SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI
TRƯỜNG THPT SỐ 2 THÀNH PHỐ LÀO CAI
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
GÓP PHẦN RÈN LUYỆN SỰ SÁNG TẠO CHO
HỌC SINH LỚP 12 TRƯỜNG THPT SỐ 2 TP LÀO CAI
TRONG GIỜ ĐỌC - HIỂU TÁC PHẨM VĂN HỌC.
1
Họ tên Giáo viên: Nguyễn Thị Thu Hà
Đơn v ị : Tổ Văn - Sử - GDCD
Trường : THPT Số 2 TP Lào Cai
Năm học: 2011 – 2012
2
Đ ề tài: GÓP PHẦN RÈN LUYỆN SỰ SÁNG TẠO CHO
HỌC SINH LỚP 12 TRƯỜNG THPT S Ố 2 TP LÀO CAI
TRONG GIỜ ĐỌC - HIỂU TÁC PHẨM VĂN HỌC.
PHẦN MỘT: ĐẶT VẤN ĐỀ
I.Phạm vi đề tài:
Trong nhiều năm qua, ngành giáo dục đã có nhiều cải cách quan trọng
từ giáo dục ở bậc tiểu học cho đến đào tạo đại học và sau đại học. Riêng ở
3
phổ thông trung học, sự đổi mới thể hiện trên nhiều phương diện, rõ nhất là
về chương trình, sách giáo khoa và đặc biệt là phương pháp dạy học.
Mục đích của việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học
phổ thông là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo
“phương pháp dạy học tích cực” nhằm giúp học sinh phát huy tính tích cực, tự
giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần
hợp tác, kỹ năng vận dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau trong
học tập và thực tiễn, tạo niềm tin, niềm vui hứng thú trong học tập.
Từ mục đích của đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, tôi xin trao đổi
kinh nghiệm của bản thân về một số giải pháp nhằm góp phần rèn luyện sự
sáng tạo cho học sinh trong giờ đọc - hiểu tác phẩm văn học ở chương trình

thực tế đã có nhiều đổi mới đáng kể nhưng vẫn còn có hiện tượng học sinh
học theo kiểu cũ: đọc thuộc, sao chép, nói lại ý sách vở thầy cô mà không có
hoặc ít có sự sáng tạo khi tiếp xúc tác phẩm văn chương.
b. Thị trường sách hiện nay: Sách in ấn nhiều, giảng giải cụ thể tác
phẩm, học sinh mua về chép lại một cách máy móc mà không suy nghĩ, sáng
tạo do đó dẫn đến tình trạng mù kiến thức.
5
c. Hiện tượng ít tập trung suy nghĩ, ít tìm tòi ở học sinh phải được khắc
phục dần qua những giờ dạy của giáo viên ở trên lớp và cách học của học
sinh.
d. Khi tiếp xúc với tác phẩm văn học, học sinh chỉ hiểu theo một chiều, ít
chịu khó phát hiện, vốn từ ngữ nghèo, diễn đạt kém. Vì vậy, không đạt hiệu
quả cao khi cảm nhận tác phẩm văn chương.
PHẦN HAI: NỘI DUNG.
I. Phát huy sự sáng tạo cho học sinh trong giờ đọc hiểu tác phẩm.
Như chúng ta đã biết tiếp nhận văn học là một hoạt động nhằm chiếm
lĩnh giá trị tư tưởng, giá trị thẩm mĩ của tác phẩm văn học. Thông qua quá
trình đầu tiên là tiếp xúc, cảm thụ văn bản ngôn từ đến việc cảm nhận, hiểu ra
chân giá trị của hình tượng nghệ thuật và cảm hứng của nhà văn, tài năng
diễn tả của nhà văn để làm nên tác phẩm đó. Và cuối cùng là quá trình kết
thúc sự tiếp nhận ở người đọc qua việc hiểu, rung cảm, có được những rung
cảm, những ấn tượng và chịu ảnh hưởng của tác phẩm, của hình tượng nghệ
thuật trong đời sống cá nhân.
Quá trình tiếp nhận tác phẩm văn học đã giúp cho con người có được
những thói quen, những tình cảm lành mạnh, những suy ngẫm để tự rèn
luyện, tự điều chỉnh bản thân bởi vì chức năng tiếp nhận văn học không chỉ
đơn thuần là quá trình người đọc tiếp xúc với tác phẩm văn học mà nó còn
diễn ra quá trình nhận thức ở họ khi người đọc và người học có ý thức cao về
những vấn đề trong tác phẩm văn học. Quá trình học văn ở trường THPT đối
với lứa tuổi học sinh chính là quá trình thầy cô giúp các em tiếp xúc tác phẩm,

