣớng có quy hoạch của
các cấp thẩm quyền. Đặc biệt là vấn đề của ngƣời nông dân bị mất đất sản xuất,
một số hộ nông dân do quá tuổi lao động, không có trình độ theo yêu cầu của
nhà tuyển dụng đã không chuyển đổi đƣợc việc làm dẫn đến tình trạng thất
nghiệp và giảm thu nhập nên kinh tế những hộ này ngày càng đi xuống.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
12
1.1.5.2. Tác động về xã hội
* Tích cực
Xây dựng KCN dẫn tới nhu cầu về lao động vào các ngành công nghiệp
tại KCN sẽ tăng nên lực lƣợng lao động ở độ tuổi còn trẻ trong vùng sẽ có cơ
hội học tập để đáp ứng đƣợc công việc. Từ đó sẽ có công việc ổn định và thu
nhập cao hơn lao động nông nghiệp trƣớc đây. Ngoài ra, việc xây dựng KCN
kéo theo nhiều loại hình dịch vụ phát triển vì vậy, những ngƣời dân trong
vùng có thêm các cơ hội về các loại hình việc làm mới nhờ đó nâng cao thu
nhập. Xây dựng các KCN là cơ hội để phát triển các ngành nghề truyền thống,
những hộ nông dân mất đất không đáp ứng đƣợc công việc mới có tính chất
công nghiệp cao sẽ chuyển hƣớng tham gia vào để phát triển các ngành nghề,
làng nghề truyền thống để tận dụng đƣợc sức lao động của nhiều độ tuổi lao
động cũng nhƣ thời gian nhàn rỗi (nghề thêu, mây tre đan, ). Đối với vấn đề
phát triển xã hội, CNH hoá tại các KCN góp phần phát triển xã hội một cách
cho hàng vạn lao động nhƣng tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức khá cao (ở đô thị là
2%). Với tốc độ thu hồi đất trong những năm vừa qua rõ ràng việc làm cho
lao động sau khi giao đất là một vấn đề rất lớn khi lực lƣợng lao động này đại
bộ phận chƣa qua đào tạo và độ tuổi cao (35-55-60 tuổi), nhất là lao động nữ,
vì vậy để tìm đƣợc việc làm trong các cụm công nghiệp, KCN, phù hợp với
yêu cầu của các nhà tuyển dụng là rất khó khăn.
1.1.6. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới và Việt Nam về giải quyết
việc làm cho người dân khi bị thu hồi đất.
Để giải quyết vấn đề việc làm và lao động dƣ thừa trong quá trình công
nghiệp hóa, đô thị hóa ở một số nƣớc trên thế giới, các quốc gia đã có nhiều giải
pháp khác nhau tuỳ thuộc vào điều kiện thực tế của mỗi nƣớc. Kết quả đạt đƣợc
của mỗi quốc gia là bài học quý báu đối với vấn đề giải quyết việc làm cho
ngƣời dân trong quá trình công nghiệp hóa ở Việt Nam.
