Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN CHÍ DŨNG
NGHIÊN CỨU VAI TRÒ GÂY BỆNH CỦA VI KHUẨN
E. COLI TRONG HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY Ở LỢN CON
NUÔI TẠI TỈNH VĨNH PHÚC VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ
Chuyên ngành: Thú y
Mã số: 60.64.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÚ Y
Người hướng dẫn khoa học: TS. Ngô Nhật Thắng
GS.TS. Nguyễn Thị Kim Lan

Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/



Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ ii
LỜI CẢM ƠN
Trong suốt 2 năm học tập, với sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được
sự giúp đỡ, hướng dẫn tận tình của nhiều cá nhân và tập thể, đến nay luận văn
của tôi đã được hoàn thành. Nhân dịp này, cho phép tôi được bày tỏ lòng biết
ơn sâu sắc tới:
Ban Giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Khoa Sau đại
học, Khoa Chăn nuôi – Thú y, các thầy cô giáo đã giúp đỡ, tạo điều kiện để
tôi học tập và tiếp thu kiến thức trong suốt quá trình học tập.
Các cán bộ thuộc phòng Vi trùng – Trung tâm chẩn đoán Thú y Trung ương.
Ban lãnh đạo, cán bộ Chi cục Thú y tỉnh Vĩnh Phúc và một số bạn đồng
nghiệp đang làm việc trong lĩnh vực Chăn nuôi – Thú y.
Đặc biệt là thầy giáo hướng dẫn trực tiếp: TS. Ngô Nhật Thắng –
Khoa Chăn nuôi Thú y và GS. TS. Nguyễn Thị Kim Lan – Khoa Sau Đại
học – những người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình
thực hiện đề tài.
Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được gửi lời cảm ơn sâu
sắc tới gia đình, người thân cùng bạn bè đã động viên giúp đỡ tôi vượt qua
mọi khó khăn trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài
Một lần nữa tôi xin bày tỏ lòng biết ơn, cảm ơn chân thành tới những

Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1. Tình hình nghiên cứu về hội chứng tiêu chảy ở lợn 3
1.1.1. Nguyên nhân do vi khuẩn 3
1.1.2. Nguyên nhân do vi rút 5
1.1.3. Nguyên nhân do ký sinh trùng 6
1.1.4. Ảnh hưởng của môi trường, khí hậu 7
1.1.5. Ảnh hưởng của chăm sóc, nuôi dưỡng không đúng kỹ thuật 7
1.2. Tình hình nghiên cứu về vi khuẩn E.coli gây bệnh tiêu chảy ở lợn 8
1.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước 8
1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 11
1.3. Một số đặc tính sinh vật, hoá học của vi khuẩn E.coli 14
1.3.1. Đặc tính về hình thái 14
1.3.2. Đặc tính nuôi cấy 15
1.3.3. Đặc tính sinh hoá 16
1.3.4. Sức đề kháng 16
1.3.5. Cấu trúc kháng nguyên của vi khuẩn E.coli 17

Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ v
1.4. Các yếu tố gây bệnh của vi khuẩn E.coli 21
1.4.1. Các yếu tố không phải là độc tố 22
1.4.2. Các độc tố gây bệnh của vi khuẩn E. coli 26
1.5. Cơ chế gây bệnh của vi khuẩn E.coli 29
1.6. Bệnh tiêu chảy do E.coli ở lợn con 31
1.6.1. Triệu chứng 31
1.6.2. Bệnh tích 31
1.6.3. Điều trị 32
1.6.4. Phòng bệnh 33

