ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
TRỊNH THỊ NGÂN
KHẢO SÁT MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, KHẢ NĂNG SẢN XUẤT
CỦA NGỰA BẠCH NUÔI TẠI HUYỆN PHÚ BÌNH- TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: CHĂN NUÔI
Mã số: 60 62 01 05 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. DƢƠNG MẠNH HÙNG
THÁI NGUYÊN - 2012
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
sự kính trọng sâu sắc nhất tới:
Ban Giám hiệu Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Phòng quản lý Đào
tạo sau đại học và các thầy cô giáo Khoa Chăn nuôi - Thú y Trường Đại học Nông
Lâm Thái Nguyên.
Đặc biệt, tôi xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ của thầy giáo hướng
dẫn: TS. Dƣơng Mạnh Hùng đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình
triển khai các nội dung nghiên cứu cũng như đã góp nhiều ý kiến quý báu cho việc
hoàn thành luận văn.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Hợp tác xã chăn nuôi ngựa bạch xã
Dương Thành và các bà con nông dân nuôi ngựa trong xã đã tạo điều kiện, giúp đỡ
về thời gian, cơ sở vật chất, nhân lực giúp tôi hoàn thành luận văn.
Nhân dịp này tôi cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất tới toàn thể
gia đình, bạn bè đã động viên giúp đỡ tôi cả về vật chất và tinh thần để tôi yên tâm
hoàn thành luận văn.
Tôi xin trân trọng gửi tới các thầy cô giáo, các vị trong Hội đồng chấm luận
văn lời cảm ơn sâu sắc và lời chúc tốt đẹp nhất.
Thái Nguyên, tháng 11 năm 2012
Tác giả luận văn Trịnh Thị Ngân
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên iii
MỤC LỤC
MỞ ĐẦ U
1. Đặt vấn đề 1
2. Mục tiêu của đề tài 2
1.10. Đặc điểm một số chỉ tiêu sinh lý- sinh hóa máu ngựa 36
1.11. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 39
1.11.1. Tình hình nghiên cứu trong nước 39
1.11.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước 42
CHƢƠNG 2: ĐỊ A ĐIỂ M, ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG
PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu 45
2.1.1. Địa điểm nghiên cứu 45
2.1.2. Thời gian nghiên cứ u 45
2.2. Đối tượng nghiên cứu 45
2.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu 45
2.3.1. Nội dung nghiên cứu 45
2.3.2. Phương pháp nghiên cứu 46
2.3.3. Phương pháp tính toán và sử lý số liệu 49
CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
3.1. Số lượng và cơ cấu đàn ngựa nuôi ở xã Dương Thành 51
3.1.1. Số lượng đàn ngựa bạch. 51
3.1.2. Cơ cấu đàn ngựa 53
3.2. Một số đặc điểm sinh học của ngựa bạch 54
3.2.1. Đặc điểm mầu sắc của ngựa bạch 54
3.2.2. Đặc điểm ngoại hình và mầu sắc của thế hệ con được sinh ra 55
3.3. Theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng của ngựa bạch. 57
3.3.1. Sinh trưởng tích luỹ của ngựa bạch 57
3.3.2. Sinh trưởng tuyệt đối của ngựa bạch 60
3.3.3. Sinh trưởng tương đối của ngựa bạch 62
3.4. Kích thước một số chiều đo của ngựa bạch 64
3.5. Một số chỉ số cấu tạo thể hình 66
3.6. Đặc điểm sinh lý sinh dục và biểu hiện động dục của ngựa bạch 68
3.6.1. Sinh lý sinh dục của ngựa bạch 68
3.6.2. Những biểu hiện động dục của ngựa cái 72
Đvt Đơn vị tính
TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên vii
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Kích thước (cm) và thể trọng (kg) của ngựa ở một số địa phương 4
Bảng 1.2. Các hệ cơ quan chức năng của ngựa 9
