i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu,
kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong
bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.
Học viên thực hiện
ii
LỜI CẢM ƠN
Trong suốt thời gian 2 năm học ở Trường, em đã được Quý Thầy, Cô
giáo của Trường Đại học Lâm nghiệp và Trường Đại học Cần thơ truyền đạt
những kiến thức xã hội và kiến thức chuyên môn vô cùng quý giá cả về lý
thuyết và thực tiễn. Những kiến thức hữu ích đó sẽ là hành trang giúp em
trưởng thành và tự tin bước vào cuộc sống.
Với tất cả lòng tôn kính, em xin gửi đến Quý Thầy, Cô giáo của
Trường Đại học Lâm nghiệp và Trường Đại học Cần thơ lòng biết ơn sâu sắc.
Đặc biệt em xin chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Văn Hà đã tạo điều kiện
thuận lợi, hướng dẫn tận tình và giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu
để em có thể hoàn thành Luận văn tốt nghiệp này.
Đồng thời, em xin gửi lời cảm ơn đến toàn thể các Cô, Chú, Anh, Chị
trong phòng sản xuất của Nông Trường Cờ Đỏ và bà con nông dân tại Nông
Trường đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi để em hoàn thành
tốt đề tài tốt nghiệp của mình.
Cuối cùng em xin kính chúc Quý Thầy Cô, các Cô, Chú, Anh, Chị
trong phòng sản xuất và bà con nông dân tại Nông Trường Cờ Đỏ được nhiều
sức khỏe và công tác tốt.
Em xin chân thành cảm ơn!
Học viên thực hiện
Trần Thị Vân
iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i

CHƯƠNG 3 29
3.1. Thực trạng sản xuất lúa đặc sản của các hộ nông dân tại Nông Trường Cờ Đỏ qua các năm
2009-2011 29
iv
3.1.1. Đánh giá thực trạng sản xuất lúa của các hộ nông dân 29
3.1.2 Phân tích chi phí, doanh thu, thu nhập và năng suất 38
3.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất lúa đặc sản của các hộ nông dân tại
Nông Trường Cờ Đỏ 42
3.2.1. Phân tích các khoản mục chi phí bình quân trên 1 ha đất trồng lúa 42
3.2.2. Phân tích các tỷ số tài chính 44
3.2.3. So sánh hiệu quả kinh tế giữa lúa đặc sản, lúa chất lượng cao và lúa
thường 45
Biểu 3.13: So sánh hiệu quả kinh tế giữa lúa đặc sản, lúa chất lượng cao và lúa
thường 45
3.2.4. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ nông dân 46
3.3. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất lúa đặc sản 51
3.3.1. Nguyên nhân ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất của hộ nông dân 51
3.3.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất lúa đặc sản 53
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 57
1. Kết luận 57
2. Khuyến nghị 58
2.1. Đối với nông hộ 58
2.2. Đối với địa phương 59
2.3. Đối với Nhà Nước, viện trường 60
60
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU
~: Khoảng, tương đương
%: Phần trăm
/: Trên
β

QL Quản lý
TP Thành phố
vii
DANH MỤC CÁC BIỂU
Số
hiệu
biểu
Tên biểu Trang
1.1 Diện tích, năng suất và sản lượng lúa trên thế giới qua các năm 15
1.2 Diện tích, năng suất và sản lượng lúa ở Việt Nam qua các năm 17
3.1 Diện tích sản xuất, năng suất và sản lượng của Nông Trường 29
3.2 Diện tích đất sản xuất của nông hộ 30
3.3 Nguồn lực lao động của nông hộ 31
3.4 Tuổi của chủ hộ 32
3.5 Trình độ học vấn của nông hộ 32
3.6 Thời gian tham gia sản xuất của nông hộ 33
3.7 Tình hình vay vốn sử dụng trong sản xuất 35
3.8 Lý do trồng lúa đặc sản 36
3.9 Mức độ tham gia các mô hình sản xuất lúa đặc sản 37
3.10 Chi phí, doanh thu, thu nhập và năng suất bình quân/1ha/hộ 38
3.11 Các khoản mục chi phí bình quân trên 1 ha đất trồng lúa 42
3.12 Các chỉ số tài chính đánh giá hiệu quả sản xuất lúa 44
3.13 So sánh hiệu quả kinh tế giữa lúa đặc sản, lúa chất lượng cao
và lúa thường
45
3.14 Dấu kỳ vọng đối với các biến ảnh hưởng đến thu nhập 47
3.15 Kết quả phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập 48
3.16 Đánh giá kỳ vọng và kết quả nghiên cứu thu nhập 51
viii
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