phân lập được 45
2.4.6. Các loại hoá chất và môi trường dùng trong phản ứng PCR 45
2.4.7. Máy móc thiết bị 46
Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 47
3.1 Tình hình chăn nuôi và dịch bệnh ở Vĩnh Phúc 47
3.1.1. Tình hình chăn nuôi gia súc, gia cầm 47
3.1.2. Tình hình dịch bệnh trên đàn gia súc 48
3.2. Kết quả điều tra tình hình lợn con mắc bệnh tiêu chảy trong năm
2013 trên 3 huyện của tỉnh Vĩnh Phúc 48
3.2.1. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn con mắc bệnh tiêu chảy và chết do
tiêu chảy 48
3.2.2. Kết quả điều tra lợn con mắc bệnh tiêu chảy theo tuổi tại 3 huyện
của tỉnh Vĩnh Phúc 52
3.2.3. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn con mắc bệnh tiêu chảy theo các tháng
trong năm tại 3 huyện của tỉnh Vĩnh Phúc 55
3.2.4. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn con mắc bệnh tiêu chảy theo kiểu
chuồng nuôi tại 3huyện của tỉnh Vĩnh Phúc 58
3.2.5. Kết quả điều tra lợn con mắc bệnh tiêu chảy theo giống lợn
tại 3 huyện 61
3.3. Đặc điểm bệnh tích đại thể của lợn con mắc bệnh tiêu chảy do E.
coli gây ra tại 3 huyện của tỉnh Vĩnh Phúc 63
3.4. Kết quả phân lập vi khuẩn E. coli ở lợn con theo mẹ tại Vĩnh Phúc 64

Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ vii
3.4.1. Kết quả nuôi cấy phân lập vi khuẩn E. coli gây bệnh tiêu chảy
ở lợn con 64
3.4.2. Kết quả phân lập vi khuẩn E. coli từ các bệnh phẩm 66

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
AMP
Adenosine 5’-monophosphate
BHI
Brain-heart infusion
ColV
Colicin V
DGTP
2’ deoxy guanosine triphosphate
DNA
Deoxyribonucleic acid
EaggEC
Enteroaggregative
E. coli
Escherichia coli
EMB
Eosin Methylene Blue Agar
Ent
Enterotoxin (Độc tố đường ruột)
EPEC
Enteropathogenic Escherichia coli (Mầm bệnh độc tố đường ruột của
E.coli
)
ETEC
Enterotoxigenic Escherichia Coli (Độc tố đường ruột của E.coli)
Hly
Haemolyzin
F
Fimbriae (Yếu tố bám dính)
LT


ix Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ x
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Trang
Bảng 3.1: Số lượng gia súc, gia cầm tỉnh Vĩnh Phúc từ 2008 - 2012 47
Bảng 3.2: Tình hình dịch bệnh trên đàn lợn 2012 – 2013 48
Bảng 3.3: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn con mắc bệnh tiêu chảy và chết do tiêu
chảy tại 3 huyện của tỉnh Vĩnh Phúc 49
Bảng 3.4: Kết quả điều tra lợn con mắc bệnh tiêu chảy theo tuổi 52
Bảng 3.5: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn con mắc bệnh tiêu chảy theo các tháng
trong năm 56
Bảng 3.6: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn con mắc bệnh tiêu chảy theo kiểu
chuồng nuôi 60
Bảng 3.7: Kết quả điều tra lợn con mắc bệnh tiêu chảy theo loại lợn 62
Bảng 3.8: Bệnh tích đại thể của lợn con mắc bệnh tiêu chảy tại 3 huyện của
tỉnh Vĩnh Phúc 63
Bảng 3.9: Kết quả phân lập vi khuẩn E. coli từ phân của lợn con bị tiêu chảy 65
Bảng 3.10: Kết quả phân lập vi khuẩn E. coli từ các bệnh phẩm lợn con bị
tiêu chảy 66
Bảng 3.11: Kết quả giám định một số đặc tính sinh hóa của các chủng E.
coli phân lập được 67
Bảng 3.12: Kết quả xác định serotype kháng nguyên 0 của các chủng E.coli
phân lập được 69
Bảng 3.13: Kết quả xác định khả năng bám dính của các chủng vi khuẩn E.