Bảng 1.3. Biến động hồng cầu, bạch cầu 10
Bảng 1.4. Sự phân ly tính trạng màu sắc của ngựa ở đời con 12
Bảng 1.5. Thời gian động dục và thời điểm rụng trứng của một số loài gia súc 25
Bảng 3.1. SL đàn ngựa bạch nuôi tại xã Dương Thành trong 3 năm 51
Bảng 3.2. Cơ cấu đàn ngựa theo giống nuôi tại xã Dương Thành……………… 53
Bảng 3.3. Cơ cấu đàn ngựa bạch theo lứa tuổi và tính biệt tại xã Dương Thành 53
Bảng 3.4. Khảo sát màu sắc lông, da ngựa bạch 55
Bảng 3.5. Đặc điểm về ngoại hình của ngựa bạch 56
Bảng 3. 6. Sinh trưởng tích luỹ của ngựa bạch (kg) 57
Bảng 3. 7. Sinh trưởng tuyệt đối của ngựa bạch (g/con/ngày) 60
Bảng 3. 8. Sinh trưởng tương đối của ngựa bạch (%) 62
Bảng 3. 9. Kích thước một số chiều đo của ngựa bạch (ĐVT:Cm) 64
Bảng 3. 10. Một số chỉ số cấu tạo thể hình chính của ngựa bạch 67
Bảng 3. 11. Một số đặc điểm sinh lý sinh dục của ngựa 68
Bảng 3.12 . Những biểu hiện động dục của ngựa bạch cái 73
Bảng 3.13. Hàm lượng các chất dinh dưỡng của thịt ngựa 74
Bảng 3.14. Một số đặc điểm sinh lý sinh hóa máu của ngựa bạch 76
xưa. Ngựa được con người sử dụng lấy sức kéo, phương tiện đi lại và cung cấp
nguồn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao
Ngoài những vai trò trên con ngựa còn có nhiều giá trị khác trong y học. Hiện
nay nhân dân tại một số tỉnh có tập quán dùng xương ngựa để nấu cao, đặc biệt là
xương ngựa bạch và coi đó là vị thuốc quý bồi bổ sức khoẻ. Quan niệm của Đông y
cũng cho rằng: cao xương ngựa rất tốt có tác dụng chữa các bệnh về khớp và một số
chứng bệnh nan y ở người. Nhưng hiện nay ngựa bạch không còn nhiều trên thị
trường nên giá mua khá đắt (Đặng Đình Hanh, 2008) [11].
Chính vì nhận ra được vai trò và lợi ích của việc chăn nuôi ngựa nên chăn
nuôi ngựa đã và đang phát triển rất nhanh và mạnh. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi
ích đó trong quá trình chăn nuôi những nhà chăn nuôi gặp rất nhiều khó khăn khi
khoa học kỹ thuật còn yếu kém và các loại bệnh trên ngựa chưa được hiểu biết đúng
đắn, nên nhiều khi đã gây ra nhiều mất mát lớn cho người dân (Đặng Đình Hanh,
2008 [11] và Lê Viết Ly, 2000 [29]).
Theo những nghiên cứu của nhiều tác giả về ngựa bạch, thì ngựa bạch hiện
nay có rất ít và chỉ còn ở một số tình vùng núi phía Bắc như: Thái Nguyên, Bắc
Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Giang Chúng chỉ còn tồn tại ở những nông hộ
nuôi nhỏ lẻ, không được chăm sóc hợp lý nên thể vóc của chúng rất nhỏ.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 2
Hiện nay nhiều loài động vật quý hiếm đang đứng trên bờ vực của sự tuyệt
chủng do tác động của con người, vì lợi nhuận mà con người săn bắ n động vật tràn
lan làm phá vỡ cân bằng sinh thái (Lê Viết Ly, 2000 [29]; Hoàng Văn Tiệu và cs,
2008 [54]). Đứng trước tình cảnh đó, các nhà khoa học đã hoạt động tích cực nhằm
bảo vệ các loài động vật, nhiều tổ chức chính phủ và phi chính phủ lên tiếng và
thành lập nên tổ chức các giống hiếm - RBT (race breeds international) liên kết bảo
tồn nguồn gen động vật nuôi ở các quốc gia. Giống ngựa bạch đã được Castle và
King (Hội các giống ngựa của Mỹ) làm thí nghiệm và thu được được kết quả chứng
sinh tồn cho tới ngày nay của họ Equydae. Ngựa đã trải qua quá trình tiến hóa từ 45
đến 55 triệu năm để từ một dạng sinh học nhỏ với chân nhiều ngón trở thành động
vật lớn với chân một ngón như ngày nay.