hơn.
Việc phát triển nông nghiệp cũng như nhiều vấn đề liên quan đến nông
dân và đặc biệt là lĩnh vực lúa trong nhu cầu cao của hội nhập, được xem là
đề tài được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm. Ở Việt Nam, đó cũng
là lĩnh vực nghiên cứu rất quan trọng và cần thiết. Chính vì vậy “Đánh giá
hiệu quả sản xuất lúa đặc sản tại Nông Trường Cờ Đỏ - Huyện Vĩnh
Thạnh - TP Cần Thơ” là vấn đề Tôi quan tâm và chọn làm đề tài luận văn tốt
2
nghiệp của mình nhằm giúp cho nông dân đạt được hiệu quả sản xuất lúa cao
nhất.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Mục tiêu tổng quát: Góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất lúa đặc sản
tại Nông Trường Cờ Đỏ - Huyện Vĩnh Thạnh - TP Cần Thơ.
- Mục tiêu cụ thể:
+ Nghiên cứu thực trạng sản xuất lúa đặc sản của các hộ nông dân tại
Nông Trường Cờ Đỏ qua các năm 2009-2011.
+ Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất lúa đặc sản
của các hộ nông dân tại Nông Trường Cờ Đỏ.
+ Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất lúa đặc
sản tại Nông Trường Cờ Đỏ - Huyện Vĩnh Thạnh - TP Cần Thơ.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài: là các hộ trồng lúa đặc sản, đại
diện cho Nông Trường Cờ Đỏ - Huyện Vĩnh Thạnh - TP Cần Thơ.
- Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
+ Phạm vi về nội dung: Lĩnh vực nông nghiệp là lĩnh vực hoạt động
rất đa dạng với nhiều ngành nghề khác nhau từ chăn nuôi đến trồng trọt về
nông, lâm, ngư nghiệp…. Ở đây đề tài chỉ giới hạn trong việc nghiên cứu hiệu
quả kinh tế (hiệu quả tài chính) của sản xuất lúa đặc sản tại Nông Trường Cờ
Đỏ - Huyện Vĩnh Thạnh - TP Cần Thơ.
+ Phạm vi về không gian: Chỉ nghiên cứu tại Nông Trường Cờ Đỏ -

tích kênh phân phối được sử dụng trong nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cho
thấy: (1) giá bán và sản lượng lúa không ổn định là nguyên nhân chính tạo
nên sự khác biệt về lợi nhuận giữa các nông hộ, điều này cho thấy việc trồng
lúa của nông dân ở vùng nghiên cứu chưa được quy hoạch và chưa nhận được
sự hướng dẫn hay định hướng vĩ mô đầy đủ từ các cơ quan quản lý nông
nghiệp chức năng; (2) nông hộ có thu nhập thấp thường thiếu phương tiện sản
xuất, chế biến bảo quản, vận chuyển, thiếu thông tin thị trường, thiếu vốn cần
bán lúa ngay sau thu hoạch nên bị thương lái ép giá; nông hộ có thu nhập thấp
không có điều kiện áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất và sau
thu hoạch nên hiệu quả trồng lúa giảm; (3) kênh phân phối lúa gạo kém hiệu
quả, thiếu liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân, thiếu liên kết giữa tuyến
kênh phân phối lúa gạo xuất khẩu và nội địa, thiếu tổng kho lương thực chế
biến và dự trữ lúa gạo xuất khẩu, thiếu chức năng giám sát và điều tiết vĩ mô
hiệu quả của các cơ quan quản lý lương thực nên các tác nhân trong kênh
phân phối luôn bị động trong sản xuất và tiêu thụ lúa gạo. Để tăng hiệu quả
5
sản xuất và tiêu thụ lúa gạo, các giải pháp đề xuất như: (1) giải pháp về chọn
giống tốt và áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất lúa; (2) giải pháp
về tăng cường mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp; (3) giải pháp về
xây dựng tổng kho chế biến và dự trữ lúa gạo tại vùng trọng điểm sản xuất
lúa; (4) giải pháp về hoàn thiện kênh phân phối lúa gạo.
Huỳnh Trường Huy (2007) đã khảo sát 261 nông hộ sản xuất lúa vụ
Đông Xuân 2005-2006 tại Cần Thơ và Sóc Trăng; nhằm mục đích cung cấp
một cái nhìn tổng quan hơn về thực trạng ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong sản
xuất lúa và phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ nông dân
sản xuất lúa. Kết quả phân tích cho thấy, nông dân đã và đang áp dụng một số
mô hình cải tiến như: giống mới, IPM, sạ hàng, ba giảm ba tăng , lúa-thủy
sản, lúa-màu; trong đó việc sử dụng giống mới được nông dân áp dụng phổ
biến nhất. Đồng thời, nông dân tiếp cận thông tin tiến bộ kỹ thuật chủ yếu từ
các phương tiện thông tin đại chúng và cán bộ khuyến nông địa phương. Hơn

