KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC M TP.HCM



BÁO CÁO KHÓA LUN TT NGHIP
Tên đ tài:
KHO SÁT KH NNG GÂY BNH VÀ  KHÁNG KHÁNG
SINH CA TRC KHUN M XANH TRÊN BNH NHÂN TI
BNH VIN 175 T 11/2013 – 5/2014
KHOA CÔNG NGH SINH HC
CHUYÊN NGÀNH: VI SINH
CBHD: TS-BS V Bo Châu
SVTH: Trn Th Dim Hng
MSSV: 1053010312
Khóa: 2010 – 2014

Tp. H Chí Minh, tháng 05 nm 2014

KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG

LI CM N
 thc hin tt đ tài khóa lun tt nghip này, em xin chân thành cm n thy
V Bo Châu ngi đã trc tip ch dy và hng dn, to điu kin cho em hoàn
thành tt bài khóa lun tt nghip trong thi gian qua.

CS Colistin
MEM Meropenem
PT Pristinamycin
TM Tobramycin
P.aeruginosa Pseudomonas aeruginosa
S.aureus Staphylococcus aureus
K.pneumoniae Klepsiella pneumoniae
E.coli Escherichia coli
E.faecalis Enterococcus faecalis
S Susceptible (nhy cm)
I Intermediate (trung gian)
R Resistant (đ kháng)
N S ca dng tính vi P.aeruginosa

KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG ii

MC LC
DANH MC CÁC T VIT TT i
DANH MC HÌNH v
DANH MC BNG BIU vi
T VN  1
Phn I: TNG QUAN TÀI LIU 2
I.1 TRC KHUN M XANH (Pseudomonas aeruginosa) 3
I.1.1 Lch s phát hin 3
I.1.2 Danh pháp: 4
I.1.3 c đim sinh vt hc 4
I.1.3.1. Hình th 4
I.1.3.2 Nuôi cy 5

21
I.3.4.1 Hin tng đ kháng kháng sinh: 21
I.3.4.2 Nguyên nhân vi khun kháng thuc kháng sinh: 22
I.3.4.3 C ch kháng thuc kháng sinh ca vi khun 22
I.3.4.4 Tình hình đ kháng kháng sinh ca Pseudomonas aeruginosa hin nay . 23
PHN II: I TNG, VT LIU VÀ PHNG PHÁP NGHIÊN CU 25
II.1 I TNG NGHIÊN CU: 26
II.2 A IM VÀ THI GIAN NGHIÊN CU: 26
II.3 VT LIU NGHIÊN CU: 26
II.3.1 Môi trng, hóa cht đ nuôi cy vi khun: 26
II.3.2 Dng c, trang thit b 26
II.4 PHNG PHÁP VÀ K THUT NGHIÊN C
U 27
II.4.1 Phng pháp nghiên cu: 27
II.4.2 K thut nghiên cu: 28
II.4.2.1 i vi bnh phm là m dch, cht dch ph qun, nc tiu, dch
màng phi, phân… 28
II.4.2.2 Bnh phm máu: 29
II.5 PHNG PHÁP NH DANH P.AERUGINOSA 32
II.5.1 Kho sát khóm khun trên thch BA 32

KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG iv
II.5.2 nh danh bng môi trng Uriselect 4 32
II.5.3 Kho sát khun lc bng phng pháp nhum gram 33
II.5.3 Th nghim Oxidase 35
II.6 K THUT KHÁNG SINH  THEO PHNG PHÁP KIRBY-BAUER. 36
II.6.1 Nguyên tc: 36
II.6.2 Vt liu và phng pháp 36



KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG vi

DANH MC BNG BIU
Bng 1: Bng ký hiu các kháng sinh làm kháng sinh đ cho P.aeruginose 40
Bng 2: C cu các loài vi khun gây bnh phân lp đc 42
Biu đ 1: T l các loài vi khun gây bnh phân lp đc 43
Bng 3: Kt qu nhim P.aeruginosa theo tng mu bnh phm 44
Biu đ 2: Kt qu nhim P.aeruginosa theo tng mu bnh phm 45
Bng 4: T l nhim P.aeruginosa theo gii tính: 46
Biu đ 3: K
t qu nhim P.aeruginosa theo gii tính 47
Bng 5: Kt qu nhim P.aeruginosa theo đ tui 47
Biu đ 4: T l nhim P.aeruginosa theo đ tui 48
Bng 6: T l đ kháng kháng sinh ca P.aeruginosa trên bnh nhân 50
Biu đ 5: T l kháng kháng sinh ca P.aeruginosa 51





KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG  1

T VN 
Nhim khun bnh vin là mt trong nhng thách thc và là mi quan tâm hàng


SVTH: TRN TH DIM HNG  3

I.1 TRC KHUN M XANH (Pseudomonas aeruginosa)
I.1.1 Lch s phát hin
T đu th k th 19, ngi ta đã thy hin tng nhum màu xanh r đng ca các
cht tit t m các vt thng (Fordo, 1860).
- Nm 1862, Liche phân lp đc  các vt thng nhng vi khun có hình que
và gi chúng là “vibrio”.
- Nm 1872, Schroeter phát hin trong m xanh màu r đng mt loi trc khun
Gram âm và ông đt tên cho vi khun đó là Bacterium aeruginosum.
- Nm 1985, Migula đ ngh xp loi vi khun này vào ging Pseudomonas, do
nó thng nhim vào vt thng to m xanh nên gi là Pseudomonas
pyocyanea.
-
Sau đó ngi ta thng nht gi tên vi khun này là Pseudomonas aeruginosa
cho đn ngày nay.
[4] KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG  4

I.1.2 Danh pháp:
Phân loi khoa hc
Gii (regnum)
Bacteria
Ngành (phylum)
Proteobacteria

37-42
o
C và có th mc  nhit đ 5 - 42
o
C, pH thích hp là 7,2-7,5. Khun lc
thng ln, trong, b đu hoc không đu, có th có ánh kim loi, màu xám nht
trên nn môi trng màu hi xanh, mùi thm. Cng có th gp loi khun lc xù xì
hoc nhy.
- Tính cht đc trng ca trc khun m xanh là sinh sc t và cht thm.
- Trên môi trng nuôi cy có pepton, vi khun có th tit ra các loi sc t sau:
 Pyocyanin: là loi sc t phenazin có màu xanh l, tan trong nc và
Cloroform, khuch tán ra môi trng nuôi cy làm cho môi trng và
khun lc có màu xanh. Sc t này sinh ra thun li vi môi trng tip
xúc vi không khí. Ch có trc khun m xanh sinh sc t pyocyanin.
 Pyoverdin: là loi sc t hunh quang, phát màu xanh khi chiu tia cc
tím có bc sóng 400nm, tan trong nc nhng không tan trong
Cloroform. Ngoài trc khun m xanh còn có mt s loài Pseudomonas
khác to thành sc t này.
 Pyorubin: sc t màu h
ng nht, ch 1% s chng trc khun m xanh
sinh ra sc t này.
 Pyomelanin: sc t màu nâu đen, ch 1-2% s chng trc khun m xanh
sinh sc t này.
[15]

I.1.3.3 Tính cht sinh hóa
S dng carbohydrat theo li oxy hóa có sinh axit nh glucose, manitol,
glycerol, arabinose…

KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

sc nguy him.
 Yu t đc lc ngoi bào (extracellular virulence factors)

KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG  7

- Protease: gm 2 loi là elastase và alkaline protease. Elastase làm ri lon
biu mô hô hp. Alkaline protease ngn cn s hình thành fibrin và làm tan
fibrin.
- Hemolysins: gm phospholipase C và rhamnolipid, có th tác đng hip lc
đ phá v lipid và lecithin. C hai tham gia quá trình xâm ln mô bng các
hiu ng gây đc t bào.
- Ngoi đc t A (Exotoxin A): c ch quá trình sinh tng hp protein, là
nguyên nhân gây tn thng mô cc b, s xâm ln ca vi khun và có th c
ch min dch.
[4]

I.1.4 Dch t hc
Vi khun P.aeruginosa có  trên da ca mt s ngi bình thng, nht là 
vùng nách và vùng hu môn sinh dc. Vi khun ít có trong phân ngi ln không dùng
kháng sinh. Trong đa s các trng hp, vi khun P.aeruginosa nh là ngun lây th
phát không đc hi,  trên các vt thng nông hoc  đm ca bnh nhân đc điu
tr kháng sinh. Tuy nhiên, đôi khi P.aeruginosa gây nhim khun  ti phi, da hoc 
đng tit niu ca bnh nhân, xy ra sau khi vi khun gây bnh đu tiên b tiêu dit
bi kháng sinh. Nhim khun nng xy ra khi luôn có phi hp vi tn thng các mô
ti ch hoc khi sc đ kháng ca vt ch b gim sút. Mt dù các chng Pseudomonas
có nhiu yu t đc lc mnh, nhng vi khun ít khi gây bnh  ngi khe mnh.
Bnh nhân b bnh nhy nht (cystic fibrosis) hoc gim bch cu đa nhân d có nguy
c nhim khun nng do trc khun m xanh. Tr s sinh b đ non, tr có d dng bm