Các hóa thạch cổ nhất đã biết của động vật dạng ngựa có niên đại từ Tiền
Eocen, khoảng 54 triệu năm trước. Loài này trong chi Hyracotherium, là động vật
có kích cỡ con cáo với 3 ngón tại các chân sau và 4 ngón tại các chân trước. Nó là
loại động vật gặm cỏ trên các loại thực vật tương đối mềm và đã thích nghi với việc
chạy. Sự phức tạp trong bộ não của nó gợi ý rằng nó là động vật thông minh và luôn
cảnh giác. Các loài sau này đã suy giảm số lượng ngón chân và phát triển bộ răng
thích hợp hơn với việc nghiền nhỏ cỏ và thức ăn từ thực vật cứng hơn. Nhóm này
trở lên tương đối to lớn hơn trong thể Miocen, với nhiều loài mới đã xuất hiện. Vào
thời gian này động vật dạng ngựa đã trở thành giống như ngựa thật sự hơn với sự
phát triển hình dáng cơ thể điển hình của ngựa hiện đại. Nhiều loài trong số này
phân bố trọng lượng chủ yếu của cơ thể chúng trên ngón trung tâm (ngón thứ 3),
còn những ngón khác đã suy giảm và tiếp xúc với mặt đất một cách rõ ràng. Chủng
sống sót hiện nay là Equus đã tiến hóa vào đầu thể Pleistocen và phổ biến nhanh
chóng trên toàn thế giới.
1.1.2. Vị trí của ngựa trong hệ thống phân loại động vật
Theo Đặng Đình Hanh và Phạm Sỹ Lăng (2008) [20], cho biết ngựa có vị trí hệ
thống phân loại động vật như sau:
Ngựa thuộc giới động vật: Animal Ngành có xương sống: Chordata
Ngành phụ có xương sống: Vertebrata Lớp có vú: Mammalia
Bộ guốc lẻ: Perissdactyla Họ: Equydae
Chủng: Equus Loài: Equus caballus
Tên: Caballus
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 4
1.2. Các giống ngựa trong nước
132,5
17
182
Cái
110,6
113,1
130,6
15,9
176
Hoàng Su Phì- Hà Giang
Đực
110,3
111
128,4
15,2
168
Cái
109,1
110
127,1
14,3
164
Trùng Khánh- Cao Bằng
Đực
113
114,5
130,2
15,9
178
Cái
Việt Nam đã cùng với Trại ngựa Bá Vân hợp tác duy trì nòi giống, tỉ lệ đẻ của ngựa
bạch chỉ khoảng 20-25% tổng cái sinh sản. Hiện nay Hội Thú Y Việt Nam đã xây
dựng một cơ sở chăn nuôi tại xã Yên Mỹ - Thanh Trì – Hà Nội đang nuôi 40-50 con
ngựa bạch nhằm giữ giống và phát triển phục vụ cộng đồng. Những con không đẻ
được, đủ tiêu chuẩn nấu cao sẽ được nấu theo quy trình dân gian 7 ngày 7 đêm. Hội
Thú Y đã kiểm tra 21 chỉ tiêu của cao theo quy định của Bộ Y Tế (không kể 17 chỉ
tiêu đã kiểm tra tại Viện chăn nuôi quốc gia) và công bố trên tạp chí chăn nuôi 3-
2007. Sau nhiều năm học hỏi kinh nghiệm, hiện nay có một số hộ dân ở các tỉnh
cũng biết chăn nuôi ngựa bạch. Trong đó, ở làng Phẩm xã Dương Thành - Phú Bình
có những hộ đã thành công trong việc nhân giống ngựa bạch. Năm 2008 các hộ
chăn nuôi ngựa bạch được Trung tâm hỗ trợ thành lập Hội chăn nuôi ngựa bạch với
36 thành viên. Đến nay, Hội chăn nuôi ngựa bạch xã Dương Thành đã có 45 hội viên với
hơn 200 ngựa.