Trong nông nghiệp có hai loại chính: thứ nhất, đó là nông nghiệp thuần
nông tức là lĩnh vực sản xuất nông nghiệp có đầu vào hạn chế, không có sự
cơ giới hóa trong sản xuất, sản phẩm đầu ra chủ yếu phục vụ cho chính gia
đình của mỗi người nông dân; thứ hai, nông nghiệp chuyên sâu là lĩnh vực
sản xuất nông nghiệp được chuyên môn hóa trong tất cả các khâu nông
nghiệp, gồm cả việc sử dụng máy móc trong trồng trọt, chăn nuôi hoặc trong
quá trình chế biến sản phẩm nông nghiệp. Sản phẩm đầu ra chủ yếu dùng vào
mục đích thương mại, làm hàng hóa bán ra trên thị trường hay xuất khẩu.
Ngày nay, nông nghiệp hiện đại vượt ra khỏi sản xuất nông nghiệp truyền
7
thống, nó không những tạo ra các sản phẩm lương thực, thực phẩm phục vụ
cho con người mà còn tạo ra các loại khác như: sợi dệt, chất đốt, cây cảnh,
sinh vật cảnh, chất hóa học, lai tạo giống…
b. Đặc điểm
Trong nông nghiệp, ruộng đất là tư liệu sản xuất đặc biệt. Đối tượng
của sản xuất nông nghiệp là những cây trồng và vật nuôi. Trong sản xuất
nông nghiệp, sự hoạt động của lao động và tư liệu sản xuất có tính thời vụ.
Sản xuất nông nghiệp được tiến hành trên một địa bàn rộng lớn và mang tính
khu vực [8, tr.6].
1.2.2. Khái niệm lúa đặc sản, lúa chất lượng cao
a. Khái niệm lúa đặc sản
Lúa đặc sản là lúa được sản xuất từ những giống lúa có nhiều điểm đặc
biệt tạo nên những nét đặc trưng của vùng trồng lúa và được nhân dân địa
phương coi như sản phẩm truyền thống của địa phương mình như cho hạt gạo
có chất lượng ngon, ngọt, thơm và bán được giá cao.
b. Khái niệm lúa chất lượng cao
Lúa chất lượng cao là lúa được sản xuất từ những giống có chất lượng
cao như cho gạo hạt dài, mềm cơm, ít bạc bụng. Lúa chất lượng cao được sản
xuất theo quy trình đảm bảo các chỉ tiêu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật,
hàm lượng một số kim loại nặng, hàm lượng Nitrat, và các chỉ tiêu côn trùng,