não. Hình nh v mô hc là hình nh ca hoi t và xut huyt. in hình là các thành
ca tiu đng mch b thm lâu nng bi vi khun và các mch máu b huyt khi mt
phn hoc toàn b. Phn ln các chng trc khun m xanh sinh ra mt lp nhp giàu
hydrat-carbon và cùng vi thành ca t bào vi khun tham gia vào tính cht kháng
nguyên thân chu nhit. Kháng th đc thù ca typ huyt thanh kháng nguyên nht có
tác dng bo v chng các mu gây bnh thc nghim. Phn ln các chng đc phân
lp cng sinh ra mt s ngoi đc t. Ngoi đc t A, có nhiu tính cht gn ging tính
cht ca đc t bch cu, là đc t mnh nht ca trc khun m xanh. Trong nhim

KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG  9

khun rt nng do trc khun m xanh, nng đ cao kháng th chng ngoi đc t A
tng quan vi s gia tng t l bnh nhân sng.
[16]

I.1.6 Biu hin lâm sàng.
Nhim khun do P.aeruginosa xut hin  nhiu ni bao gm da, các mô di
da, xng và khp, mt, tai, xng chm và các xoang hàm, màng não và các van tim.
Cng có th nhim khun huyt mà không phát hin ra  nhim khun tiên phát
và cn đt vn đ lây do các thuc tiêm tnh mch, các dch truyn tnh mch hoc các
thuc sát trùng đ sát trùng ni chun b tiêm tnh mch, nht là khi phân lp đc các
chng P.aeruginosa khác ngoài trc khun m xanh.
[16]
I.1.6.1 Nhng yu t liên quân ti nhim khun Pseudomonas aeruginosa
 Phá v hàng rào da và niêm mc
 Tn thng do bng
 Viêm da
 Vt thng xuyên thu

đáp ng viêm toàn thân, suy đa c quan và cui cùng gây t vong. Nhim khun không
ch gây nhim khun ti ch  bnh nhân b suy gim min dch mà còn có kh nng
xâm nhp và lan ta trong dòng máu rt mnh.
Các vi khun P.aeruginosa thng cy đc  các vt thng ngoi khoa, loét
do phình tnh mch, loét nm, các vt bng, nht là sau khi điu tr kháng sinh. Các lô
dò do lao hoc do viêm xng ty có th b nhim khun th phát. S có mt đn
thun ca P.aeruginosa  nhng ni này ít có ý ngha vi điu kin là vi khun không
nhân lên  phn sâu ca các mô di da và không xy ra nhim khun huyt. Nhim
khun  da thng khi sau khi các mô cht đc ly đi hoc bong ra. P.aeruginosa có
th làm móng tay xanh nht  nhng ngi ngâm tay quá lâu trong nc, trong xà
phòng và các cht ty, khi tay h có nm móng hoc b chn thng. Vi khun thng
cy đc  móng tay P.aeruginosa có th gây viêm da khi tm  ch nc nóng.
Nhim khun này nh và khi t nhiên.
[9]

KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG  11

I.1.6.2 Các bnh lý nhim trùng do Pseudomonas aeruginosa
 Nhim khun đng hô hp
- Viêm phi nguyên phát, hay viêm phi không nhim khun, do hít phi nhng
cht tit ca đng hô hp trên, thng gp  nhng bnh nhân b bnh phi
mãn tính, suy tim sung huyt hoc AIDS.
- Vãng khun huyt do P.aeruginosa khi đu nh mt nhim khun đng hô
hp, nhng khác viêm phi nguyên phát, nó có gim bch cu trung tính, sau đó
vi khun xâm nhp vào máu và lan rng đi xa to nên nhng tn thng đt
trng  phi và các tng khác.
- Nhim khun đng hô hp di do P.aeruginosa thng gp  tr ln, thanh
niên b x gan, ngoài ra còn gp  bnh nhân AIDS.

u th trong viêm tai ngoài, mt quá trình viêm lành tính nh hng đn ng ti
ngoài. Tai đau hoc ch nga, có chy m tai và đau xy ra khi kéo vành tai.
ng tai ngoài sng lên và cha đy các ráy tai làm ta không thy đc màng
nh.
- Thnh thong P.aeruginosa xuyên qua lp biu mô che ph nn ng tai ngoài ti
ch ni gia xng và xâm nhp vào mô mm bên di. Quá trình xâm nhp
này liên quan ti mô mm, sn và v xng thì xy ra chm nhng mang tính
cht phá hy gi là viêm tai ngoài ác tính. Hu ht các trng hp viêm tai
ngoài ác tính đu do P.aeruginosa gây ra.
 Nhim khun mt
- P.aeruginosa gây viêm giác mc hay loét giác mc và viêm ni nhãn. Viêm giác
mc do P.aeruginosa có th ch t mt vt thng giác mc nh mà đã phá v
tính toàn vn ca lp biu mô b mt và cho phép vi khun tin vào lp mô đm
bên di. Loét giác mc có th do bin chng ca s dng kính áp tròng mang
trong dài ngày. Viêm giác mc do P.aeruginosa thng bt đu bng mt vt

KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG  13

loét nh  trung tâm ri lan đng tâm ra phn ln giác mc, cng mc, mô đm
bên di, có th gây thng giác mc phía sau.
- Viêm ni nhãn do P.aeruginosa đin hình là mt tình trng đe da chc nng th
giác, tin trin nhanh, phi đòi hi can thip điu tr ngay lp tc.
 Nhim khun xng và khp.
- Viêm ty xng  ct sng do P.aeruginosa liên quan ti nhim khun đng
niu có bin chng, s dng dng c hay phu thut đng niu, và s dng
thuc đng tiêm.
- M khp c đòn do P.aeruginosa là mt bin chng khác ca vic s dng
thuc bng đng tiêm chích, trong vài trng hp nó đi kèm theo viêm màng

nhim vi khun này.
 Nhim khun P.aeruginosa  bnh nhân AIDS
- Trong sut thp niên 80 và 90, nhim khun do P.aeruginosa ngày càng gia tng
 nhng bnh nhân AIDS tin trin, nhim khun c hi trc đó. Cn chú ý đa
s nhim khun P.aeruginosa trong dân s này là do mc phi trong cng đng.
- Viêm phi chim mt t l quan trng trong s các nhim khun do
P.aeruginosa  bnh nhân b AIDS.
[9]

I.1.6.3 Tình hình nhim Pseudomonas aeruginosa
Theo tng kt ca B Y T nm 2004 v tình hình nhim trùng bnh vin, t l
vi khun P.aeruginosa ti các bnh vin Vit Nam nh sau: Bnh vin Bch Mai
(13,1%), Bnh vin Ch Ry (20,6%), Bnh vin Nhi (16,6%), Bnh vin Bình nh
(11,3%).
Ti bnh vin Nhi ng 1, nm 2011 vi khun P.aeruginosa chim 6,75% trong
tng s 4073 vi khun phân lp đc ti khoa vi sinh.
[3]

Theo nghiên cu ca Trn Vn Ngc v S đ kháng kháng sinh ca vi khun
gây bnh viêm phi bnh vin và phng pháp điu tr thích hp trong giai đon hin

KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG  15

nay, t l t vong do viêm phi bnh vin khong 33-50%, liên quan đn nhim trùng
huyt, đc bit do P.aeruginosa và Acinetobacter.
[6]

 Theo nghiên cu v S đ kháng kháng sinh ca vi khun gây bnh thng gp

đc thanh trùng đúng mc.
- Ni sinh (endogenous source): t mt  vi khun  mt ni khác trên cùng c
th đó.
 Ngun nhim trùng trong các bnh vin có th là:
 Con ngi: các bnh nhân khác hoc nhân viên y t, hoc có th là ngi thm
bnh. Có th là nhng ngi đang nhim khun, nhng ngi đang trong thi
gian  bnh hoc ngi lành mang bnh…
 Môi trng: ngun nhim có th là các đ vt, thc phm, nc và không khí
trong môi trng bnh vin b nhim khun. Các ngun này có th b nhim t
các  cha vi khun bên ngoài môi trng. Nhim trùng bnh vin lây lan theo
các git nh hoc các ht bi l lng trong không khí.
I.2.3 ng lây nhim:
Nhim trùng bnh vin đc lây lan theo đng không khí hoc do tip xúc vi
các dng c y t dùng trong bnh vin. Cùng mt vi khun có th lây lan qua nhiu con
đng khác nhau.
I.2.4 Các yu t nh hng:
Nhim trùng bnh vin ph thuc vào các yu t:
 Vi khun gây bnh: s lng, đc tính, hot lc.
 Kí ch: yu t kí ch đóng mt vai trò đc bit quan trng trong các bnh nhim
trùng đc bit ti bnh vin, ni tp trung ca nhiu bnh nhân có sc đ kháng
chng nhim trùng thp.

KHÓA LUN TT NGHIP GVHD: TS.BS V BO CHÂU

SVTH: TRN TH DIM HNG  17

S lây lan ca các vi khun gây nhim trùng đn các kí ch mi có th là kt qu
ca s thích ng và ny n ca các vi khun qua các nhim trùng th phát trên mt c
đa có bnh cnh lâm sàng rõ ràng và có th đa đn t vong.
I.2.5 Các nhim trùng bnh vin thng gp