1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam mà Đảng,
Nhà nước và nhân dân ta đang xây dựng là Nhà nước của nhân dân, do nhân
dân và vì nhân dân. Về bản chất, đó chính là Nhà nước luôn tôn trọng và đề
cao các quyền dân chủ của nhân dân, xây dựng và thực hiện nền dân chủ
XHCN. Giữa thực hiện dân chủ và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN
có mối liên hệ mật thiết, gắn bó hữu cơ, tác động qua lại và bổ sung cho
nhau. Dân chủ và thực hiện dân chủ là một trong những đặc trưng cơ bản
của Nhà nước pháp quyền; là một trong những điều kiện tiên quyết để hiện
thực hóa, xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền XHCN. Dân chủ
XHCN là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự
phát triển đất nước. Ngược lại, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN là sự
bảo đảm có tính chất nền tảng cho việc thực hiện dân chủ; bởi lẽ, chức năng
của Nhà nước pháp quyền là phục vụ nhân dân, giữ mối liên hệ mật thiết với
nhân dân, thực hiện đầy đủ các quyền dân chủ của nhân dân, tôn trọng, lắng
nghe ý kiến của nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân. Hơn nữa, chỉ
Nhà nước pháp quyền XHCN mới có cơ chế, các biện pháp kiểm soát, ngăn
ngừa và trừng trị tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, vô trách nhiệm, lạm
quyền, xâm phạm quyền dân chủ của công dân. Có thể nói, một nền dân chủ
thực sự với việc phát huy đầy đủ các quyền dân chủ của nhân dân chỉ có thể
có được trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN.
Quyền dân chủ của nhân dân được thể hiện trực tiếp và cụ thể nhất là
dân chủ ở cấp xã. Dân chủ ở cấp xã là một khâu quan trọng trong hệ thống
cơ chế dân chủ, liên quan đến hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội. Sau
khi Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 30-CT/TƯ về Xây dựng và thực hiện quy
2
chế dân chủ ở cơ sở và các văn bản liên quan, Nhà nước đã ban hành nhiều
văn bản quy phạm pháp luật để triển khai quan điểm chỉ đạo của Đảng, trong
đó có Pháp lệnh Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn.

Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là một vấn đề có tầm quan trọng và
mang tính cấp thiết. Đó cũng là lý do tác giả chọn vấn đề “Thự c hiệ n pháp
luậ t về dân chủ ở cấ p xã theo yêu cầ u xây dự ng Nhà nư ớ c pháp quyề n xã
hộ i chủ nghĩa Việ t Nam ” làm đề tài luận án Tiến sỹ luật học.
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
- Mục đích của luận án là trên cơ sở nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn
đề lý luận và đánh giá thực trạng THPL về dân chủ ở cấp xã theo yêu cầu xây
dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, luận án đề xuất các quan điểm
và giải pháp bảo đảm THPL về dân chủ ở cấp xã theo yêu cầu xây dựng Nhà
nước pháp quyền XHCN Việt Nam hiện nay.
- Để thực hiện mục đích trên luận án có những nhiệm vụ sau:
Một là, nghiên cứu làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc THPL về dân
chủ ở cấp xã theo yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, bao gồm:
khái niệm, đặc trưng, hình thức, nội dung, các điều kiện bảo đảm THPL theo
yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; những yêu cầu
của Nhà nước pháp quyền XHCN đối với THPL về dân chủ ở cấp xã.
Hai là, nghiên cứu, khảo sát, điều tra xã hội học về THPL về dân chủ ở
cấp xã trên địa bàn 19 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trong cả nước;
từ đó làm sáng tỏ, đánh giá những kết quả đạt dược, hạn chế và nguyên nhân
của thực trạng THPL về dân chủ ở cấp xã ở Việt Nam trong những năm qua.
Ba là, đề xuất, luận giải quan điểm và giải pháp bảo đảm THPL về dân
chủ ở cấp xã theo yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
4
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
- Đối tượng nghiên cứu của luận án là các vấn đề lý luận và thực tiễn
về THPL về dân chủ ở cấp xã theo yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền
XHCN Việt Nam dưới góc độ Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật.
- Phạm vi nghiên cứu của luận án:
+ Về không gian: Luận án nghiên cứu, đánh giá thực trạng THPL về
dân chủ ở cấp xã trên địa bàn 19 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ở cả

cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam từ năm 1998 đến nay.
- Luận án đề xuất được sáu quan điểm và bốn nhóm giải pháp toàn
diện, có tính khả thi nhằm bảo đảm THPL về dân chủ ở cấp xã theo yêu cầu
xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam hiện nay.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Về phương diện lý luận, kết quả và đóng góp mới của luận án góp
phần làm sáng tỏ và phong phú thêm những vấn đề lý luận về THPL nói
chung, về THPH trên một lĩnh vực cụ thể nói riêng.
- Về phương diện thực tiễn, luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham
khảo phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu, giảng dạy môn Lý luận Nhà
nước và pháp luật trong phạm vi các vấn đề có liên quan. Các kết quả nghiên
cứu của luận án có thể được các cơ quan hữu quan của các tỉnh, thành phố
sử dụng làm luận cứ khoa học, tài liệu tham khảo phục vụ việc xây dựng các
giải pháp cụ thể để nhằm đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả THPL về dân chủ
ở cấp xã đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận án được kết cấu thành 4 chương, 12 tiết.
6
NỘI DUNG CHÍNH CỦA LUẬN ÁN
Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
THPL nói chung, THPL về dân chủ ở cấp xã (xã, phường, thị trấn) nói
riêng là chủ đề pháp luật quan trọng, thu hút sự quan tâm nghiên cứu của
nhiều nhà khoa học ở nước ngoài và ở trong nước.
Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài cho thấy, các tác giả,
nước ngoài đã có nhiều cuốn giáo trình, sách, bài viết luận bàn về vấn đề
THPL nói chung, đề cập tương đối đa dạng vấn đề dân chủ, dân chủ trực
tiếp, dân chủ đại diện, dân chủ ở địa phương , trong đó nổi lên sự khẳng

QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
2.1. NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM VỚI YÊU
CẦU THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CẤP XÃ
2.1.1. Khái niệm, các đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền
XHCN Việt Nam
2.1.1.1. Khái niệ m Nhà nư ớ c pháp quyề n XHCN Việ t Nam
Nhà nước pháp quyền là nhà nước quản lý theo pháp luật và đề cao
quyền của con người, quyền của công dân. Xây dựng Nhà nước pháp quyền
XHCN của dân, do dân, vì dân là cách thức cơ bản để phát huy quyền làm
chủ của nhân dân, đảm bảo mọi quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Đó
là Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, tăng cường pháp chế, xử lý
nghiêm minh mọi hành vi vi phạm pháp luật nhằm thực hiện các quyền tự
do dân chủ và lợi ích hợp pháp của công dân, ngăn ngừa mọi sự tùy tiện,
8
lạm dụng quyền từ phía Nhà nước và các cán bộ viên chức nhà nước, ngăn
ngừa hiện tượng dân chủ cực đoan vô kỉ luật, kỉ cương, đảm bảo hiệu lực,
hiệu quả của Nhà nước. Đó là Nhà nước mà tất cả các cơ quan nhà nước, các
tổ chức đều phải hoạt động theo pháp luật, chịu trách nhiệm trước nhân dân
về các hoạt động của mình. Mọi công dân đều có nghĩa vụ chấp hành hiến
pháp và pháp luật, phải sống và làm việc theo pháp luật.
2.1.1.2. Các đặ c trư ng cơ bả n củ a Nhà nư ớ c pháp quyề n XHCN
Từ thực tiễn nhận thức lý luận, tiếp thu có chọn lọc các giá trị có tính
phổ quát của nhà nước pháp quyền nói chung cũng như từ thực tiễn xây
dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta, có thể khái quát năm đặc
trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam theo quan điểm
của Đảng Cộng sản Việt Nam như sau: 1) Nhà nước pháp quyền XHCN
Việt Nam là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; tất cả
quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân; 2) Nhà nước pháp quyền XHCN
được tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp, pháp luật và bảo đảm cho
Hiến pháp, các đạo luật luôn giữ vị trí tối thượng trong điều chỉnh các quan

