Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
9
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
HÀ VIỆT HỒNG
CHUYỂN BIẾN VỀ KINH TẾ - XÃ HỘI
HUYỆN VÕ NHAI TỈNH THÁI NGUYÊN
(1986 - 2010) HÀ VIỆT HỒNG
CHUYỂN BIẾN VỀ KINH TẾ - XÃ HỘI
HUYỆN VÕ NHAI TỈNH THÁI NGUYÊN
(1986 - 2010) Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
Mã Số: 60.22.03.13 LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Hoàng Ngọc La
ii
LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới tất cả các thầy cô
giáo trong Khoa Lịch sử, đặc biệt là những thầy cô giáo ở chuyên ngành Lịch
sử Việt Nam, những người đã giảng dạy và động viên tôi trong suốt hai năm
học vừa qua giúp tôi hoàn thành nghiên cứu và hoàn thiện nghiên cứu đề tài.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Hoàng Ngọc La, người đã
tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu.
Tôi cũng xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến các đồng nghiệp và các cơ
quan, đơn vị liên quan đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi sưu tầm tài liệu và tham
gia đóng góp ý kiến về chuyên môn trong quá trình nghiên cứu.
Luận văn này là kết quả bước đầu của quá trình nghiên cứu khoa học
song do điều kiện năng lực và thời gian còn hạn chế, đề tài nghiên cứu không
tránh khỏi những sơ suất, thiếu sót. Rất mong được sự đóng góp, bổ sung của
các thầy cô và các bạn để công trình thêm hoàn thiện
Tác giả luận văn Hà Việt Hồng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
iii
MỤC LỤC
Trang
2.2.4. Xây dựng cơ sở hạ tầng 63
Tiểu kết chương 2 71
Chƣơng 3 CHUYỂN BIẾN VỀ XÃ HỘI HUYỆN VÕ NHAI TRONG
THỜI KÌ ĐỔI MỚI (1986 - 2010) 73
3.1 Giáo dục - đào tạo, văn hóa - thông tin - thể thao 74
3.1.1. Về giáo dục và đào tạo 74
3.1.2. Về văn hóa - thông tin - thể thao 80
3.2. Y tế - Môi trường 84
3.2.1. Về y tế 84
3.2.2. Về môi trường 87
3.3. Lao động - việc làm 88
3.4. Thu nhập - đời sống 91
3.5. Thực hiện các chính sách xã hội 95
3.6. Công tác an ninh - quốc phòng 97
Tiểu kết chương 3 100
KẾT LUẬN 102
TÀI LIỆU THAM KHẢO 106
PHỤ LỤC Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
v
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt
Viết đầy đủ
PAM
Chính sách quản lý và sử dụng rừng trồng bằng nguồn vốn
Hình 2.1: Biểu đồ chuyển dịch cơ cấu công nghiệp 2005 - 2010 58
Hình 2.2: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế giai đoạn 2000 - 2010 70
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Kinh tế được coi là thước đo trình độ phát triển của mọi quốc gia trên
thế giới. Chính vì thế mà tất cả các quốc gia dù đi theo thể chế xã hội nào thì
cũng đều có những chiến lược để phát triển kinh tế của đất nước. Sau thắng lợi
của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 - 1975), nước ta chuyển sang
giai đoạn đất nước độc lập, thống nhất, đi lên chủ nghĩa xã hội. Trong 10 năm
đầu (1976 - 1986) đi lên chủ nghĩa xã hội, thực hiện hai kế hoạch nhà nước 5
năm do Đại hội IV (12/1976) và Đại hội V (3/1982) của Đảng đề ra, bên cạnh
những thành tựu và ưu điểm, chúng ta gặp không ít khó khăn, yếu kém, cả sai
lầm, khuyết điểm. Khó khăn của ta ngày càng lớn, sai lầm chậm được sửa
chữa, đưa đến khủng hoảng, trước hết về kinh tế - xã hội, đòi hỏi phải đổi mới.