1.1.6.1. Kinh nghiệm của Cộng hòa Liên bang Đức
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
14
Công tác khuyến khích phát triển kinh tế đô thị là một trọng tâm đƣợc ƣu
tiên ở tất cả các đô thị của nƣớc Đức. Công tác lãnh đạo và quản lý các KCN
đều chú ý tập trung khai thác các tiềm năng kinh tế địa phƣơng tạo điều kiện
thuận lợi để nó phát triển. Việc này liên quan đến hàng loạt các nhân tố nhƣ tác
động vào hoạt động của các doanh nghiệp thông qua chính sách tài chính thuế,
duy trì khuyến khích các doanh nghiệp mới, chuẩn bị mặt bằng và cơ sở hạ
tầng, marketing đô thị, khuyến khích đổi mới công nghệ, xây dựng chính sách
việc làm cho địa phƣơng. Nƣớc Đức hiện nay đang ở trong thời kỳ “phi công
nghiệp hoá” nên đã giải thể các nhà máy xuất hiện từ đầu thế kỷ 20 để chuyển
sang các dây chuyền sản xuất hiện đại có công nghệ cao và sạch, tạo năng suất
lao động cao và giảm ô nhiễm môi trƣờng. Các dự án phát triển kinh tế ở các
KCN đƣợc chuẩn bị một cách nghiêm túc, dân chủ và hƣớng vào phục vụ lợi
các vùng thành thị. Thực trạng này đã gây ra rất nhiều khó khăn cho công tác
quản lý đô thị về các mặt nhƣ: quản lý dân cƣ, lao động việc làm, an ninh, sức
khoẻ và nhiều vấn đề khác. Trong những năm qua, mặc dù vẫn còn tình trạng
di cƣ đến các đô thị lớn nhƣng với các biện pháp hữu hiệu Trung Quốc đã đạt
đƣợc những thành công trong việc hạn chế sức ép về việc làm. Giải pháp chủ
yếu mà Trung Quốc áp dụng để giải quyết việc làm cho các KCN là:
+ Phát triển các xí nghiệp địa phƣơng để thu hút việc làm. Các giai
đoạn phát triển của xí nghiệp địa phƣơng ở Trung Quốc bao gồm:
Giai đoạn đầu tiên là từ khi tiến hành đổi mới đến năm 1984. Trong
giai đoạn này, nhờ vào chủ trƣơng đổi mới của Trung Quốc về nông thôn, đặc
biệt là hệ thống hợp đồng trách nhiệm với các hộ gia đình đã tạo điều kiện
thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, các nhân tố cho sản xuất đã bắt đầu xuất
hiện và những ngƣời nông dân bắt đầu tham gia vào các hoạt động kinh tế phi
nông nghiệp. Các đội sản xuất đƣợc đổi tên thành các xí nghiệp địa phƣơng.
Giai đoạn thứ hai từ năm 1985 đến năm 1988 khi sản xuất nông nghiệp có
những biến động lớn và có sự giảm sút thì các xí nghiệp địa phƣơng lại rất phát
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
16
triển giúp cho kinh tế nông thôn phát triển một cách mạnh mẽ và toàn diện. Nhờ
vào các chính sách khuyến khích phát triển của nhà nƣớc đối với xí nghiệp địa
phƣơng. Năm 1988 tổng giá trị sản lƣợng của các xí nghiệp địa phƣơng này đạt
tới 645,9 tỷ nhân dân tệ; tăng gấp hơn 6 lần so với năm 1983. Các xí nghiệp này
hàng năm đã thu hút đƣợc lực lƣợng lao động dƣ thừa lên đến 10 triệu ngƣời và
đến năm 1988 số lao động làm trong các xí nghiệp này lên tới 95,45 triệu ngƣời,
xấp xỉ với số lao động làm việc trong các doanh nghiệp nhà nƣớc.
Giai đoạn thứ ba từ năm 1989 đến năm 1991: Đây là giai đoạn có nhiều
biến đổi trong sự phát triển của các xí nghiệp địa phƣơng. Nhờ vào các chính
sách mở cửa của Trung Quốc, do đặc điểm của địa lý gần với Hồng Kông, Ma
doanh nghiệp địa phƣơng đã tạo ra rất nhiều cơ hội việc làm cho lực lƣợng lao
động dôi dƣ ở khu vực nông thôn. Trung Quốc đã xuất hiện hai mô hình công
nghiệp hoá nông thôn là mô hình cá nhân ở phía nam tỉnh Giang Tô và mô
hình tập thể ở thành phố Giang Châu. Khuyến khích xây dựng các doanh
nghiệp địa phƣơng là một trong những giải pháp quan trọng của Trung Quốc
nhằm giải quyết vấn đề việc làm nông thôn.
