Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh giỏi lớp 5 làm tập làm
văn
kể chuyện có yêu cầu sáng tạo
A. Đặt vấn đề:
Bài tập văn của học sinh lớp 4-5 là sự vận dụng tổng hợp các kiến
thức trong quá trình học tập, từ đó nâng cao năng lực tư duy, giáo dục tình
cảm, mỹ cảm cho học sinh. Do đặc điểm nhận thức nổi bật của học sinh
Tiểu học là tư duy cụ thể, khả năng diễn đạt của các em còn hạn chế. Vì
vậy, tập làm văn là một nội dung khó học đối với học sinh, khó dạy đối với
giáo viên. Các em tiếp thu bài chậm, văn viết ra thường nghèo nàn, diễn đạt
lủng củng giáo viên dạy cũng khó dẫn dắt để các em hiểu. Bài tập làm
văn đại trà còn khó như thế, bồi dưỡng học sinh giỏi còn khó hơn. Bởi vì
các đề thi học sinh giỏi yêu cầu cao hơn cả về khả năng diễn đạt, trí tưởng
tượng sáng tạo. Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng học sinh giỏi, rèn
kỹ năng viết văn cho học sinh giỏi? Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy,
tôi xác định rõ vai trò, trách nhiệm của mình trong việc bồi dưỡng học sinh
giỏi, đã đi sâu tìm tòi nghiên cứu và đúc rút được một số kinh nghiệm nhỏ
trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi văn. Trong bài viết này tôi chỉ đề cập
đến việc bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 5 là một số bài văn kể chuyện có yêu
cầu tưởng tượng sáng tạo.
B. Thực trạng và nguyên nhân:
Những năm qua, trong đề thi học sinh giỏi lớp 5 ta thường gặp các đề
tập làm văn thuộc thể loại kể chuyện yêu cầu học sinh tưởng tượng, sáng
tạo trên cơ sở thực tế, trên cơ sở nội dung một bài tập đọc (thơ hoặc văn)
hoặc trên cơ sở một cốt truyện cho trước.
Ví dụ:
Đề 1: Dựa vào bài thơ gọi bạn của nhà thơ "Định Hải" em hãy kể lại
bằng văn xuôi câu chuyện cảm động giữa Bê Vàng và Dê Trắng.
1
Đề 2: Ngày xửa, ngày xưa có hai mẹ con sống bên nhau rất hạnh phúc.
Một hôm người mẹ bị ốm nặng chỉ khao khát ăn một trái táo thơm ngon.

giờ ra chơi kể chuyện cho các em nghe: chuyện cổ tích Việt Nam, chuyện
cổ thế giới, chuyện khoa học viễn tưởng, chuyện nhi đồng Khi có thời
gian là những câu chuyện dài, có khi chỉ là một đoạn, một vài chi tiết song
các em rất thích. Khi đã tập được không khí gần gũi, thân mật, tôi khuyến
khích các em tự kể những câu chuyện mà các đã kể, đã đọc. Lúc đầu chỉ là
một đoạn, một vài chi tiết, tôi giúp đỡ các em bằng cách hướng dẫn tỉ mỉ
giọng kể, lời nhân vật nên nói như thế nào, cử chỉ, điệu bộ ra sao. Sau đó
nâng dần độ dài câu chuyện, các em đã rất hào hứng, mạnh dạn tham gia,
có lúc còn tranh nhau kể. Tiếp theo tôi còn dành một số tiết học tổ chức thi
kể chuyện, thi "sáng tác" truyện. Tôi kể phần đầu câu chuyện, từng nhóm
các em trao đổi với nhau và tưởng tượng để kể tiếp câu chuyện. Kết quả
thật bất ngờ, trí tưởng tượng của các em vô cùng phong phú. Cùng một câu
chuyện nhưng mỗi nhóm lại tưởng tượng ra một tình huống khác nhau.
Cuối cùng tôi hướng dẫn các em lựa chọn, sắp xếp lại cho hợp lý để được
câu chuyện dài lý thú. Cứ như vậy, học sinh được làm quen và rất hứng thú
với việc kể chuyện và sáng tạo ra câu chuyện để kể.
II. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu đề bài, xây dựng câu chuyện .
a) Tìm hiểu đề bài: Đây là việc làm quan trọng không thể thiếu được .
Nó có tác dụng giúp học sinh xác định được thể loại, trọng tâm, yêu cầu và
giới hạn đề. Khi tiến hành tôi yêu cầu học sinh đọc kĩ đề ra và tự trả lời các
câu hỏi sau:
- Đề bài thuộc thể loại gì?
- Đề bài yêu cầu kể chuyện gì?
- Dựa vào đâu để các em tưởng tượng sáng tạo câu chuyện?
Nếu đề bài yêu cầu dựa vàobài tập đọc thì phải đọc kĩ bài tập đọc để
nắm chắc nội dung bài, xác định nhân vật. Nếu là dựa vào cốt chuyện cho
3
trước hay dựa vào thực tế thì cũng phải đọc kĩ để có định hướng cho câu
chuyện.
b) Xây dựng nhân vật : Trong chuyện phải có nhân vật . Yếu tố đầu