vùng, lãnh thổ…
9
- Trình độ phát triển kinh tế của hộ.
- Hiệu quả hoạt động của kinh tế hộ.
- Trong nông thôn Việt Nam hiện nay, hộ bao gồm hộ gia đình và hộ
nông dân, trong đó:
+ Hầu hết hộ gia đình ở nông thôn là những người gắn bó ruột thịt, có
cùng huyết thống, chủ hộ thường là những ông, bà, cha, mẹ… và các thành
viên trong gia đình là con cháu.
+ Còn hộ nông dân (bao gồm các hộ sản xuất nông-lâm-nghiệp) trong
điều kiện nền kinh tế Việt Nam được hiểu là một gia đình (từ một đến nhiều
người) có tên trong bảng kê khai hộ khẩu riêng, gồm có chủ hộ và những
người cùng sống trong hộ gia đình ấy.
Về mặt kinh tế hộ gia đình có mối quan hệ gắn bó không phân biệt về
tài sản, những người sống chung trong một căn hộ gia đình có nghĩa vụ và
trách nhiệm đối với sự phát triển kinh tế. Nghĩa là mỗi thành viên đều phải có
nghĩa vụ đóng góp công sức vào quá trình xây dựng, phát triển của hộ và có
trách nhiệm đối với kết quả sản xuất được. Nếu sản xuất đạt kết quả cao, sản
phẩm thu được người chủ hộ phân phối trước hết nhằm bù đắp cho chi phí đã
bỏ ra, làm nghĩa vụ với nhà nước theo quy định của pháp luật, phần thu nhập
còn lại trang trải cho các mục tiêu sinh hoạt thường xuyên của gia đình và tái
sản xuất. Nếu kết quả sản xuất không khả quan người chủ hộ chịu trách
nhiệm cao nhất và đồng trách nhiệm là các thành viên trong gia đình.
c. Đặc điểm của kinh tế hộ
Kinh tế hộ có những đặc trưng riêng biệt với quá trình tiến triển của hộ
qua các giai đoạn lịch sử. Cũng do những đặc trưng riêng biệt này của nó mà
có thể cho rằng hộ là đơn vị kinh tế xã hội đặc biệt.
10
- Hộ mang tính huyết tộc. Các thành viên huyết tộc của hộ là chủ thể
đích thực của hộ và đã tạo nên sự thống nhất chặt chẽ giữa việc sở hữu, quản

lý đạo đức gia đình, dòng họ. Về kinh tế, các thành viên trong nông hộ gắn bó
với nhau trên mặt quan hệ sở hữu, quan hệ quản lý và quan hệ phân phối, mà
cốt lõi của nó là quan hệ lợi ích kinh tế. Các thành viên trong nông hộ có cùng
mục đích và cùng lợi ích chung là làm cho hộ mình ngày càng phát triển, ngày
càng giàu có. Trong mỗi nông hộ thường bố mẹ vừa là chủ hộ, vừa là người tổ
chức việc hiệp tác và phân công lao động trong gia đình, vừa là người lao
động trực tiếp. Các thành viên trong hộ cùng lao động, gần gũi nhau về khả
năng, trình độ, tình hình và hoàn cảnh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân
công và hợp tác lao động một cách hợp lý.
Kinh tế nông hộ trong quá trình phát triển nông hộ của nhiều nước có
vai trò hết sức quan trọng. Ở Mỹ - nước có nền nông nghiệp phát triển cao -
phần lớn nông sản vẫn là do nông trại gia đình sản xuất bằng lao động của
chính chủ nông trại và các thành viên trong gia đình. Động lực lớn nhất thúc
đẩy sản xuất ở nông trại gia đình là lợi ích kinh tế của các thành viên trong
gia đình. Ở Việt Nam, kinh tế nông hộ mặc dù còn quy mô sản xuất nhỏ và
phân tán nhưng có vai trò hết sức quan trọng để phát triển nông nghiệp. Kinh
tế nông hộ đã cung cấp cho xã hội rất nhiều sản phẩm quan trọng góp phần
tăng nhanh sản lượng lương thực, thực phẩm, cây công nghiệp và xuất khẩu
góp phần sử dụng tốt hơn đất đai, lao động, tiền vốn, tăng thêm việc làm ở
nông thôn và tăng thêm thu nhập cho nhân dân.
12
Trong nền kinh tế thị trường hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ của
nền kinh tế đã tạo ra sự thay đổi lớn trong nông thôn. Nâng cao thu nhập và
cải thiện đời sống cho nông dân luôn là mục tiêu phấn đấu của toàn Đảng và
Nhà nước ta cũng như nhân dân. Nhằm để tăng thêm thu nhập cho người dân,
làm cho nông thôn ngày càng giàu đẹp, góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh tế
nông nghiệp nông thôn và cũng góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh tế của đất
nước [4, tr.7-tr.8].
1.2.4. Khái niệm về hiệu quả, hiệu quả sản xuất
Hiệu quả là việc xem xét và lựa chọn thứ tự ưu tiên các nguồn lực sao