Đường lối đổi mới của Đảng đề ra lần đầu tiên tại Đại hội VI (12/1986), được
điều chỉnh, bổ sung và phát triển tại Đại hội VII (6/1991), Đại hội VIII
(6/1996), Đại hội IX (4/2001), Đại hội X (4/2006). Sau hơn 20 năm thực hiện
đổi mới, đất nước ta đã thu được rất nhiều thành tựu to lớn: Thoát khỏi khủng
hoảng kinh tế, bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, thực hiện dân
giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Võ Nhai là một huyện vùng cao của tỉnh Thái Nguyên thuộc vùng đặc
biệt khó khăn nằm ở phía đông bắc của tỉnh gồm 14 xã và 01 thị trấn với tổng
hợp với hoàn cảnh địa phương của nhân dân Võ Nhai. Tuy nhiên, bên cạnh
những thành tựu vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế và khó khăn. Vì vậy, việc
nghiên cứu tìm hiểu sự chuyển biến về kinh tế - xã hội của huyện Võ Nhai
trong giai đoạn (1986 - 2010) không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học mà cả về
thực tiễn. Đồng thời, mong muốn góp ý kiến nhỏ bé vào việc gợi mở một số
giải pháp và phương hướng phát triển của huyện trong tương lai. Nghiên cứu
đề tài này còn để làm rõ hơn truyền thống lịch sử, văn hoá của nhân dân Võ
Nhai trong quá khứ và hiện tại. Từ đó, giáo dục thế hệ trẻ của huyện thêm trân
trọng, giữ gìn và phát huy truyền thống quý báu đó, một số nội dung của luận văn
có thể sử dụng để làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy lịch sử địa phương. Xuất
phát từ những lí do trên, tôi đã chọn vấn đề “Chuyển biến kinh tế - xã hội huyện Võ
Nhai tỉnh Thái Nguyên (1986 - 2010)” làm đề tài luận văn thạc sĩ.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu của cá nhân, tập thể, các tổ chức
viết về đề tài kinh tế - xã hội. Liên quan đến đề tài là các văn kiện, nghị quyết
của Đảng, nhất là văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII, IX,
X. Trong văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX có nêu lên hai nội dung
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
3
rất quan trọng, mang tính chất định hướng cho sự phát triển là “Chiến lược
phát triển kinh tế - xã hội 2001 - 2010” và “Phương hướng nhiệm vụ, kế hoạch
phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2001 - 2005”; đặc biệt là “Chiến lược ổn định
và phát triển kinh tế xã hội đến năm 2000” của Ban chấp hành trung ương
Đảng do Nhà xuất bản Sự thật - Hà Nội xuất bản năm 1991.
Ngoài ra, còn có nhiều tác phẩm của các nhà lãnh đạo của Đảng và nhà
nước viết về vấn đề đổi mới như: “Đổi mới là đòi hỏi bức thiết của đất nước
và thời đại” của Trường Chinh, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội 1987; cuốn “Sự
nghiệp đổi mới của chủ nghĩa xã hội” của Đỗ Mười, Nhà xuất bản Sự thật, Hà
những giải pháp cho nhiệm kỳ tiếp theo nhằm đưa huyện phát triển toàn diện,
vững chắc. Báo cáo tổng kết hàng năm của Uỷ ban nhân dân huyện Võ Nhai
nêu lên kết quả đạt được về công nghiệp, nông nghiệp, thủ công nghiệp, lâm
nghiệp, thương nghiệp, dịch vụ, xây dựng cơ sở hạ tầng, văn hoá, giáo dục, y
tế, môi trường. Trên cơ sở đó, có những đánh giá chung tình hình thực hiện
nhiệm vụ kinh tế - xã hội năm trước, đề ra nhiệm vụ mục tiêu trong năm tới.
Hệ thống niên giám thống kê của phòng thống kê huyện Võ Nhai cũng phản
ánh tình hình kinh tế - xã hội hàng năm của huyện. Tuy nhiên, cho tới nay vẫn
chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu sự chuyển biến kinh tế - xã hội của
huyện Võ Nhai từ 1986 đến năm 2010. Vì vậy, việc đi sâu tìm hiểu về sự
chuyển biến kinh tế - xã hội của huyện Võ Nhai 1986 đến năm 2010 là một
vấn đề mới mẻ và cần thiết.
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ đề tài
3.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu về sự chuyển biến kinh tế - xã hội của huyện Võ
Nhai trong thời kì từ 1986 - 2010.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Về thời gian: Luận văn nghiên cứu từ 1986 đến năm 2010. Tuy nhiên,
để làm sáng tỏ sự chuyển biến kinh tế của huyện, luận văn còn đề cập khái
quát tình hình kinh tế - xã hội trước 1986.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
5
Về không gian: Luận văn giới hạn trong huyện Võ Nhai thuộc tỉnh Thái
Nguyên. Địa giới huyện gồm 14 xã và một thị trấn (Thị trấn Đình Cả).