Biểu đồ 3.2: So sánh tỷ lệ lợn con tiêu chảy theo các nhóm ngày tuổi 53
Biểu đồ 3.3: Sự ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm các tháng trong năm đến
tỷ lệ tiêu chảy ở lợn con 57
Biểu đồ 3.4: So sánh tỷ lệ lợn mắc tiêu chảy theo kiểu chuồng nuôi
khác nhau 60
Biểu đồ 3.6: So sánh các nhóm yếu tố gây bệnh trong các chủng E. coli
phân lập được 75
Sơ đồ 2.1: Các bước tiến hành thí nghiệm 37
Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 1
MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề
Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về chất lượng lương thực, thực
phẩm, nhất là các sản phẩm có nguồn gốc từ động vật - một thứ đồ ăn cần
thiết đối với mỗi gia đình hàng ngày, không thể không nói đến tầm quan trọng
của ngành chăn nuôi gia súc gia cầm. Muốn cung cấp cho thị trường những
sản phẩm ngon, sạch, công tác chăn nuôi thú y, đặc biệt là phòng chống dịch
bệnh cần phải được đặt lên hàng đầu, nhất là những cơ sở chăn nuôi tập trung
theo hướng công nghiệp.
Sau khi Việt Nam gia nhập WTO, thị trường kinh tế được mở rộng,
việc xuất nhập khẩu con giống và các sản phẩm nguồn gốc động vật được
quan tâm nhiều hơn. Làm thế nào để có con giống tốt, chất lượng thịt đạt tiêu

Xác định được một số yếu tố gây bệnh của vi khuẩn E. coli phân lập
được từ lợn con bị tiêu chảy nuôi tại 3 huyện tại Tỉnh Vĩnh Phúc.
Đề xuất phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn con đạt hiệu quả cao.
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Công trình đã chứng minh vai trò của vi khuẩn E. coli trong hội chứng
tiêu chảy ở lợn con nuôi tại 3 huyện của tỉnh Vĩnh Phúc. Kết quả nghiên cứu
của đề tài là cơ sở khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo, đồng thời bổ sung
tài liệu tham khảo cho cán bộ thú y và người chăn nuôi.
Kết quả nghiên cứu đưa ra phác đồ điều trị có hiệu quả giúp cho thú y
cơ sở các hộ chăn nuôi phòng trị bệnh tiêu chảy cho lợn, góp phần giảm thiệt
hại và tăng thu nhập cho người chăn nuôi. Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 3
Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Tình hình nghiên cứu về hội chứng tiêu chảy ở lợn
Tiêu chảy là biểu hiện lâm sàng của quá trình bệnh lý đặc thù của
đường tiêu hoá. Hiện tượng lâm sàng này tuỳ theo đặc điểm, tính chất diễn
biến, tuỳ theo độ tuổi mắc bệnh, tuỳ theo yếu tố được coi là nguyên nhân
chính mà nó được gọi theo nhiều tên bệnh khác nhau như bệnh lợn con phân
trắng, bệnh tiêu chảy sau cai sữa, chứng khó tiêu, chứng rối loạn tiêu hoá.
Với bất cứ cách gọi thế nào thì tiêu chảy luôn được đánh giá là triệu
chứng phổ biến trong các dạng bệnh của đường tiêu hoá, xảy ra mọi lúc, ở

Samonella cho biết tỷ lệ nhiễm E.coli độc ở lợn bình thường là 14,66% và ở
lợn tiêu chảy lên tới 33,84%.
Vũ Bình Minh, Cù Hữu Phú (1999) [16] khi nghiên cứu về E.coli và
Samonella ở lợn tiêu chảy cho biết tỷ lệ phát hiện E.coli độc trong phân là
80% - 90% số mẫu xét nghiệm.
Ngoài vi khuẩn E.coli, một loại vi khuẩn gây bệnh tiêu chảy ở lợn cũng
không kém phần quan trọng là vi khuẩn Samonella:
Theo Đoàn Thị Băng Tâm (1987) [33] thì sự xuất hiện của Samonella
phụ thuộc vào các điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng. Mỗi yếu tố bất lợi làm
giảm sức đề kháng của vật nuôi đều phải coi là nguyên nhân tiên phát của sự
xuất hiện bệnh.
Phan Thanh Phượng (1988) [26] cho biết: Salmonella thường xuyên có
trong đường ruột lợn và trong những điều kiện chăn nuôi, quản lý làm cho sức
đề kháng của cơ thể giảm, chính vi khuẩn Salmonella trở thành độc và phát
triển mạnh mẽ gây viêm ruột, ỉa chảy.
Radostits O.M và cs (1994) [65] cho biết Samonella là vi khuẩn có vai
trò quan trọng trong quá trình gây ra hội chứng tiêu chảy. Hiện nay các nhà

Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 5
khoa học đã ghi nhận có khoảng 2.200 serotype Samonella và chia ra 67
nhóm huyết thanh dựa vào cấu trúc kháng nguyên O.
Phùng Quốc Chướng (1995) [2] kết luận Salmonella có vai trò quan
trọng gây nên hội chứng tiêu chảy ở lợn, đặc biệt là lợn sau cai sữa tại các
tỉnh Tây Nguyên.
Hồ Văn Nam và cs (1997) [17] khi nghiên cứu biến động nhiễm
Salmonella ở lợn qua các lứa tuổi cho biết ở lợn con từ sơ sinh đến 2 tháng
tuổi tỷ lệ nhiễm Salmonella 26,02%. Lợn 3 – 4 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao

trong số những mầm bệnh thường gặp ở lợn trước và sau cai sữa bị bệnh tiêu chảy
có rất nhiều loại vi rút: 20,9% lợn bệnh phân lập được Rotavirus; 11,2% có vi rút
viêm dạ dày – ruột truyền nhiễm; 2% có Enterovirus; 0,7% có Parvovirus.
1.1.3. Nguyên nhân do ký sinh trùng
Ký sinh trùng đường tiêu hóa là một trong những nguyên nhân gây tiêu
chảy ở gia súc. Tác hại của chúng không chỉ là cướp chất dinh dưỡng của vật
chủ mà còn tiết ra độc tố đầu độc vật chủ, làm giảm sức đề kháng, tạo điều
kiện cho các bệnh khác phát sinh. Theo Phạm Văn Khuê, Phan Lục (1996)
[13] chính phương thức sống ký sinh trong đường tiêu hóa của các loài giun
sán đã làm tổn thương niêm mạc ruột, nhờ đó các loại mầm bệnh dễ xâm
nhập, gây viêm ruột, gây rối loạn quá trình tiêu hóa hấp thu, kích thích nhu
động ruột, gây tiêu chảy và hiện tượng nhiễm trùng. Khi nghiên cứu một số
đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở lợn tại Thái Nguyên, Nguyễn Thị Kim
Lan và cs (2006) [14] đã có kết luận cầu trùng và một số loại giun tròn (giun
đũa, giun tóc, giun lươn) là một trong những nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn
từ sau cai sữa.

Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 7
Một vài nghiên cứu mới đây đã khẳng định các loại cầu trùng như
Eimeria, Isospora suis (Cocci) và Cryptosporidium (Crypto) cũng là các
nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn con.
1.1.4. Ảnh hưởng của môi trường, khí hậu
Điều kiện ngoại cảnh là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sức đề kháng
của cơ thể gia súc. Khi có sự thay đổi các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, mưa,
nắng, điều kiện chuồng nuôi, đều ảnh hưởng đến sức khoẻ của lợn, đặc biệt ở
lợn con, do cấu tạo và chức năng sinh lý chưa ổn định và hoàn thiện, khi gặp
các yếu tố bất lợi dễ bị stress dẫn đến nhiều bệnh trong đó có tiêu chảy.

1.2. Tình hình nghiên cứu về vi khuẩn E.coli gây bệnh tiêu chảy ở lợn
1.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
ở nước ta, bệnh tiêu chảy do vi khuẩn E.coli gây ra ở lợn xuất hiện từ
lâu và cho đến nay bệnh đã được thông báo có ở hầu hết các tỉnh, thành phố
trong cả nước. Bệnh đã và đang gây thiệt hại nghiêm trọng cho chăn nuôi lợn
ở tất cả các hình thức và quy mô chăn nuôi, có thể nói không một vùng nào,
một cơ sở chăn nuôi nào lại không gặp các trường hợp lợn bị tiêu chảy. Vì
vậy, nghiên cứu về bệnh tiêu chảy ở lợn do E.coli gây ra đã có nhiều nhà khoa
học Thú y trong nước quan tâm.
Từ năm 1963, Nguyễn Lương, Hoàng Ngọc Thuý, Nguyễn Thu Cúc
[15] đã tìm được 5 serotyp E.coli gây bệnh ỉa chảy cho lợn con là O55; O111;
O26; O86; O119.
Nguyễn Thị Nội (1986) [20] đã nghiên cứu vai trò của vi khuẩn E.coli
trong bệnh phân trắng ở lợn con và đã xác định những serotype chủ yếu gây bệnh
cho lợn con ở các vùng Hà tây, Hải Hưng, Hà Bắc, Bắc Thái, Hải Phòng,
Quảng Ninh, Thanh Hoá là O149, O147, O141, O139, O138, O117, O115.
Tạ Thị Vịnh, Đặng Khánh Vân (1996) [41] cho biết E.coli thường trực cả ở
cơ thể lợn khoẻ, từ lợn con đến lợn nái. ở lợn khoẻ có cả E.coli K88 nhưng số

Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 9
lượng và độc lực chưa đủ để gây bệnh, còn ở lợn mắc bệnh tiêu chảy số lượng và
tỷ lệ E.coli K88 tăng gấp bội, điều đó chứng tỏ môi trường trong ruột lợn đã bị
thay đổi, thích hợp cho sự phát triển của E.coli nhất là E.coli độc.
Đào Trọng Đạt và cs (1996) [7] cũng khẳng định “Khoảng 48% các
trường hợp bị bệnh tiêu chảy ở lợn con là do E.coli gây ra. Vì vậy, bệnh do
E.coli gây ra có vị trí đặc biệt trong các bệnh nhiễm khuẩn ở lợn con”.
Lý Thị Liên Khai và cs (2000) [12] đã phân lập và xác định độc tố ruột

việc sử dụng thuốc trong phòng, trị bệnh khác nhau đã dẫn đến tính mẫn cảm
và tính kháng thuốc khác nhau. Tỷ lệ E.coli kháng thuốc cao thì tỷ lệ E.coli đa
kháng cũng cao. Tính kháng thuốc của E.coli liên quan đến tuổi lợn bị bệnh
(lợn dưới 4 ngày tuổi mắc bệnh có tỷ lệ E.coli kháng thuốc thấp hơn ở các lứa
tuổi trên 4 ngày), các chủng E.coli có khuẩn lạc dạng R có tính kháng thuốc
cao hơn dạng S.
Cù Hữu Phú, Nguyễn Ngọc Nhiên, Vũ Bình Minh, Đỗ Ngọc Thuý
(2000) [22] phân lập vi khuẩn E.coli và Salmonella ở lợn mắc bệnh tiêu chảy,
xác định một số đặc tính sinh hoá của các chủng vi khuẩn phân lập được và
biện pháp điều trị. Tác giả đã phân lập được 60 chủng E.coli trong đó có 42
chủng gây dung huyết trên thạch máu chiếm tỷ lệ 70 %, có 6 chủng E.coli
sản sinh ra cả hai loại độc tố là chịu nhiệt ST và không chịu nhiệt LT, các
chủng E.coli mẫn cảm cao nhất với các loại kháng sinh: Nitrofurazolidon
(85%), Neomycine (80%) và Sulfonamid (75%). Dùng 4 chủng E.coli dung
huyết và 3 chủng Salmonella có độc lực mạnh trên chuột, sản sinh độc tố
để sản xuất Autovacxin phòng bệnh tiêu chảy liều tiêm 3- 5 ml/con, đạt tỷ
lệ phòng bệnh 89,22%.
Đỗ Trung Cứ và cs (2000) [5] sử dụng chế phẩm Biosubtyl phòng bệnh
tiêu chảy cho lợn con, làm giảm được 42% số lợn tiêu chảy ở lợn con giai
đoạn từ 1 đến 60 ngày tuổi.

Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 11
Đỗ Ngọc Thuý và cs (2002) [38] đã xác định tỷ lệ kháng kháng sinh
của 106 chủng vi khuẩn E.coli phân lập từ lợn con bị tiêu chảy, có xu hướng
kháng mạnh với các loại kháng sinh thường dùng như:
Amoxicillin, Chloramphenicol, Streptomycin.
*Như vậy, để góp phần vào việc hạn chế những thiệt hại do bệnh tiêu