Đề tài: Quan niệm của chủ nghĩa Mác – Lênin về thời kỳ quá độ lên
chủ nghĩa xã hội và tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
ở Việt Nam.

Thời kỳ quá độ lên CNXH là thời kỳ cải biến cách mạng sâu sắc trên
tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội tạo ra tiền đề vật chất, tinh thần để hình
thành một xã hội mà trong đó những nguyên tắc căn bản của CNXH sẽ được
thực hiện. Theo Lênin, thời kỳ quá độ này bắt đầu từ khi giai cấp vô sản
giành được chính quyền và kết thúc khi xây dựng xong về cơ bản cơ sở vật
chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội cả về lực lượng sản xuất lẫn quan hệ sản
xuất, cả cơ sở kinh tế lẫn kiến trúc thượng tầng.
1) Quan niệm của chủ nghĩa Mác – Lênin về thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội
 Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên XHCN
Thời kỳ quá độ cũng là một thời kỳ tất yếu trong lịch sử. Tính tất yếu đó
được quy định bởi những nguyên nhân sau:
Thứ nhất, bản chất khác biệt giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản,
một cái dựa trên cơ sở chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, một cái dựa trên
cơ sở tư hữu về tư liệu sản xuất. Trong xã hội chủ nghĩa cộng sản không tồn
tại giai cấp và bóc lột còn tư bản chủ nghĩa phân chia xã hội thành hai giai
cấp có sự khác biệt sâu sắc: giai cấp vô sản và giai cấp tư sản và luôn tồn tại
sự áp bức bóc lột đối với giai cấp vô sản. sau cuộc cách mạng vô sản giai
cấp công nhân đã dành được chính quyền nhưng ngay thời điểm đó trong xã
hội vẫn còn tồn tại tư hữu và giai cấp. Mà tư hữu và giai cấp là hai yếu tố
hoàn toàn trái ngược với nền tảng của chủ nghĩa xã hội (công hữu và phi giai
cấp). Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội từ một xã hội có khác biệt về bản
chất quá lớn như vậy cần có thời gian.
Thứ hai, nền sản xuất của chủ nghĩa xã hội là nền sản xuất đại công nghiệp
trình độ cao. Nền sản xuất tư bản chủ nghĩa đã đóng góp cho nhân loại
những tiến bộ vượt bậc về năng suất, kỹ thuật và sản lượng. Nó tạo nên một
tiền đề về vật chất kỹ thuật có thể sử dụng để xs chủ nghĩa xã hội. Ví dụ như

trong mọi lĩnh vực đời sống kinh tế,chính trị, văn hóa,tư tưởng,… trong xã
hội biểu hiện dưới dạng cái cũ tồn tại những bộ phận những mảnh tàn dư của
xã hội cũ bị đánh bại nhưng chưa bị tiêu diệt hoàn toàn xen kẽ với cái mới
nảy sinh đã ra đời nhưng chưa hoàn chỉnh, còn non yếu.
-Trên lĩnh vực Kinh tế:
2
Nền kinh tế nhiều thành phần trong một hệ thống kinh tế quốc dân thống
nhất được hình thành trên cơ sở khách quan về sự tồn tại nhiều loại hình sở
hữu tư liệu sản xuất với những hình thức tổ chức kinh tế đa dạng, đan xen
hỗn hợp, hình thức phân phối khác nhau, trong đó hình thức phân phối theo
lao động giữ vai trò chủ đạo.
-Trên lĩnh vực chính trị:
Kết cấu giai cấp XH đa dạng phức tạp. Thời kì này bao gồm: giai cấp công
nhân, giai cấp nông dân, tầng lớp trí thức, tầng lớp tư sản, những người sản
xuất nhỏ. Các giai cấp, tầng lớp này vừa hợp tác, vừa đấu tranh lẫn nhau.
-Trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa:
Tồn tại nhiều yểu tố tư tưởng văn hóa khác nhau, bên cạnh tư tưởng XHCN
còn tồn tại tư tưởng tư sản, tiểu tư sản, tâm lí tiểu nông. Các yếu tố văn hóa
cũ và mới thường xuyên đấu tranh lẫn nhau.
Thực chất của thời kì quá độ là thời kì diễn ra cuộc đấu tranh giai cấp giữa
giai cấp tư sản đã bị đánh bại không còn là giai cấp thống trị và những thế
lực chống phá CNXH với giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao
động. Cuộc đấu tranh giai cấp diễn ra trong điều kiện mới là giai cấp công
nhân đã nắm được chính quyền nhà nước, quản lí tất cả các lĩnh vực đời
sống xã hội. Cuộc đấu tranh giai cấp với những nội dung, hình thức mới
trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, tư tưởng văn hóa, bằng tuyên truyền vận
động là chủ yếu, bằng hành chính và luật pháp.
Có thể thấy, theo quan niệm của chủ nghĩa Mác-lênin thời kì quá độ là một
giai đoạn không thể thiếu trên con đường tiến lên xây dựng xã hội xã hội chủ
nghĩa. Thời kì này diễn ra phức tạp, khó khăn với sự tồn tại đan xen giữa cái