3.3. Nhiệm vụ đề tài
Thứ nhất, khái quát về huyện Võ Nhai: Điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý,
tài nguyên thiên nhiên, thành phần dân tộc, tình hình kinh tế - xã hội của
huyện trước 1986.
huyện Võ Nhai trong việc xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội của huyện.
Đồng thời, có thể làm tư liệu giảng dạy lịch sử địa phương.
6. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
luận văn chia làm 3 chương:
Chương 1: Tình hình kinh tế - xã hội huyện Võ Nhai trước năm 1986.
Chương 2: Chuyển biến về kinh tế huyện Võ Nhai trong thời kì đổi mới
(1986 - 2010).
Chương 3: Chuyển biến về xã hội huyện Võ Nhai trong thời kì đổi mới
(1986 - 2010).
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
7
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
8 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
9
Chƣơng 1
TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI HUYỆN VÕ NHAI
TRƢỚC NĂM 1986
thôn Sảng Mộc, xã Yên Hân, huyện Bạch Thông, Bắc Kạn được sát nhập vào
xã Nghinh Tường, huyện Võ Nhai.
Ngày 01/6/1985, theo Quyết định của Hội đồng Bộ trưởng, bốn xã: Tân
Long, Hoà Bình, Quang Sơn và Văn Lăng của huyện Võ Nhai được cắt về
huyện Đồng Hỷ.
Ngày 25/10/1990, theo Quyết định số: 454/TCCP của Ban Tổ chức
Chính phủ, thị trấn Đình Cả được thành lập [67, tr.987].
Ngày nay, huyện Võ Nhai gồm 14 xã, 01 thị trấn với tổng số 170 xóm và
02 tổ dân phố 14 xã gồm: Nghinh Tường, Sảng Mộc, Vũ Chấn, Thượng Nung,
Thần Sa, Cúc Đường, Lâu Thựơng, La Hiên, Phú Thượng, Tràng Xá, Liên
Minh, Phương Giao, Dân Tiến, Bình Long và thị trấn Đình Cả.
Như vậy, ta có thể thấy, châu Vạn Nhai, hoặc huyện Võ Nhai trong lịch
sử có địa giới rộng hơn rất nhiều so với ngày nay, bao gồm cả huyện Bắc Sơn,
Lạng Sơn ngày nay và một phần huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
Về khí hậu: Khí hậu Võ Nhai mang đặc điểm chung của khí hậu miền
núi Bắc bộ chia làm 2 mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Võ Nhai nằm trong
vùng lạnh nhất của tỉnh Thái Nguyên. Nhiệt độ trung bình năm trên 22,4 độ C.
Tháng nóng nhất là tháng 7 có nhiệt độ trung bình là 27,8 độ C. Tháng lạnh
nhất là tháng 1 có nhiệt độ trung bình là 14,9 độ C. Nhiệt độ tối thấp tuyệt đối là 3
độ C. Biên độ ngày và đêm là 7 độ C. Chế độ nhiệt và địa hình như trên tạo
cho Võ Nhai lợi thế để phát triển các loại cây trồng nhiệt đới như: Hồng, táo,
na, cam, quýt, vải, nhãn,…
Chịu ảnh hưởng chế độ mưa vùng núi Bắc bộ, mùa mưa Võ Nhai
thường diễn ra từ tháng 4 đến tháng 10; mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm
sau. Lượng mưa trung bình hàng năm 1.941,5mm và phân bố không đều, chủ
yếu tập trung vào các tháng mùa mưa, khoảng 1.765mm (chiếm 91% lượng
mưa cả năm). Lượng mưa lớn nhất thường diễn ra vào tháng 8, trung bình
khoảng 372,2mm [67, tr. 985].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
12
Tiểu vùng III: Vùng núi cao bao gồm 6 xã: Nghinh Tường, Sảng Mộc,
Thượng Nung, Vũ Chấn, Thần Sa và Cúc Đường. Diện tích vùng phần lớn bị
chiếm bởi những dãy núi đá vôi hùng vĩ, nhiều khe suối, cảnh đẹp tự nhiên.