chế chính trị của xã hội dựa trên việc thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của
quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và tự do. Dân chủ cũng được vận
dụng vào các tổ chức và hoạt động của những tổ chức và thiết chế xã hội
nhất định. Trong tiếng Việt, thuật ngữ dân chủ cũng được cấu thành từ hai
yếu tố dân và chủ; có nghĩa dân là chủ hay quyền làm chủ của dân.
Dân chủ ở cấp xã là biểu hiện cụ thể của nền dân chủ XHCN, là sự
đảm bảo nguyên tắc toàn bộ quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân tại địa
bàn xã, phường, thị trấn trên cơ sở thực hiện quyền được biết, quyền được
bàn và quyết định, quyền được tham gia ý kiến trước khi cơ quan có thẩm
10
quyền quyết định và quyền giám sát đối với những nội dung có liên quan tới
đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của người dân ở xã, phường, thị
trấn bằng những hình thức nhất định, phù hợp với các nguyên tắc, quy định
của pháp luật.
2.2.1.2. Khái niệ m pháp luậ t về thự c hiệ n dân chủ ở cấ p xã
Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cấp xã là tổng thể các quy định về
thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn; bao gồm các văn bản quy phạm
pháp luật của Quốc hội, Chính phủ, Nghị quyết liên tịch của Chính phủ và
Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các văn bản pháp quy của
các chính quyền địa phương nhằm cụ thể hóa các quy định về thực hiện dân
chủ ở cấp xã sao cho phù hợp với điều kiện cụ thể ở từng địa phương.
2.2.1.3. Khái niệ m THPL về dân chủ ở cấ p xã
THPL về dân chủ ở cấp xã là quá trình triển khai các hoạt động đưa
những quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cấp xã đi vào thực tiễn
đời sống xã hội cơ sở, trở thành những hành vi pháp luật thực tế hợp pháp
của chính quyền, CBCC cấp xã, cán bộ thôn, tổ dân phố, cơ quan, tổ chức,
cá nhân có liên quan và nhân dân địa phương nhằm phát huy quyền làm chủ
của nhân dân; thu hút nhân dân tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội;
kiểm tra, giám sát các hoạt động của chính quyền cấp cơ sở; góp phần giữ
gìn trật tự, kỷ cương, an toàn xã hội trên địa bàn xã, phường, thị trấn.

luật và áp dụng pháp luật. Tuân theo pháp luật trong THPL về dân chủ ở cấp
xã là hình thức THPL, trong đó, các chủ thể pháp luật tự kiềm chế để không
thực hiện những hành vi, hoạt động mà pháp luật về dân chủ ở cấp xã
nghiêm cấm, không cho phép thực hiện. Thi hành pháp luật trong THPL về
dân chủ ở cấp xã là hình thức THPL, trong đó, các chủ thể pháp luật thực
12
hiện trách nhiệm, nghĩa vụ pháp lý của mình bằng những hành động tích cực
được quy định trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn. Sử
dụng pháp luật trong THPL về dân chủ ở cấp xã là hình thức THPL mà các
chủ thể pháp luật thực hiện quyền chủ thể của mình, nghĩa là thực hiện
những hành vi mà pháp luật về dân chủ ở cấp xã cho phép. Hình thức áp
dụng pháp luật được thực hiện đối với những nội dung nhân dân bàn, biểu
quyết để cấp có thẩm quyền quyết định.
2.3. MỐI QUAN HỆ GIỮA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CẤP
XÃ VÀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN VIỆT NAM
Giữa THPL về dân chủ ở cấp xã và xây dựng Nhà nước pháp quyền
XHCN Việt Nam có mối quan hệ hữu cơ, gắn bó mật thiết với nhau; đồng
thời, tác động lẫn nhau trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nước Việt
Nam theo định hướng XHCN. Sự hiện diện của nền dân chủ là một trong
những tiêu chí, đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền. Không thể coi là
xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam nếu không
xây dựng nền dân chủ XHCN và thực hành dân chủ, đặc biệt là THPL về
dân chủ ở cấp xã; bởi vậy, THPL về dân chủ ở cấp xã là đòi hỏi tất yếu,
khách quan của tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam,
là sự thể hiện sinh động bản chất dân chủ thực sự của Nhà nước ta. Ngược
lại, việc thiết lập nền dân chủ XHCN nói chung, xây dựng và ban hành pháp
luật về thực hiện dân chủ ở cấp xã nói riêng chỉ có thể được triển khai và
bảo đảm thực hiện bởi Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.
2.4. NHỮNG ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM THPL VỀ DÂN CHỦ Ở CẤP XÃ THEO
YÊU CẦU XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHXN VIỆT NAM

