Số hóa bởi trung tâm học liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
––––––––––––––––––––––

BÙI QUỐC HƢNG
PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ
BÁNH CHƢNG BỜ ĐẬU XÃ CỔ LŨNG,
HUYỆN PHÚ LƢƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
THÁI NGUYÊN - 2013


Số hóa bởi trung tâm học liệu

i
LỜI CAM ĐOAN
“Phát triển bền vững làng nghề Bánh
chƣng Bờ Đậu, xã Cổ Lũng, huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên”
, các tài liệu tham khảo đƣợc trích d
.

Tác giả đề tài
Bùi Quốc Hƣng

Số hóa bởi trung tâm học liệu

ii
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn “Phát triển bền vững làng nghề Bánh chƣng
Bờ Đậu, xã Cổ Lũng, huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên” ngoài sự cố
gắng, nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ tận tình của các cá
nhân và tập thể.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS - TS Bùi Minh Vũ, ngƣời đã
tận tình chỉ bảo, hƣớng dẫn giúp đỡ tôi thực hiện và hoàn thành luận văn này.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo Sau
đại học cũng nhƣ các Khoa chuyên môn, Phòng, Ban của Trƣờng Đại học
Kinh tế và Quản trị Kinh doanh Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho
tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại trƣờng.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của UBND huyện Phú

3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3
4. Những đóng góp mới của luận văn 4
5. Bố cục của luận văn 4
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LÀNG NGHỀ 6
1.1. Cơ sở khoa học về làng nghề 6
6
1.1.2. Khái niệm về phát triển bền vững 7
1.1.3. Nội dung của phát triển bền vững 8
1.1.4. Khái niệm về Bánh chƣng 9
1.2. Ý nghĩa của việc phát triển bền vững Làng nghề 13
1.2.1. Giải quyết việc làm cho ngƣời lao động địa phƣơng 13
1.2.2. Tăng giá trị sản phẩm hàng hoá 13
1.2.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hƣớng công nghiệp hoá,
hiện đại hoá 14
1.2.4. Thu hút các loại vốn đầu tƣ, các loại lao động, nâng cao thu nhập,
thu hẹp khoảng cách đời sống nông thôn và thành thị 14
1.2.5. Bảo tồn các giá trị văn hoá dân tộc truyền thống 15

Số hóa bởi trung tâm học liệu

iv
1.3. Các yếu tố ảnh hƣởng đến sự phát triển bền vững của làng nghề 15
1.3.1. Yếu tố khách quan 15
1.3.2. Yếu tố chủ quan 18
1.4. Tình hình phát triển làng nghề trên thế giới 19
1.4.1. Nhật Bản 19
1.4.2. Trung Quốc 20
1.4.3. Inđônêxia 21
1.4.4. Thái Lan 21
1.4.5. Ấn Độ 22

3.2.5. Thu nhập của ngƣời lao động trong làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu 50
3.2.6. Trình độ văn hoá, quản lý của chủ hộ sản xuất kinh doanh 51
3.2.7. Tình hình về vốn của các cơ sở sản xuất kinh doanh trong làng
nghề bánh chƣng Bờ Đậu 52
3.2.8. Số lƣợng bánh chƣng đƣợc sản xuất trong làng nghề bánh
chƣng Bờ Đậu 54
3.2.9. Thị trƣờng của làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu 55
3.2.10. Quan điểm của các nhà quản lý địa phƣơng về sự phát triển của
làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu 60
3.2.11. Khoa học kỹ thuật trong làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu 62
3.2.12. Tình hình môi trƣờng trong làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu 63
3.3. Những tiềm năng, hạn chế và xu hƣớng phát triển của làng nghề bánh
chƣng Bờ Đậu 64
3.3.1. Tiềm năng của làng nghề 64
3.3.2. Những khó khăn hạn chế của làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu 65
Chƣơng 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT TRIỂN BỀN
VỮNG LÀNG NGHỀ BÁNH CHƢNG BỜ ĐẬU 68
4.1. Quan điểm, phƣơng hƣớng bảo tồn phát triển của làng nghề 68
4.1.1. Quan điểm cơ bản về bảo tồn và phát triển làng nghề 68