Vùng này thuận lợi hơn cho việc phát triển chăn nuôi đại gia súc, lâm nghiệp,
du lịch sinh thái và di tích lịch sử văn hoá.
Bảng 1.1: Tình hình phân bố đất đai huyện Võ Nhai
Loại đất
Tổng số
Đất
nông
nghiệp
Đất
lâm
nghiệp
Đất nuôi
trồng
thủy sản
Đất phi
nông
nghiệp
Đất
chƣa sử
dụng
Diện tích
(km
2
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
13
Dương. Do vậy, huyện có nguồn tài nguyên khá phong phú về chủng loại và
trữ lượng. Kim loại mầu: chì, kẽm tìm thấy ở Thần Sa, vàng cũng tìm thấy ở
Thần Sa nhưng chủ yếu là vàng sa khoáng với hàm lượng thấp. Khoáng sản
phi kim: Phôtphorit ở La Hiên có trữ lượng được đánh giá vào loại khá
(khoảng 60.000 tấn). Toàn huyện có những dải núi đá kéo dài, chạy dọc
huyện, đây là nguồn cung cấp vật liệu cho ngành sản xuất vật liệu xây dựng,
đá xây dựng, đất sét,… đặc biệt đất sét xi măng ở Cúc Đường có trữ lượng lớn
và chất lượng tốt. Tuy nguồn khoáng sản có trữ lượng lớn nhưng đến nay,
việc khai thác vẫn chưa đáng kể. Tài nguyên khoáng sản vẫn nằm ở dạng tiềm
năng là chính. Nhưng, nguồn tài nguyên này sẽ là một thế mạnh rất lớn của
Võ Nhai trong công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá nếu được khai thác
và sử dụng hợp lý.
Về thuỷ văn: Võ Nhai là huyện miền núi, có địa hình bị chia cắt nhiều
bởi các dãy núi đá nên huyện có nguồn nước khá phong phú. Ngoài nguồn
nước mặt từ những sông suối còn có những nguồn nước khác từ các hang
động trong núi đá vôi hiện đã và đang được sử dụng cho sản xuất và sinh
hoạt. Trên địa bàn Võ Nhai có hai hệ thống sông nhánh trực thuộc hệ thống
sông Cầu và sông Thương được phân bố ở hai vùng là phía bắc và phía nam
huyện, cung cấp hầu hết nước tưới cho diện tích sản xuất nông nghiệp của hai
vùng này.
Sông Nghinh Tường là sông lớn nhất, chảy qua phía bắc huyện, là
nhánh của sông Cầu, bắt nguồn từ dãy vòng cung Bắc Sơn, có chiều dài 46km
và lần lượt chảy qua các xã: Nghinh Tường, Sảng Mộc, Thượng Nung, Thần
Sa và đổ ra sông Cầu.
Sông Rong chảy qua phía nam huyện là nhánh của sông Thương, bắt
nguồn từ xã Phú Thượng chảy qua thị trấn Đình Cả, Tràng Xá, Dân Tiến,
phương hướng mới cho ngành chăn nuôi lợn thịt ở địa phương [3, tr. 222, 223].
Là một huyện vùng cao, đất lâm nghiệp chiếm tới 66,41% diện tích của
toàn huyên, nhân dân các dân tộc trong huyện sống phụ thuộc nhiều vào
nguồn khai thác lâm sản. Với phương châm là phát triển hài hòa 4 nhiệm vụ:
Trồng, chăm sóc, khai thác và bảo vệ rừng. Trong hai năm 1984 và 1985, toàn
huyện đã trồng được 307 ha, chăm sóc và tu bổ 1.050 ha, khai thác 4.500 m
3Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
15
gỗ tròn, 200 m
3
gỗ xẻ, nộp ngân sách nhà nước 2.480.000 đồng. Cũng trong 2
năm đó, đã giao 30.990 ha rừng và đất rừng cho lâm trường quốc doanh và các
hợp tác xã quản lý, khai thác [3, tr. 223].
Các ngành công nghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp trên địa bàn
huyện nhìn chung chưa phát triển, toàn huyện chỉ có 01 xí nghiệp làm nhiệm
vụ sản xuất một số nông cụ phục vụ cho nông nghiệp và gia công một số mặt
hàng phục vụ xây dựng cơ bản. Công nghiệp và thủ công nghiệp tuy nhỏ bé và
chưa đa dạng, song đã góp phần tích cực vào phục vụ sản xuất, phát triển kinh tế,
xã hội của huyện, cung ứng dụng cụ cầm tay cho nông nghiệp, lâm nghiệp, sản
xuất vật liệu xây dựng phục vụ sửa chữa, xây lắp các công trình giao thông, thủy
lợi, xây dựng nhà ở cho cơ quan, trường học.