* Ngựa lai
Chủ yếu dùng ngựa giống Cabadin của Liên Xô- một giống ngựa kiêm dụng
cưỡi thồ tạp giao với ngựa Việt Nam nhằm nâng cao tầm vóc, thể trọng và sức làm
việc của ngựa nước ta. Ngựa lai có thể trọng cao hơn và nhiều ưu điểm hơn ngựa
Việt Nam. Ngựa lai có chiều cao trung bình 122-125cm. Hiện nay trại ngựa Bá Vân
ở Phổ Yên đang nuôi ngựa Cabadin thuần chủng để tạo ra nhiều ngựa lai có chất
lượng ổn định đồng thời giúp các trạm truyền giống tiếp tục lai tạo nâng cao chất lượng
ngựa địa phương.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 6
1.3. Một số giống ngựa của thế giới
* Ngựa ả rập
Ngựa Ả Rập từ lâu là giống ngựa nổi tiếng có ngoại hình và màu sắc đẹp
được nhiều nước dùng làm nguyên liệu cải tạo giống ngựa địa phương. Chúng có một số
đặc điểm như sau:
phải trong các hộ gia đình hay trong các nông trang trại với mục đích kết hợp làm
việc và sinh sản. Phương thức này đã tồn tại từ lâu đời đối với những dân du mục ở
các vùng thảo nguyên hoặc những vùng chăn nuôi chưa phát triển. Với phương thức
này ngựa đực và ngựa cái được nuôi chung đàn, phối giống tự do, ít có sự tác động
của con người. Ở nước ta phương thức này đã tồn tại ở một số địa phương: Bắc
Kạn, Lào Cai, Cao Bằng, Hà Giang Ngựa được quản lý trong hộ gia đình trong vụ
trồng trọt từ tháng 11 năm trước đến tháng 4 năm sau. Những ngày thả rông cũng là
mùa sinh sản, ngựa đực và ngựa cái phối giống tự do. Phương thức chăn nuôi này
cho năng suất rất thấp, dẫn đến khả năng sinh trưởng kém.
- Phương thức chăn nuôi bán chăn thả: Phương thức này được áp dụng ở
những hộ chăn nuôi có định hướng, có mục đích. Người chăn nuôi có chọn giống,
có tác động khoa học kỹ thuật và tuyển ngựa theo mục đích riêng. Theo Heriquez và
cs (1980) [88] phương thức này có hai hình thức chăn nuôi đó là:
Chăn nuôi ngựa theo từng cá thể: Những ngựa đực và ngựa cái chuyên dùng
để nhân giống, hoặc chuyên dùng cho việc sản xuất gắn liền với từng chủ hộ và
những yêu cầu nhất định của người chăn nuôi. Ngựa được tuyển chọn theo mục
đích riêng và được quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng riêng biệt. Việc chăn thả ngựa
chỉ là hình thức vận động hoặc vận động có quy trình kỹ thuật. Phương thức chăn
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 8
nuôi này đã có tổ chức phối giống, có sự theo dõi chặt chẽ ngựa đực và ngựa cái, có
áp dụng kỹ thuật phối giống và theo dõi đánh giá khả năng sinh sản của ngựa. Sử
dụng phương thức chăn nuôi này nếu người chăn nuôi không được trang bị đầy đủ
về kỹ thuật sinh sản của ngựa thì tỷ lệ thụ thai thấp.