Số hóa bởi trung tâm học liệu

vi
4.1.2. Phƣơng hƣớng phát triển của làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu đến
năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030, 2040, 2050 và xa hơn nữa 70
4.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển bền vững làng nghề bánh
chƣng Bờ Đậu 73
4.2.1. Chuẩn bị nguồn nguyên liệu ổn định, lâu dài 73
4.2.2. Đổi mới các chính sách tài chính, hỗ trợ vốn cho các cơ sở sản xuất
– kinh doanh trong làng nghề 73


UBND
Uỷ ban nhân dân
CC
Cơ cấu
QĐ
Quyết định
CNH,HĐH
Công nghiệp hoá, hiện đại hoá
BNN
Bộ nông nghiệp
BTNMT
Bộ tài nguyên môi trƣờng
HTX
Hợp tác xã
TTCN
Tiểu thủ công nghiệp
DTTN
Diện tích tự nhiên
ĐVT
Đơn vị tính
BQ
Bình quân
SL
Số lƣợng
LĐ
Lao động
DT
Doanh thu
NXB

huyện Phú Lƣơng đƣợc phỏng vấn 28
Bảng 3.1. Tổng hợp sản xuất của một số cây trồng chính xã Cổ Lũng 34
Bảng 3.2. Quá trình phát triển của làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu 39
Bảng 3.3. Hệ thống các tiêu chí đã đạt đƣợc của làng nghề bánh
chƣng Bờ Đậu 40
Bảng 3.4. Số hộ gia đình hoạt động sản xuất, kinh doanh trong làng nghề
bánh chƣng Bờ Đậu qua 03 năm (2010-2012) 41
Bảng 3.5. Quy mô hộ gia đình hoạt động sản xuất và kinh doanh bánh
chƣng Bờ Đậu qua 03 năm (2010 - 2012) 42
Bảng 3.6. Cơ cấu loại hình hộ gia đình hoạt động sản xuất và kinh doanh
bánh chƣng Bờ Đậu qua 03 năm (2010 - 2012) 44
Bảng 3.7. Thống kê về cơ sở vật chất của làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu
qua 03 năm (2010 - 2012) 45
Bảng 3.8. Số lƣợng lao động tham gia sản xuất kinh doanh trong làng
nghề bánh chƣng Bờ Đậu qua 03 năm (2010 - 2012) 47
Bảng 3.9. Nguồn lao động nông nhàn tham gia hoạt động sản xuất kinh
doanh trong làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu năm 2012 48
Bảng 3.10. Cơ cấu lao động của các hộ gia đình làm bánh chƣng Bờ Đậu
qua 03 năm (2010 - 2012) 49
Bảng 3.11. Thu nhập của ngƣời lao động trong làng nghề bánh chƣng Bờ
Đậu qua 03 năm (2010 - 2012) 50
Bảng 3.12. Trình độ văn hoá, quản lý của chủ hộ sản xuất kinh doanh
Bánh chƣng Bờ Đậu 51

Số hóa bởi trung tâm học liệu

x
Bảng 3.13. Quy mô vốn bình quân của các cơ sở sản xuất kinh doanh
Bánh chƣng Bờ Đậu năm 2012 52
Bảng 3.14. Số lƣợng bánh chƣng đƣợc sản xuất Trong làng nghề bánh

Số hóa bởi trung tâm học liệu

xii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ Biểu đồ 3.1. Số hộ gia đình hoạt động sản xuất, kinh doanh trong làng
nghề bánh chƣng Bờ Đậu qua 03 năm (2010-2012) 41
Biểu đồ 3.2. Số hộ gia đình tham gia sản xuất, kinh doanh bánh chƣng 43
Biểu đồ 3.3. Cơ cấu loại hình hộ gia đình tham gia sản xuất và kinh doanh
bánh chƣng Bờ Đậu 44
Biểu đồ 3.4. Cơ cấu lao động của các hộ gia đình làm bánh chƣng Bờ Đậu . 50
Đồ thị 3.1. Lao động nông nhàn tham gia sản xuất kinh doanh bánh chƣng
trong năm 48
Số hóa bởi trung tâm học liệu