7
cái hay của tác phẩm, cái tài của tác giả. Việc đó theo tôi hoàn toàn phụ thuộc
vào khả năng tiếp thu của học sinh qua tài năng dẫn dắt của giáo viên. Vậy
thì, việc đầu tiên theo tôi người thầy dạy văn cần phải làm, đó là phải bằng
mọi cách tác động vào tư duy sáng tạo của học sinh trong quá trình tiếp nhận
tác phẩm văn học. Sự tác động ấy có thể bằng nhiều hình thức khác nhau. Có
thể đó là giọng đọc thiết tha diễn cảm khi phân tích tác phẩm trữ tình, giọng
đọc hài hước dí dỏm khi tiếp cân tác phẩm trào phúng, giọng đọc đanh thép
mạnh mẽ khi thể hiện thái độ căm thù, giọng đọc nhẹ nhàng ấm áp khi diễn tả
tình cảm yêu thương hoặc có thể đó còn là một hệ thống câu hỏi phù hợp,
đúng lúc gõ vào trí tuệ học sinh, bắt buộc học sinh phải suy nghĩ, phải căng
thẳng chút ít để phán đoán mở hướng hiểu, cách khai thác vấn đề.
Qua nhiều năm giảng dạy bộ môn văn ở trường THPT, tôi thấy rằng để
có được một giờ giảng văn trọn vẹn quả thật là khó bởi vì đó là cả một nghệ
thuật. Giờ giảng văn đòi hỏi học sinh phải liên tưởng, tưởng tượng mới có sự
sáng tạo trong phát hiện tìm tòi trong khi đó thời gian rất eo hẹp. Đã thế lớp
học có ít nhất 40 học sinh, thầy chỉ có một mà trò thì quá nhiều, sự liên tưởng,
tưởng tượng không đồng đều ở học sinh. Tất cả chừng ấy yếu tố cũng đủ để
chúng ta hiểu rằng khó có thể cầu toàn đối với một giờ giảng văn. Tuy nhiên
nói như vậy không có nghĩa là chúng ta hoàn toàn không thể có được những
giờ dạy, bài giảng thành công. Với những gì đã làm, đã học tập ở đồng nghiệp
và tiếp xúc với nhiều khoá học sinh, tôi thấy rằng: Chúng ta có thể giúp cho
học sinh có điều kiện rèn luyện tư duy sáng tạo khi tiếp xúc với tác phẩm văn
chương qua một số vấn đề, một số thao tác sau đây:
1. Trong giờ giảng văn, trước khi giảng giáo viên có thể dùng lời kể
hoặc lời dẫn kết hợp với một số hình ảnh, đoạn phim, bài hát, câu thơ minh
hoạ để tạo tâm thế thoải mái, giúp học sinh có điều kiện thâm nhập được vào
tác phẩm, vào bài dạy một cách hứng thú.
8
Ví dụ:

trong tâm trạng, trong cảm xúc và tư duy nhưng gì cần lĩnh hội. Đọc đúng,
đọc diễn cảm đòi hỏi sự luyện tập công phu của người thầy. Nhiều đoạn thơ,
đoạn văn thầy không cần giảng, bình mà chỉ đọc đã có thể mở ra cho trò bao
nhiêu điều thú vị. Tuy nhiên không chỉ có thầy đọc mà thầy phải có trách
nhiệm tập luyện cho học sinh thói quen đọc đúng, đọc diễn cảm văn bản bởi
vì đây chính là khâu đầu tiên giúp học sinh cảm nhận tác phẩm văn chương
bằng chính giọng đọc của mình để cảm thụ đúng tác phẩm, cảm thụ cái hay
của tác phẩm thông qua sự ngân vang của nó trong cảm xúc, đ ọc là yếu tố
quan trọng cho học sinh đến được và dần hiểu tác phẩm văn chương. Một
giờ giảng văn mà cả thầy lẫn trò đều có giọng đọc tốt sẽ truyền được cảm xúc
của mình từ tác phẩm cho học sinh trong lớp.
4. Trong giờ đọc hiểu, để rèn luyện tư duy sáng tạo cho học sinh, giáo
viên còn phải cố gắng tập cho học sinh có thói quen rèn luyện và thao tác cần
thiết khi chuẩn bị bài ở nhà và khi học giờ giảng văn ở lớp. Theo tôi đó có thể
là những thói quen sau:
- Thói quen đọc tác phẩm cẩn thận, kỹ càng, đọc đúng đọc, diễn cảm để
tự cảm nhận tác phẩm, đồng thời với việc đọc có suy nghĩ là thói quen gạch
chân và ghi lại những đoạn hay của tác phẩm.
- Thói quen đọc thuộc tác phẩm, ghi nhớ, suy ngẫm tác phẩm, những
câu đoạn mà mình tâm đắc nhất.
10
- Thói quen liên tưởng, liên hệ với những vấn đề, những tác phẩm khác
có liên quan đến những giá trị cơ bản trong tác phẩm đang học.
- Thói quen lật đi lật lại những vấn đề quan trọng khi cảm nhận phân
tích tác phẩm.
- Thói quen cảm nhận tác phẩm theo nhiều chiều, nhiều khía cạnh
không máy móc thụ động; phải tập trung suy nghĩ, phát hiện những điều mới
lạ ở tac phẩm khi cảm nhận nó qua sự dẫn dắt gợi ý của thầy cô, có nghĩa là
phải có sự cảm nhận của riêng mình.
- Phải biết và có thói quen cảm nhận tác phẩm theo đặc trưng thể loại,

dòng sông” hoặc “ Người lái đò sông Đà” thì phân tích tác phẩm theo đăc
trưng thể loại bút kí, tuỳ bút).
7. Để phát huy sự sáng tạo, tích cực chủ động của học sinh cũng như
kết hợp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh, giáo viên cần vận dụng các
phương pháp, kĩ thuật dạy học mới vào giờ đọc văn, như phương pháp thảo
luận nhóm, giao dự án, kết hợp kĩ thuật khăn trải bàn, mảnh ghép, v v
II. Minh hoạ đọc - hiểu tác phẩm:
NHỮNG ĐỨA CON TRONG GIA ĐÌNH
(Nguyễn Thi)
A. MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Hiểu được nguồn gốc tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn và những chiến thắng
của dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước
12
- Thấy được một số đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm.
B. TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1/Kiến thức:
- Phẩm chất tốt đẹp của con người trong gia đình Việt, nhất là Chiến và Việt.
- Nghệ thuật trần thuật đặc sắc, nghệ thuật xây dựng tính cách miêu tả tâm lí
nhân vật, ngôn ngữ phong phú, góc cạnh, đậm chất hiện thực và màu sắc ở
Nam Bộ
2/Kĩ năng:
Đọc- hiểu truyện ngắn hiện đại theo đặc trưng thể loại
C. PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
- Sách giáo khoa, Chuẩn kiến thức kĩ năng, sách tham khảo.
- Thiết kế giáo án
D. PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN:
Diễn giảng, phát vấn, thảo luận, gợi mở, đàm thoại.
E. TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
1. Ổn định lớp – kiểm tra bài cũ: Tóm tắt truyện Những đứa trong gia đình của
Nguyễn Thi.