Chăn nuôi theo nhóm được áp dụng tại các nông hộ hoặc trong các nông
trang trại, số lượng ngựa đực và ngựa cái được điều chỉnh theo tỷ lệ và được tuyển
chọn nuôi kết hợp sinh sản và làm việc. Phương thức chăn nuôi này có thể áp dụng
những tiến bộ khoa học kỹ thuật nhất định trong việc chọn giống và nâng cao năng
được trong phạm vi 360
0
.
Cũng như các gia súc khác, cơ thể ngựa có 9 hệ chức năng, mỗi hệ bao gồm
các cơ quan và có một hay nhiều chức năng.
Bảng 1.2: Các hệ cơ quan chức năng của ngựa
Hệ
Cơ quan
Chức năng
Cơ- Xương
(vận động)
- Cơ bắp (thịt): cơ trơn, cơ vân, cơ vòng,
cơ dọc gồm 200 bó cơ khác nhau.
- Xương 153 chiếc cấu trúc bền vững,
xương sống có sức chịu đựng lớn, có thể
mang trên lưng một khối lượng hàng
bằng 50% khối lượng của bản thân
- Hỗ trợ làm cho cơ thể chuyển
động, chạy nhảy, vận động, nhai,
nghiền, nuốt, cắn, đá.
Tiêu hoá
- Môi, miệng, răng, họng, thực quản.
- Dạ dày, ruột, gan, tuỵ tạng, nước bọt.
- Tiếp nhận, tiêu hoá, hấp thụ
thức ăn và dinh dưỡng, bài tiết
chất thải.
Tuần hoàn
- Tim và mạch máu, động tĩnh mạch,
lá lách.
- Máu sẽ vận chuyển dinh
- Cảm nhận, phát hiện kích
thích từ bên ngoài.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 10
Để thích ứng với việc chạy tốc độ nhanh, sự hoạt động của bộ máy tuần hoàn
cũng có những nét đặc biệt: số lượng hồng cầu và hàm lượng huyết sắc tố
(hemoglobin) trong máu cao hơn các gia súc khác, số lượng hồng cầu,
bạch cầu và hemoglobin của ngựa khoẻ như sau:
Bảng 1.3: Biến động hồng cầu, bạch cầu
Hồng cầu (triệu/ml)
Bạch cầu (nghìn/ml)
Hb (g%)
Ghi chú
Trung
bình
Biến động
Trung bình
Biến động
7,0
10,7
9,0
+ 1,6
10,0 + 1,5
G.F.Boddie, 1962
7,0
6,0 - 10,5
8,5
7,0 - 11,5
Theo Trần Đình Miên (2008) [32], màu trắng tuyền (WW) là trội so với các
màu tuyền khác. Vì vậy khi con vật có mảng trắng trên nền đen, nền nâu thì màu
trắng xem ra có vẻ lấn át nên các loại ngựa ấy được gọi là trắng - xám, trắng hồng…
chấm trắng, lang trắng có thể không rộng lắm trên cơ thể nhưng cũng thường thấy ở
mũi, mí mắt, phần dưới tứ chi, bờm, đuôi…
Màu trắng tuyền trong hỗn hợp màu sắc là trội nhưng đặc biệt, không tồn tại
dưới dạng đồng hợp (WW) mà chỉ tồn tại dưới dạng dị hợp Ww. Trong thực tế có
thể kiểm tra hiện tượng này vì không có con ngựa nào trắng hoàn toàn, hoàn hảo vì
xen lẫn với các lông trắng, bao giờ cũng có một ít lông màu khác ở bụng, ở bờm, ở
đuôi, ở mang tai… càng thấy rõ hơn. Gen màu trắng ở ngựa không những là gen dị
hợp (trong đó W là trội) trong một bộ gen hỗn hợp tác động qua lại (epitatique) mà
còn chịu ảnh hưởng của hai đột biến không có lợi.
1. Đột biến gây chết hay nửa gây chết (lethal, semi - lethal) nên con trắng có
thể gây chết khi còn là bào thai.