đối với thắng lợi của chủ nghĩa xã hội ở nước ta.
b. Quá độ lên xã hội xã hội chủ nghĩa là con đường đi phù hợp của nước
ta.
 Lựa chọn thực hiện thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam là phù hợp
với xu thế phát triển của thời đại:
Phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa là phù hợp với quy luật
khách quan của lịch sử. Loài người đã phát triển qua các hình thái
kinh tế- xã hội: công xã nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư
bản chủ nghĩa. Sự biến đổi của các hình thái kinh tế- xã hội là quá
trình lịch sử tự nhiên và hình thái kinh tế- xã hội sau cao hơn, tiến bộ
hơn hình thái kinh tế- xã hội trước nó. Sự biến đổi của các hình thái
4
kinh tế- xã hội nói trên đều tuân theo quy luật quan hệ sản xuất phải
phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.
Cho dù ngày nay, chủ nghĩa tư bản đang nắm nhiều ưu thế về vốn,
khoa học, công nghệ và thị trường, đang cố gắng điều chỉnh trong
chừng mực nhất định quan hệ sản xuất để thích nghi với tình hình
mới, nhưng không vượt ra khỏi những mâu thuẫn vốn có của nó, đặc
biệt là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực
lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư
liệu sản xuất. Mâu thuẫn này không những không dịu đi mà ngày càng
phát triển gay gắt và sâu sắc. Sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản
xuất và xã hội hóa lao động làm cho các tiền đề vật chất, kinh tế, xã
hội ngày càng chín muồi cho sự phủ định chủ nghĩa tư bản và sự ra
đời của xã hội mới - chủ nghĩa xã hội. Chủ nghĩa tư bản không phải là
tương lai của loài người. Theo quy luật tiến hoá của lịch sử, loài người
nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội.
 Lựa chọn quá độ đi lên CNXh ở nước ta còn phù hợp với tình hình
nước ta:
Phát triển theo con đường chủ nghĩa xã hội không chỉ phù hợp với xu thế

có được những điều kiện khách quan và chủ quan mà Lênin đã đưa ra.
- Điều kiện khách quan: Chúng ta quá độ đi lên CNXH trong điều kiện cuộc
cách mạng công nghiệp hiện đại trên thế giới đang phát triển hết sức mạnh
mẽ làm cho lực lượng sản xuất mang tính quốc tế hóa ngày càng cao và sự
phụ thuộc lẫn nhau giữa các Quốc Gia trong quá trình phát triển ngày càng
lớn. Do đó các nước phải mở rộng kinh tế với bên ngoài đó là xu thế tất yếu
của thời đại trong quá trình đó cho phép chúng ta có thể tranh thủ tận dụng
được những thế mạnh từ bên ngoài, đặc biệt là vốn, công nghệ tiên tiến hiện
đại, kinh nghiệm quản lý, mở rộng thị trường v.v
Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại đang phát triển như vũ bão
và toàn cầu hoá kinh tế đang diễn ra mạnh mẽ, mở rộng quan hệ kinh tế quốc
tế trở thành tất yếu; nó mở ra khả năng thuận lợi để khắc phục những hạn
chế của nước kém phát triển như thiếu vốn, công nghệ lạc hậu, khả năng và
6
kinh nghiệm quản lí yếu kém , nhờ đó ta có thể thực hiện “con đường rút
ngắn”.
Thời đại ngày nay, quá độ lên chủ nghĩa xã hội là xu hướng khách quan của
loài người. Đi trong dòng chảy đó của lịch sử, chúng ta đã, đang và sẽ nhận
được sự đồng tình, ủng hộ ngày càng mạnh mẽ của loài người, của các quốc
gia độc lập đang đấu tranh để lựa chọn con đường phát triển tiến bộ của
mình.
- Điều kiện chủ quan:
+ Giai cấp vô sản đó phải giành được chính quyền
+ Phải có Đảng, Mác-Xít-Lênin-Nít lãnh đạo.
+ Phải xây dựng được khối đoàn kết liên minh
công-nông vững chắc.
Thêm vào đó, nước ta có nguồn lao động dồi dào với truyền thống lao động
cần cù và thông minh, trong đó đội ngũ làm khoa học, công nghệ, công nhân
lành nghề có hàng chục ngàn người là tiền đề rất quan trọng để tiếp thu,
sử dụng các thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến của thế giới. Nước ta