Nguyễn Thi?
H. Hãy cho biết những
nét cơ bản về tư tưởng
và phong cách của tác
giả qua tác phẩm
"Những đứa con trong
gia đình"?
HS nêu ý chính
tính cách tiêu biểu
GV thuyết giảng làm rõ HS lắng nghe, ghi
chép
H. Hiểu biết của em về
hoàn cảnh ra đời, giá trị
tác phẩm "Những đứa
con trong gia đình
HS trả lời 2. Tác phẩm "Những đứa con trong
gia đình".
- Truyện ngắn xuất sắc - ra đời trong
thời kỳ kháng chiến chống Mỹ
Hoạt động 3: Hướng
dẫn học sinh đọc, tìm
hiểu văn bản
GV hướng dẫn HS đọc
văn bản
Hs đọc văn bản
theo hướng dẫn
của GV
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc và giải nghĩa từ khó
Tiếp tục hướng dẫn HS

thế giới nội tâm nhân vật để dẫn dắt
câu chuyện.
⇒
Diễn biến câu chuyện biến đổi linh
hoạt, tự nhiên.
- Sự hòa quyện, gắn bó giữa tình cảm
gia đình với tình yêu đất nước, những
truyền thống gia đình với truyền thống
dân tộc tạo nên sức mạnh to lớn của
người Việt nam, dân tộc Việt nam trong
thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.
Tiết 2 III. Đọc, hiểu văn bản
1. Hình tượng nhân vật:
H. Những nét thống
nhất tạo nên nét truyền
thống của gia đình Việt -
Chiến?
Cho HS phân nhóm, trả
lời GV bổ sung, giảng
giải, kết luận.
HS suy nghĩ, thảo
luận, trả lời
Đại diện nhóm,
trả lời
a. Nét chung thống nhất của gia
đình:
+ Căm thù giặc sâu sắc
+ Gan góc, dũng cảm, khao khát, chiến
đấu, giết giặc.
+ Giàu tình nghĩa, rất mực thủy chung

- Tiếng hò đầy tâm tư:
tha thiết, nhắn nhủ, lời thề , trái tim,
tâm hồn
+ Luôn hướng về truyền thống, đại diện
và lưu giữ truyền thống. Ông là khúc
thượng nguồn của dòng sông truyền
thống, là nơi kết tinh đầy đủ hơn cả
truyền thống của gia đình
H. Hình tượng người
mẹ được nhắc đến như
thế nào trong tác phẩm?
Vì sao nói người mẹ
chính là hiện thân của
truyền thống?
GV nhận xét, lý giải, kết
luận.
HS thảo luận theo
nhóm, đại diện
nhóm trả lời
b2. Má của Việt - Chiến:
- Hiện thân của truyền thống:
+ Tảo tần, đảm đang, tháo vát thương
yêu chồng con hết mực.
+ ghìm nén đau thương đời mình để
sống, chở che cho đàn con và chiến
đấu.
GV bình 1 vài chi tiết ở HS lắng nghe
→
Bà là biểu tượng về người phụ nữ
16

lớn
- Khác mẹ
+ trẻ trung, thích làm dáng
+ có điều kiện trực tiếp cầm súng
đánh giặc trả thù nhà, thực hiện lời thề
sắt đá.
→
biết kế thừa và phát huy truyền
thống tốt đẹp của gia đình và dân tộc
H. Em ấn tượng ở nhân
vật Việt bởi những nét
tính cách tiêu biểu nào?
GV gợi ý, phân tích,
HS lựa chọn, suy
nghĩ, trả lời.
HS lắng nghe
b4. Việt
- Tính tình hồn nhiên, trẻ con
+ Luôn giữ trong mình cái ná thun, cho
tới khi đã vào bộ đội
+ Vị thương rất nặng tới lần 2 "trong
bóng đêm vắng lặng và lạnh lẽo", Việt
không sợ chết mà lại sợ ma và bóng
17
bình 1 vài chi tiết đêm.
+ Yêu chị nhưng hay tranh giành với
chị.
+ Rất yêu quý đồng đội nhưng không
nói thật là mình có chị, sợ mất chị, phải
giấu chị.