Những chuyển biến đó là rất đáng khen ngợi với một huyện vùng cao
như Võ Nhai. Huyện đang từng bước thoát khỏi những khó khăn, tồn tại và
vươn lên công nghiệp hoá - hiện đại hoá theo xu thế chung của cả nước.
Đặc điểm xã hội
Cùng với kinh tế, văn hoá - xã hội huyện Võ Nhai cũng ngày càng có những
chức bồi dưỡng huấn luyện viên, vận động viên chuẩn bị tham gia Đại hội thể
thao toàn tỉnh lần thứ nhất chào mừng 20 năm ngày thành lập tỉnh Bắc Thái,
chào mừng 40 năm ngày thành lập Nước (02/9/1985) [3, tr. 230].
Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể quần chúng từ huyện đến cơ sở hoạt
động tích cực, xứng đáng là tổ chức tập hợp, vận động các tầng lớp nhân dân
thực hiện tốt chính sách của Đảng và Nhà nước.
Tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn được giữ
vững. Mạng lưới an ninh nhân dân, tổ an ninh thôn xóm được kiện toàn, công
tác kiểm tra, trấn áp bọn tội phạm được thực hiện tốt.
Nhân dân các dân tộc trong huyện Võ Nhai có truyền thống yêu nước,
đấu tranh cách mạng kiên cường, bất khuất, cần cù, chịu khó trong lao động
sản xuất. Điều đó cộng với những tiềm năng to lớn về tài nguyên, tự nhiên, về
truyền thống lịch sử văn hoá là những thế mạnh quan trọng, là cơ sở để huyện
phát triển, giầu mạnh đi lên hội nhập cùng xu thế công nghiệp hoá - hiện đại
hoá của tỉnh Thái Nguyên và của cả nước.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
17
Bảng 1.2: Thống kê các dân tộc ở huyện Võ Nhai - Thái Nguyên
STT
Dân tộc
Số ngƣời
Tỷ lệ (%)
Ghi chú
01
Kinh
22.993
36,64
08
Các dân tộc khác
54
0,12
Hoa, Mường
( Nguồn: Số liệu điều tra dân số năm 2004, Phòng Thống kê huyện Võ Nhai).
Dân tộc Kinh: Theo bảng thống kê trên, ta thấy dân tộc Kinh chiếm
36,64%, đông nhất trong các dân tộc ở Võ Nhai. Theo số liệu mới thì đến
tháng 2/2010, tỷ lệ người Kinh ở đây còn chiếm 34.17%. Người Kinh ở Võ
Nhai cư trú ở hầu hết các xã, thị trấn nhưng tập trung đông nhất là ở thị trấn
Đình Cả, xã Phương Giao, Tràng Xá, La Hiên. Người Kinh có mặt ở Võ Nhai
khá muộn. Sau khi đánh chiếm xong Thái Nguyên, thực dân Pháp thiết lập bộ
máy cai trị và ráo riết tiến hành công cuộc khai thác nơi dây. Võ Nhai là vùng
đất khá giàu tài nguyên. Khi tiến hành khai thác những mỏ đồng ở Sảng Mộc,
mỏ kẽm ở Bắc Lâu, mỏ chì ở Vũ Chấn… Pháp đã đưa một số lượng đáng kể
công nhân là người Kinh từ dưới xuôi lên, một phần đáng kể trong số họ đã
lưu lại và định cư ở đây. Đến thời kỳ miền Bắc xây dựng Xã hội chủ nghĩa,
thực hiện chính sách khai hoang của Đảng và Nhà nước nhằm mở mang những
vùng kinh tế mới, một bộ phận người Kinh đã di cư từ các tỉnh miền xuôi lên
làm ăn và định cư luôn ở nơi này. Võ Nhai là huyện miền núi cao nhưng ở
đây, người Kinh chủ yếu sinh sống và lập nghiệp ở những vùng đất thấp và
bằng phẳng. Đặc biệt là dọc khu vực quốc lộ 1B. Hoạt động kinh tế của họ
Copyright: Tài liệu đại học ©