Thu nhập trên doanh thu=Thu nhập/Doanh thu
Tỷ số này cho biết trong một đồng doanh thu mà nông hộ có được thì
sẽ có bao nhiêu đồng thu nhập trong đó.
- Doanh thu trên chi phí
Doanh thu trên chi phí= Doanh thu/Chi phí
Tỷ số này cho biết rằng một đồng chi phí mà chủ đầu tư bỏ ra để đầu tư
sẽ thu lại được bao nhiêu đồng doanh thu.
14
1.3. Tổng quan về tình hình sản xuất lúa trên thế giới và tại Việt nam
1.3.1. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới
Trên thế giới, lúa chiếm một vị trí quan trọng, đặc biệt ở vùng Châu Á.
Ở Châu Á lúa là món ăn chính giống như bắp của dân Nam Mỹ, hạt kê của
dân Châu Phi hoặc lúa mì của dân Châu Âu và Bắc Mỹ.
Theo thống kê của Tổ chức lương nông liên hiệp quốc (FAO, 2011)
cho thấy, diện tích trồng lúa trên thế giới đã tăng rõ rệt từ năm 1961 đến 1980.
Trong vòng 19 năm đó, diện tích trồng lúa trên thế giới tăng bình quân 1,53
triệu ha/năm. Từ năm 1980, diện tích lúa tăng chậm và đạt cao nhất vào
những năm 1999 (156,8 triệu ha) với tốc độ tăng trưởng bình quân 630.000
ha/năm. Từ năm 2000 trở đi diện tích trồng lúa thế giới có nhiều biến động và
có xu hướng giảm dần, đến năm 2005 còn ỏ mức 152,9 triệu ha. Từ năm 2005
đến 2008 diện tích lúa gia tăng liên tục đạt 157,73 triệu ha cao nhất kể từ năm
1995.
Bên cạnh diện tích trồng lúa, năng suất không ngừng được cải thiện,
đặc biệt từ sau cuộc Cách mạng Xanh của thế giới vào những năm 1965-1970,
với sự ra đời của các giống lúa thấp cây, ngắn ngày mà tiêu biểu là giống lúa
IR5, IR8. Các giống lúa này có yêu cầu kỹ thuật cao hơn, tạo điều kiện cho
các nước phát triển tăng nhanh sản lượng lúa bằng con đường tăng năng suất
nhờ có điều kiện phát triển hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh và đầu tư phân bón,
kỹ thuật cao. Đến những năm 1990, dẫn đầu năng suất lúa trên thế giới là các
nước Triều Tiên, Úc, Mỹ, Nhật Bản, Tây Ban Nha (IRRI, 1990). Trong khi

nông nghiệp bằng chủ trương khoán sản phẩm trong sản xuất, cải thiện hệ
thống kênh mương…
Sau những nỗ lực khắc phục khó khăn, nước ta đã đạt được những
thành tựu to lớn. Từ một nước phải nhập khẩu gạo hàng năm chúng ta đã tự
túc được lương thực và dần dần tái hòa nhập vào thị trường lương thực thế
giới, chiếm lĩnh ngay vị trí quan trọng, là nước xuất khẩu gạo đứng hàng thứ
3 rồi thứ 2 thế giới sau Thái Lan.
Từ 1997 đến nay, hàng năm nước ta xuất khẩu trung bình trên dưới 4
triệu tấn gạo, đem về một nguồn thu nhập ngoại tệ đáng kể. Hiện nay Việt
Nam đứng hàng thứ 6 về diện tích gieo trồng và đứng hàng thứ 5 về sản lượng
lúa. Hạt gạo Việt Nam chẳng những đảm bảo yêu cầu về an ninh lương thực
trong nước mà còn góp phần quan trọng trong thị trường lúa gạo thế giới.
17
Biểu 1.2: Diện tích, năng suất và sản lượng lúa ở Việt Nam qua các năm
(Nguồn: Tổng cục thống kê Việt Nam, 2011)