sẵn cốt chuyện ( đề 2), có đề thì cốt chuyện chính là nội dung bài tập đọc
( đề 1), có đề phải dựa vào gợi ý mà xây dựng cốt chuyện cho phù hợp ( đề
3). Như vậy, ở những đề chưa có sẵn cốt chuyện thì giáo viên phải gợi ý
dẫn dắt để các em tìm ra được cốt chuyện .
Ví dụ:
Ở đề 1 :- Giáo viên cho học sinh đọc lại bài thơ " gọi bạn "
- Khổ 1 của bài thơ nêu lên điều gì? ( tình bạn thân thiết của Bê Vàng
và Dê Trắng).
- Khổ 2 của bài thơ nói lên điều gì? ( Gặp khó khăn về thời tiết hết
thức ăn, chúng cùng lo cách nuôi sống nhau).
- Em hãy nêu ý của khổ thơ thứ 3? ( Gặp hoạn nạn đôi bạn phải xa
nhau, chúng không quên nhau vẫn quyết tìm nhau đến bây giờ ).
Từ ý của từng khổ thơ trên học sinh hình dung được cốt chuyện : Câu
chuyện kể về tình bạn đằm thắm, thân thiết của Bê vàng và Dê trắng. Gặp
lúc khó khăn hoạn nạn đôi bạn vẫn lo lắng cho nhau và không quên nhau.
Ở đề 3 mới chỉ có một gợi ý cho sẵn: Một buổi tối cả nhà em đang sôi
nổi bàn chuyện mua sắm và chuẩn bị cho một cái tết thật vui. Bỗng từ xa
vọng lại tiếng một em bé bán bánh rao đêm
- Tại sao em bé phải đi bán bánh vào ban đêm? ( Do hoàn cảnh khó
khăn, bố mẹ đau ốm, nhà nghèo ).
- Đứng trước hoàn cảnh của em bé bán bánh rao đó em và gia đình em
đã làm gì? (Thương cảm, tìm cách giúp đỡ).
Cốt chuyện : Gia đình em đang sôi nổi bàn chuyện mua sắm và chuẩn
bị cho một cái tết thật vui. Bỗng vọng lại tiếng rao đêm của một em bé bán
bánh. Cảm thương hoàn cảnh của em bé gia đình em đã tạo điều kiện giúp
đỡ.
5
d) Xây dựng các tình tiết, tình huống câu chuyện .
Khi đã có cốt chuyện cần tưởng tượng thêm các chi tiết, tình huống để
câu chuyện trở nên cụ thể, sinh động. Giống như việc "đắp thêm da thịt,