+ Xây dựng các đô thị quy mô vừa và nhỏ để giảm bớt lao động nhập cƣ
ở các thành phố lớn. Sự phát triển các đô thị nhỏ ở các vùng nông thôn cùng
với công nghiệp hoá nông thôn sẽ là một giải pháp để thu hút lao động dƣ thừa,
góp phần tối đa hoá việc phân bổ các nguồn lực ở các khu vực và thu hẹp
khoảng cách giữa các thành phố và vùng nông thôn. Những ngƣời nông dân có
kỹ năng sẽ có cơ hội tham gia vào các ngành công nghiệp và dịch vụ mà không
phải tham gia sản xuất nông nghiệp. Nhƣ vậy, qua bài học kinh nghiệm của
Trung Quốc về giải quyết vần đề dƣ thừa lao động nông thôn trong quá trình
CNH-HĐH trong từng giai đoạn phát triển là một bài học bổ ích cho nƣớc ta,
nhất là đối với giai đoạn đô thị hoá mạnh đang diễn ra hiện nay [23].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
18
1.1.6.3. Kinh nghiệm ở Nhật Bản:
Những năm 40 và 50 của thế kỷ XX, đời sống của nông dân Nhật Bản
gặp rất nhiều khó khăn, ruộng đất tập trung vào tay địa chủ, nông dân thiếu
việc việc trầm trọng. Để giải quyết tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm ở
nông thôn chính phủ Nhật Bản đã tiến hành :
+ Cải cách ruộng đất và thực hiện đa dạng hoá sản phẩm nông nghiệp.
Cải cách ruộng đất đã khuyến khích ngƣời nông dân đầu tƣ thêm nhiều lao
động vào ruộng đất chính họ sở hữu. Để tăng sản lƣợng, số ngày làm việc
bình quân một vụ trên diện tích gieo trồng đƣợc tăng lên. Bên cạnh đó, thâm
canh tăng vụ, hợp lý hoá cơ cấu cây trồng đã hạn chế đƣợc tình trạng thiếu
trƣờng hợp cụ thể [13].
Đến năm 1959 bản Hiến pháp thứ 2 đƣợc ban hành và nhiều văn bản khác
quy định vẫn có 3 hình thức sở hữu về đất đai do vậy, khi thu hồi, lấy đất của tập
thể và tƣ nhân Nhà nƣớc phải thực hiện trƣng dụng đất. Điều 20 của Hiến pháp
nói rõ: “Khi nào cần thiết vì lợi ích chung Nhà nƣớc mới trƣng mua hoặc trƣng
dụng, trƣng thu có bồi thƣờng thích đáng các tƣ liệu sản xuất ở thành thị và nông
thôn, trong phạm vi và điều kiện do pháp luật quy định.”[17].
Về việc trƣng dụng đất, ngày 14/04/1959 Thủ tƣớng Chính phủ ban
hành Nghị định số 151-TTg quy định về thể lệ tạm thời về trƣng dụng đất.
Một trong những nguyên tắc của việc trƣng dụng ruộng đất của nhân dân
dùng vào việc xác định những công trình do Nhà nƣớc quản lý: “Đảm bảo kịp
thời và đủ diện tích cần thiết cho công trình xây dựng, đồng thời chiếu cố
đúng mức quyền lợi và đời sống của ngƣời có ruộng. Những ngƣời có ruộng
đất bị trƣng dụng đƣợc bồi thƣờng và trong trƣờng hợp cần thiết đƣợc giúp
giải quyết công việc làm ăn” [22]. Bên cạnh đó Nghị định cũng quy định về
việc bồi thƣờng cho ngƣời có ruộng đất bị trƣng dụng: “Cách bồi thƣờng tốt
nhất là vận động nhân dân điều chỉnh hoặc nhƣờng ruộng đất cho những
ngƣời có ruộng đất bị trƣng dụng để họ có thể tiếp tục sản xuất”. “ … trƣờng
Copyright: Tài liệu đại học ©