1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Dân số khu vực nông thôn Việt Nam hiện nay chiếm gần 80% dân số
cả nƣớc, trong xu thế hội nhập kinh tế, khu vực nông thôn đã đạt đƣợc những

không chỉ có trong các ngày lễ, tết mà còn là món ẩm thực của ngƣời Việt
trong cả hai lĩnh vực: văn hoá ẩm thực và văn hoá tâm linh. Bánh chƣng đã đi
vào những câu đối, của dân tộc Việt nhƣ:
Thịt mỡ, dƣa hành, câu đối đỏ
Cây nêu tràng pháo bánh chƣng xanh
Làng nghề Bánh chƣng Bờ Đậu, huyện Phú Lƣơng, Tỉnh Thái Nguyên
đƣợc UBND tỉnh Thái Nguyên công nhận từ tháng 04 năm 2009, đến nay
làng nghề đang phát huy thế mạnh và hoạt động có hiệu quả. Sản phẩm bánh
chƣng Bờ Đậu trở nên nổi tiếng và đƣợc nhiều khách hàng khó tính trong và
ngoài tỉnh chấp nhận bởi hƣơng vị đậm đà thơm ngon, khó quên của nó.
Những năm qua hoạt động của làng nghề bánh chƣng Bờ Đậu đã thu đƣợc
những kết quả đáng khích lệ, đóng góp chung vào sự phát triển kinh tế xã hội
của địa phƣơng. Ngoài việc tăng thu nhập cho các hộ gia đình, làng nghề đã
và đang giải quyết một phần đáng kể lao động tại địa phƣơng, chuyển dịch cơ
cấu kinh tế nông thôn theo hƣớng li nông bất li hƣơng.
Tuy nhiên để thích nghi với nền kinh tế hội nhập nhƣ hiện nay làng nghề
bánh chƣng Bờ đậu nói riêng và các làng nghề nói chung trong cả nƣớc sẽ
phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức về: Nguồn vốn kinh doanh, thị
trƣờng tiêu thụ ổn định, kiến thức quản lý kinh doanh của các hộ gia đình và
vấn đề ô nhiễm môi trƣờng…trong đó thách thức lớn nhất là việc duy trì, giữ
gìn chất lƣợng, thƣơng hiệu và phát triển làng nghề theo hƣớng có hiệu quả,
bền vững.

Số hóa bởi trung tâm học liệu

3
Xuất phát từ yêu cầu thực tế trên, tôi lựa chọn để tài: “Phát triển bền
vững làng nghề bánh chưng Bờ Đậu, xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương, tỉnh
Thái Nguyên” để làm luận văn thạc sĩ kinh tế của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên.
- Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu một số vấn đề nhƣ: Cơ chế
chính sách hỗ trợ để mở rộng quy mô làng nghề. Đƣa ra các giải pháp giúp
làng nghề phát triển bền vững.
4. Những đóng góp mới của luận văn
- Luận văn đã tổng luận có hệ thống về lý luận và thực tiễn của làng
nghề ở một số nƣớc trên thế giới, làng nghề nói chung của Việt Nam và làng
nghề bánh chƣng Bờ Đậu, xã Cổ Lũng, huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên
nói riêng.
- Là tài liệu bổ ích giúp các hộ gia đình xã Cổ Lũng và huyện Phú
Lƣơng có những chiến lƣợc tối ƣu và định hƣớng phát triển làng nghề một
cách bền vững.
- Góp phần xây dựng và phát triển thƣơng hiệu bánh chƣng Bờ Đậu
trong kỷ nguyên mới.
- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm giúp làng nghề bánh chƣng Bờ
Đậu phát triển có hiệu quả, bền vững.
5. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm 4 chƣơng:
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LÀNG NGHỀ
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Chƣơng 4: GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG
NGHỀ BÁNH CHƢNG BỜ ĐẬU Số hóa bởi trung tâm học liệu

5
Vậy khái niệm làng nghề có thể bao gồm những nội dung sau: “Làng
nghề là một thiết chế kinh tế - xã hội ở nông thôn đƣợc cấu thành bởi hai yếu
tố làng và nghề, tồn tại trong một không gian địa lý nhất định, trong đó bao