ta tạo ra sự biến đổi về chất của xã hội trên tất cả các lĩnh vực là quá trình rất
khó khăn, phức tạp, tất yếu “phải trải qua một thời kỳ quá độ lâu dài với
nhiều chặng đường, nhiều hình thức tổ chức kinh tế, xã hội có tính chất quá
độ”
 Thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam phù hợp với nguyện vọng của
nhân dân Việt Nam:
Quá độ lên chủ nghĩa xã hội không những phù hợp với quy luật phát triển
lịch sử mà còn phù hợp với nguyện vọng của tuyệt đại đa số nhân dân Việt
Nam đã chiến đấu, hi sinh không chỉ vì độc lập dân tộc mà còn vì cuộc sống
ấm no, hạnh phúc, xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Những
yêu cầu ấy chỉ có chủ nghĩa xã hội mới đáp ứng được. Quyết tâm của nhân
dân sẽ trở thành lực lượng vật chất để vượt qua khó khăn, xây dựng thành
công chủ nghĩa xã hội.
8
Xây dựng chủ nghĩa xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam,
một Đảng giàu tinh thần cách mạng và sáng tạo, có đường lối đúng đắn và
gắn bó với nhân dân, có Nhà nước xã hội Chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân
ngày càng được củng cố vững mạnh và khối đại đoàn kết toàn dân, đó là
những nhân tố chủ quan vô cùng quan trọng bảo đảm thắng lợi côngcuộc
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
c. Tính chất khó khăn, phức tạp, lâu dài của thời kỳ quá độ lên CNXH ở đất
nước ta:
Khi bước vào thời kì thời kì quá độ lên CNXH,
-Nước ta có xuất phát điểm thấp từ 1 nước nông nghiệp lạc hậu tiến
lên CNXH không qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa. Chúng ta lại trải
qua một thời kì chiến tranh lâu dài và bị tàn phá nặng nề nhất là về kinh tế,
tàn dư phong kiến còn nặng nề. Những đặc điểm này chi phối các đặc điểm
khác,thể hiện trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội và làm cơ sở nảy
sinh nhiều mâu thuẫn.
-Đây thực sự là 1 cuộc cách mạng làm thay đổi mọi mặt đời sống xã

vàng, duy ý chí trong việc xây dựng quan hệ sản xuất mới xã hội chủ
nghĩa. Nó chỉ được hình thành trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội
lâu dài, qua nhiều bước, nhiều hình thức từ thấp đến cao. Đồng thời, xây
dựng quan hệ sản xuất định hướng xã hội chủ nghĩa đồng thời phải tôn
trọng và sử dụng lâu dài và hợp lí cơ cấu kinh tế nhiều thành phần.
- Mở rộng và nâng cao hiệu quả của quan hệ kinh tế quốc tế:
Nền kinh tế nước ta không thể khép kín mà phải tích cực mở rộng và
ngày càng nâng cao hiệu quả của quan hệ kinh tế quốc tế.
10
Chung tay cùng giải quyết vấn đề toàn cầu, ứng dụng thành tựu khoa học
từ nước bạn, mở rộng thị trường và cơ hội phát triển
Như vậy, với xuất phát điểm thấp như của chúng ta bây giờ, để đạt được
những mục tiêu ấy phải trải qua cả một quá trình lâu dài với đầy khó
khăn cần khắc phục. Tuy nhiên với sự lãnh đạo của Đảng và sự kiên định
vào con đường đã chọn chắc chắn đất nước ta sẽ thực hiện thành công
giai đoạn này để có thể tiến lên CNXH- mục tiêu cao nhất của xã hội ta.
11