thời kháng chiến chống Mỹ
H. Khái quát những nét HS suy nghĩ trả 2. Ngôn ngữ nghệ thuật:
18
cơ bản về ngôn ngữ
nghệ thuật của tác
phẩm?
lời - Xây dựng nhân vật bằng chi tiết cụ
thể, làm rõ góc cạnh của cuộc sống,
tạo nên không khí chân thực và có linh
hồn.
H. Đọc xong truyện
ngắn, em có ấn tượng
với chi tiết nào nhất? Vì
sao?
GV bình
HS chọn, trả lời
HS lắng nghe
+ Chi tiết đắt giá nhất: "Chị em Chiến
khiêng bàn thờ má sang gởi nhà chú
Năm
→
tập quán lâu đời gợi sự thiêng
liêng, nhân vật trở nên trưởng thành
hơn.
- Ngôn ngữ mang đậm chất Nam Bộ.
- Phát huy tối đa ngôn ngữ độc thoại
nội tâm.
→
tài năng Nguyễn Thi trong nghệ
thuật kể chuyện

19
2) Ý nghĩa văn bản:
Qua câu truyện về những con người
trong một gia đình nông dân Nam Bộ
có truyền thống yêu nước, căm thù
giặc, thuỷ chung với quê hương, với
cách mạng, nhà văn khẳng định : sự
hoà quyện giữa tình cảm gia đinh và
tình yêu nước, giữa truyền thống và
truyền thống dân tộc đã tạo nên sức
mạnh tính thần to lớn của con người
Việt Nam, dân tộc Việt Nam trong cuộc
kháng chiến chống Mĩ cứu nước
- Tìm đọc trọn vẹn tác
phẩm Những đứa con
trong gia đình.
- So sánh hai nhân vật
Việt và Chiến
- Là một công dân trong
thời kì đổi mới em suy
nghĩ gì về tình yêu nước
và tình gia đình?
IV. Hướng dẫn tự học:
3. Dặn dò:
- Nắm cốt truyện, nội dung, nghệ thuật của tác phẩm.
- Chuẩn bị cho tiết học sau.
III. Kết quả khảo sát:
Trong năm học 2011- 2012, qua 3 lớp 12A5, 12A7, 12A8 tôi trực tiếp
giảng dạy, tôi đã vận dụng một số thao tác trên ở bài dạy đọc hiểu “Những
đứa con trong gia đình ” để không ngừng góp phần rèn luyện, khơi gợi cho

văn chương để lĩnh hội từ người dạy những gì tâm đắc nhất, đồng thời mở
rộng tầm hiểu biết, suy nghĩ trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
21
Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói: “ Học sinh nhớ nhiều, học
nhiều là điều đáng khuyến khích nhưng đó quyết không phải là điều chủ yếu.
Điều chủ yếu là dạy học sinh cách suy nghĩ sáng tạo. Chúng ta phải xem lại
cách giảng dạy văn trong trường phổ thông của chúng ta, không nên dạy như
cũ bởi vì dạy như cũ thì không những việc dạy văn không hay mà việc đào
tạo con người cũng không có kết quả. Vì vậy dứt khoát chúng ta phải có cách
dạy khác, phải dạy cho học sinh biết suy nghĩ, suy nghĩ bằng trí óc của mình
và diễn tả suy nghĩ đó theo cách của mình thế nào cho tốt nhất”. Thiết nghĩ
dạy học sinh biết suy nghĩ sáng tạo trong giờ đọc văn là điều cần thiết.
KI ẾN NGHỊ , Đ Ề XUẤT
Trên đây là một vài suy nghĩ của cá nhân tôi trong quá trình giảng dạy
hướng dẫn học sinh trong giờ đọc hiểu tác phẩm, vì vậy không tránh khỏi
những thiếu sót, hạn chế. Rất mong các đồng nghiệp bổ sung để việc dạy học
đạt kết quả tốt hơn.

Lào Cai, ngày 22/02/2012
Người viết
Nguy ễn Thị Thu Hà
22

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 – Rèn luyện tư duy sáng tạo trong giảng dạy văn chương.
( Nguyễn Trọng Hoàn- NXBGD 2001)
2 – Đổi mới giảng dạy văn trong nhà trường. ( ĐHSP Huế- 2002)
3 – SGV Ngữ văn 12 - Tập 2 – NXBGD 2009
4 – SGK Ngữ văn 12 - Tập 2 - NXBGD 2011
5 – Tư liệu ngữ văn 12 - Phần văn học – NXBGD – 2009


25