Số hóa bởi trung tâm học liệu

7
gồm nhiều hộ gia đình sinh sống bằng nghề thủ công là chính, giữa họ có mối
liên kết về kinh tế, xã hội và văn hoá” [10].
Theo quy định tạm thời của Cục chế biến nông lâm sản và ngành nghề
nông thôn (cơ quan trực thuộc Bộ nông nghiệp giao nhiệm vụ quản lý nhà
nƣớc về lĩnh vực này) thì: làng nghề là làng (thôn, ấp) ở nông thôn có ngành
nghề phi nông nghiệp phát triển tới mức trở thành nguồn sống chính hoặc
nguồn thu nhập quan trọng của ngƣời dân trong làng. Về mặt định lƣợng, làng
nghề là làng có từ 35- 40% số hộ trở lên tham gia hoạt động ngành nghề và có
thể sống bằng chính nguồn thu nhập từ ngành nghề (nghĩa là thu nhập từ
ngành nghề chiếm trên 50% thu nhập của các hộ) và giá trị sản lƣợng của
ngành nghề chiếm trên 50% tổng giá trị sản lƣợng của địa phƣơng. Vì vậy,
khái niệm làng nghề cần đƣợc hiểu là những làng ở nông thôn có các ngành
nghề phi nông nghiệp chiếm ƣu thế về số hộ, số lao động và số thu nhập so
với nghề nông.
1.1.2. Khái niệm về phát triển bền vững
Trong thời đại ngày nay có nhiều quan niệm khác nhau về sự phát triển.
Raaman Weit cho rằng: “Phát triển là một quá trình thay đổi liên tục làm tăng
trƣởng mức sống con ngƣời và phân phối công bằng những thành quả tăng
trƣởng trong xã hội” (6, tr5).
Ngân hàng thế giới đƣa ra khái niệm có ý nghĩa rộng hơn bao gồm
những thuộc tính quan trọng liên quan đến hệ thống giá trị của con ngƣời, đó
là: “Sự bình đẳng hơn về cơ hội, sự tự do về chính trị và các quyền tự do công
dân để củng cố niểm tin trong cuộc sống của con ngƣời trong các mối quan hệ

thế hệ mai sau (20), (7), (12), (13).
Theo tôi khái niệm về phát triển bền vững của Uỷ ban môi trƣờng Thế
giới là đầy đủ. Với bất cứ một quá trình phát triển nào cũng phải đặc biệt chú
ý đến tính bền vững, có nhƣ vậy thì phát triển mới lâu dài và ổn định đƣợc.
1.1.3. Nội dung của phát triển bền vững
- Phát triển bền vững là một mô hình chuyển đổi mà nó tối ƣu các lợi
ích kinh tế và xã hội trong hiện tại nhƣng không hề gây hại cho tiềm năng của
những lợi ích tƣơng tự trong tƣơng lai.

Số hóa bởi trung tâm học liệu

9
- Phát triển bền vững là mô hình phát triển mới trên cơ sở ứng dụng
hợp lý và tiết kiệm các nguồn tài nguyên thiên nhiên để phục vụ cho nhu cầu
của con ngƣời thế hệ hôm nay mà không làm hại cho thế hệ mai sau.
- Phát triển bền vững là mục tiêu tăng trƣởng kinh tế làm giảm sự khai
thác tài nguyên cho phát triển kinh tế, sự suy thoái môi trƣờng trong tƣơng lai
và làm giảm sự đói nghèo.
- Phát triển bền vững bao gồm sự thay đổi công nghệ hiện đại, công
nghệ sạch, công nghệ có hiệu quả hơn nhằm tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên
hoặc từ sản phẩm kinh tế xã hội.
1.1.4. Khái niệm về Bánh chưng
- Bánh chƣng là loại bánh đƣợc gói bằng lá dong và làm từ các loại
nguyên liệu chính sau: Gạo nếp; Đỗ xanh; Thịt lợn. Bánh chƣng có 02 loại:
Bánh chƣng vuông (vuông to, vuông vừa và vuông nhỏ); Bánh chƣng dài.
Bánh chƣng sau khi gói đƣợc cho vào nồi luộc từ 7 đến 8 tiếng.
Việc làm bánh chƣng rất tỉ mỉ và khéo léo từ khâu chuẩn bị nguyên liệu
cho đến khâu gói bánh, luộc bánh.
Bảng 1.1. Nguyên liệu sử dụng trong làng nghề bánh chưng
TT

Các thao tác gói bánh chƣng Số hóa bởi trung tâm học liệu

11

Các thao tác gói bánh chƣng

Bánh đã gói xong chuẩn bị luộc