2. Đột biến gây bạch tạng (albinos): ngựa bạch tạng có màu trắng tuyền
nhưng ở bẹn, ở bụng thường phơn phớt hồng và con mắt, mi mắt thường đỏ, con vật
có vẻ không chịu ánh sáng gắt.
Một thí nghiệm của Castle và King năm 1951 (Hội các trại giống ngựa của
Mỹ) dưới đây chứng tỏ màu sắc (trắng) của ngựa tuân theo định luật 2 về phân ly
của Mendel:
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 12
Bảng 1.4: Sự phân ly tính trạng màu sắc của ngựa ở đời con
Bố - mẹ
Tỷ lệ màu
sắc đời con
Đời con
2007 [86]). Như vậy cho thấy tổ hợp gen Ww thể hiện kiểu hình giống với ngựa
bạch, mà hiện nay đang tồn tại ở nước ta. Tuy nhiên, có nghiên cứu đưa ra một kểu
gen khác (Cream gen) cũng thể hiện màu sắc khá giống với đặc điểm ngựa bạch, chỉ
khác là ngựa có màu mắt xanh và màu lông da vẫn tồn tại màu vàng nhạt (pale
golden), màu này rất dễ nhầm lẫn với ngựa bạch.
Trên thực tế, trong một quần thể ngựa bao giờ ngựa trắng các loại cũng ít
hơn các loại ngựa màu sắc khác. Ở một số vùng núi hẻo lánh, nơi có đường sá giao
thông không thuận lợi việc giao lưu chưa được rộng rãi, nên tỷ lệ ngựa màu trắng có
thể cao hơn, đó có thể là do nguyên nhân giao phối cận huyết lâu dài của một quần
thể ít được chọn lọc.
1.6. Đặc điểm ngoại hình thể chất, màu sắc lông da
Ngoại hình là hình dáng bên ngoài có liên quan đến thể chất, sức khoẻ, hoạt
động của các bộ phận bên trong cơ thể cũng như khả năng sản xuất của ngựa. Thể
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 13
chất là đặc tính thích nghi của ngựa trong điều kiện sống, dưới tác động của yếu tố
di truyền và ngoại cảnh. Quá trình thích nghi này giúp cho ngựa sinh trưởng, phát
triển và khả năng sản xuất cho sản phẩm. Các chỉ số ngoại hình và thể chất cao, ổn
định nhiều năm thì ngựa có khả năng thích nghi cao với điều kiện đó.
Đánh giá ngoại hình ngựa là bước đầu tiên tìm hiểu trạng thái sức khoẻ, sức
sản xuất, hướng sản xuất để từ đó giúp chọn lọc được những con ngựa tốt hơn.
Theo Đặng Đình Hanh và cs (2006) [17], ngựa bạch có ngoại hình vuông
đứng, chưa cân đối, cao vây thấp hơn cao khum một chút, bụng to, ngực lép, toàn
thân màu trắng, da hồng nhuận, lông trắng cước, hai mắt có mầu trắng mây, xung
quanh con ngươi có một vành mầu đồng lửa, các lỗ tự nhiên còn lại đều có mầu
hồng đỏ, 4 chân móng trắng ngà.
Đặc điểm màu sắc ngựa bạch cũng dễ bị nhầm lẫn với màu sắc 2 loại ngựa là
ngựa màu xám trắng (do gen G quy định), ngựa này khác với ngựa bạch là ở quanh
A: là giá trị cộng gộp hay giá trị giống (Additive value or Breeding value)
D: là sai lệch trội (Dominance deviation)
I: là sai lệch tương tác (Interaction deviation)
A là thành phần quan trọng nhất của kiểu gen vì nó ổn định, có thể xác định
được và di truyền cho đời sau. Hai thành phần D và I cũng có vai trò quan trọng vì
đó là giá trị của gen.