7
III. Hướng dẫn lập dàn ý:
Qua các bước trên, trong trí tưởng tượng của các em câu chuyện đã
được định hình khá đậm nét: Nhân vật - cốt chuyện - các tùnh tiết, tình
huống. Bước tiếp theo cần hướng dẫn các em sắp xếp lại theo dàn bài của
văn kể chuyện mà các em đã được học:
a) Mở bài: Giới thiệu hoàn cảnh xảy ra câu chuyện :
- Thời gian.
- Địa điểm.
- Giới thiệu nhân vật ( Nhân vật chính), tên, một vài chi tiết ngoại
hình.( Có thể là những nhân vật có mặt ở phần đầu câu chuyện, các nhân
vật khác có thể dần dần xuất hiện theo diễn biến câu chuyện )
b) Thân bài: Diễn biến câu chuyện bao gồm hệ thống tình tiết được
sắp xếp theo tình tự không gian, thời gian, theo diễn biến của câu chuyện .
c) Kết luận: Kết cục cuối cùng của câu chuyện - Cảm nghĩ của em.
IV. Hướng dẫn làm nháp:
a) Làm bài nháp: Đây là bước hết sức quan trọng. Bởi vì từ dàn bài
các em lựa chọn câu từ hình ảnhđể viết thành câu chuyện. Vì vậy cần viết
nháp để có thể sắp xếp sửa chữa, lựa chọn ngôn ngữ của nhân vật, cử chỉ
của nhân vật sao cho hợp lí nhất. Sau khi viết nháp xong cần đọc lại để sửa
chữa những tình tiết chưa hợp lí, những từ chưa đúng, chưa hay, sửa lỗi về
câu Cần chú ý dùng các từ dẫn dắt người đọc: Thế rồi, ít lâu
b) Viết bài vào vở: Chú ý viết cẩn thận, dùng đúng các dấu câu. Viết
xong nhất thiết phải khảo lại bài.
V. Một số đề tập làm văn và gợi ý bài làm :
Đề 1: Một con ong đang mải mê hút nhụy hoa, bỗng nhiên trời sập tối,
ong không về nhà được. Sớm hôm sau khi gặp lại các bạn, ong đã kể
chuyện nó xa nhà đêm qua. Em hãy hình dung và kể lại câu chuyện của con
ong xa nhà.
1) Tìm hiểu đề: Yêu cầu học sinh đọc kĩ đề ra và xác định được :

9
Chú cò mà đi ăn đêm, gặp tai nạn rủi ro nhưng đến khi chết vẫn muốn giữ
tấm lòng trong sạch.
- Yêu cầu các em đọc kĩ bài ca dao và tìm hiểu một số từ ngữ, hình
ảnh, chi tiết làm nổi bật hình ảnh con cò trong ca dao xưa. Hình ảnh con cò
tượng trưng cho người nghèo khổ, phải sống vất vả nhưng có tấm lòng
trong sạch. Học sinh phải bám vào nội dung, ý nghĩa bài ca dao để xây
dựng cốt chuyện.
2) Hướng dẫn xây dựng chuyện : Giáo viên có thể hướng dẫn cho học
sinh theo hướng dưới đây:
- Cò thường đi kiếm ăn ban ngày sao trong bài ca dao này cò lại phải
đi ăn đêm?( có vẻ lén lút vụng trộm).
-Cò gặp tai nạn rủi ro như thế nào?
- Nhân vật ông trong bài có thể là ai?
- Cò mong ở người vớt mình điều gì?
- Kết thúc câu chuyện sẽ ra sao?
Đề 3: ở một bến xe đông kkhách người ta thấy một anh thương binh
trước khi bước lên xe vẫn không ngớt lời khen và cảm ơn một em bé.
Em hãy tưởng tượng xem cảnh gì đã xảy ra trước đó.
1) Tìm hiểu đề :
Học sinh đọc kĩ đề ra và tự trả lời các câu hỏi sau:
- Đề bài thuộc thể loại gì?
-Trong đề bài đã có những gợi ý gì ? ( Đề bài cho trước phần kết
chuyện).
-Em dựa vào đâu để sáng tạo và tưởng tượng câu chuyện ? (dựa vào
vốn sống thực tế và gương người tố, việc tốt giúp các anh thương binh).
2) Xây dựng nội dung câu chuyện :
Giáo viên gợi ý các em tưởng tượng theo hướng sau:
- Em bé gặp anh thương binh ở đâu ? Anh thương binh gặp khó khăn
gì cần giúp đỡ?

tình huống câu chuyện.
- Hướng các em lập dàn bài, sắp xếp lựa chọn các tình tiết sao cho hợp
lý đảm bảo tính hệ thống.
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ trong quá trình bồi dưỡng học
sinh giỏi. Tôi xin mạnh dạn trình bày tuy nhiên đề tài cũng không thể tránh
khỏi những khiếm khuyết. Tôi tha thiết kính mong hội đồng khoa học góp
ý tôi xin chân thành cảm ơn
Ngày tháng năm 200
Người viết

12TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
THỰC TRẠNG DẠY BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN
TIẾNG VIỆT VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG CHO
HỌC SINH

NĂM HỌC : 2020- 2011
13