1.7.2. Khả năng sinh trưởng và các chỉ tiêu đánh giá sinh trưởng
Sinh trưởng là một quá trình tích lũy các chất hữu cơ do đồng hóa và dị hóa,
là sự tăng chiều dài, chiều cao, bề ngang, thể tích, khối lượng các cơ quan bộ phận
và toàn bộ cơ thể con vật trên cơ sở các tính chất di truyền từ đời trước truyền lại
cho đời sau (Trần Đình Miên và cs,1994) [33].
Bản chất về sự tăng khối lượng, thể tích tế bào cũng như toàn bộ cơ thể là do
sự tích lũy các chất dinh dưỡng thông qua thức ăn, trao đổi chất với ngoại cảnh làm
cho cơ thể đạt tới khối lượng nhất định nào đó (tất nhiên khả năng đó còn được quy
định bởi gen di truyền mà đời trước để lại). Tế bào phân chia mạnh ở giai đoạn phát
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 15
triển của phôi thai, tăng thể tích và các chất chứa trong tế bào và đó là cả quá trình
từ khi hình thành phôi thai tới khi cơ thể đạt tới sự ổn định về thể vóc. Tác giả Trần
Đình Miên và cs (1994) [33] cho biết: trong quá trình sinh trưởng, sự tăng số lượng
tế bào và thể tích tế bào do kết quả của quá trình đồng hóa là quan trọng nhất.
Quá trình phát triển của cơ thể, là quá trình đồng hóa các vật chất dinh dưỡng,
các chất dinh dưỡng lấy vào cơ thể vừa là điều kiện để tế bào sinh sôi, nảy nở, vừa là
cơ sở để hình thành các chất trong tế bào và giữa các tế bào đó là protein, lipit, gluxit
và các chất khoáng. Theo Đàm Văn Tiện và cs (1992) [53], quá trình sinh trưởng là
sự tổng hợp, sự sinh trưởng của các phần cơ thể như thịt, xương, da, mỡ…
Về mặt sinh học, sinh trưởng ở ngựa được xem là sự tăng cường tổng hợp
protein trong các mô bào, vì thế thường lấy việc tăng khối lượng và kích thước các
tháng và 9 - 12 tháng. Từ 18 - 24 tháng thì sinh trưởng chậm dần lại. Đến giai đoạn
24 - 30 tháng tuổi thì ngựa bước vào tuổi trưởng thành, tốc độ sinh trưởng ở giai
đoạn này là thấp nhất.
* Quy luật không đồng đều trong sinh trưởng thể hiện sự không đồng đều về
tăng khối lượng cơ thể qua các giai đoạn tháng tuổi, sự không đồng đều về phát
triển bộ xương, các cơ quan bộ phận nhưng lại tạo nên sự phát triển cân đối của
toàn bộ cơ thể con vật. Giai đoạn đầu xương phát triển mạnh nhất, sau đó đến thịt
và mỡ, giai đoạn tiếp theo, thịt phát triển mạnh sau đó đến xương và mỡ, còn giai
đoạn sau thì mỡ phát triển mạnh nhất sau đó đến thịt và xương. Sinh trưởng của
ngựa có thể chia làm 4 pha về mặt kích thước: năm thứ nhất chiều cao, năm thứ 2
chiều dài và chiều rộng, năm thứ 3 chiều rộng, năm thứ 4 chiều sâu và chiều rộng.
* Quy luật có tính chu kỳ trong sinh trưởng của gia súc được thể hiện ở một
số mặt như : tính chu kỳ trong hoạt động sinh lý sinh sản, tính chu kỳ trong sự phát
triển thể hiện qua sự tăng trọng lượng và trao đổi chất thông qua quá trình đồng hóa
và dị hóa (Trần Đình Miên và cs, 1994) [33].
Trong chăn nuôi ngựa cũng như chăn nuôi gia súc, gia cầm người ta thường
dùng các chỉ tiêu đánh giá tốc độ sinh trưởng như : sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng
tuyệt đối và sinh trưởng tương đối, kích thước cơ thể và các chỉ số cấu tạo thể hình.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
Copyright: Tài liệu đại học ©