luật của xã hội ở từng giai đoạn phát triển nhất định. THPL về dân chủ ở cấp
14
xã trước hết đòi hỏi pháp luật về dân chủ ở cấp xã phải được hoàn thiện. Đó
là căn cứ để các chủ thể pháp luật THPL. Song, ý thức pháp luật, các yếu tố
thuộc hệ thống tổ chức, quản lý xã hội truyền thống cũng có ảnh hưởng nhất
định đến việc THPL về dân chủ ở cấp xã.
2.5. THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở ĐỊA PHƯƠNG TẠI MỘT SỐ
NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO VIỆT NAM
Sự khảo sát vấn đề THPL về dân chủ ở địa phương tại Cộng hòa Pháp,
Liên bang Nga, Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Nhật Bản, Hàn Quốc cho
thấy, bằng cách này hay cách khác, mức độ ít hay nhiều, tính chất rộng rãi
hay hạn hẹp, các quốc gia khác nhau trên thế giới đều hướng tới một xây
dựng, thực hiện nền dân chủ nhất định tùy thuộc vào trình độ nhận thức về
dân chủ, sự phát triển của nền dân chủ, truyền thống lịch sử, quy định của
pháp luật, nhu cầu thực tiễn đặt ra đối với mỗi quốc gia qua từng giai đoạn
lịch sử khác nhau. Hầu như các nhà nước khác nhau trên thế giới không xây
dựng, ban hành một đạo luật riêng về thực hiện dân chủ ở cơ sở, nhưng
những quy định pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở, ở địa phương thì có
được đề cập trong Hiến pháp và những đạo luật khác.
Từ việc tìm hiểu vấn đề thực hiện pháp luật về dân chủ ở địa phương
tại một số nước trên thế giới, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm có giá
trị tham khảo đối với Việt Nam, như chúng ta có thể tham khảo, nghiên cứu
mô hình này của Hàn Quốc, không nên chia nhỏ các đơn vị hành chính, mà
tùy thuộc tình hình thực tế có thể mở rộng, sáp nhập các đơn vị hành chính
lại với nhau để dễ bề quản lý và có điều kiện phục vụ các nhu cầu của nhân
dân tốt hơn trên cơ sở tôn trọng ý kiến của nhân dân địa phương; hoặc muốn
giảm hỗ trợ ngân sách của nhà nước trung ương cho địa phương thì phải
tăng quyền tự quyết cho chính quyền địa phương nhằm kích thích quyền tự
chủ, tự quản theo xu thế hiện nay của nhiều quốc gia trên thế giới.
15

trên ba phương diện: thi hành, sử dụng và áp dụng pháp luật.
Trên phương diện thi hành pháp luật, nhìn chung, chính quyền cấp xã
trên phạm vi cả nước đã nhanh chóng triển khai công tác phổ biến, tuyên
truyền pháp luật về thực hiện dân chủ ở cấp xã; qua đó, đã giúp nâng cao
trình độ kiến thức, hiểu biết pháp luật của đội ngũ CBCC cấp xã; ý thức
pháp luật của nhân dân cũng được nâng lên ở những mức độ nhất định; thực
hiện việc niêm yết, thông báo những nội dung công khai để nhân dân biết ở
mức độ tố t và khá.
Trên phương diện sử dụng pháp luật, phần lớn người dân xã, phường,
thị trấn đã có ý thức cao, tích cực hưởng ứng, nhiệt tình tham gia THPL về
dân chủ ở cấp xã. Nhân dân đã chủ động tiếp cận thông tin đối với những
nội dung công khai để nhân dân biết; những nội dung nhân dân bàn và quyết
định, nhân dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định,
nhìn chung, đã được nhân dân thực hiện ở mức độ khá tốt. Phần lớn nhân
dân ở các địa phương đã thực hiện quyền giám sát theo quy định của pháp
luật về dân chủ ở cấp xã ở mức độ “tốt” và “khá”. Điều này được ghi nhận
bởi 79.63% CBCC cấp xã và 71.49% người dân trả lời phiếu thu thập ý kiến.
Trên phương diện áp dụng pháp luật, về cơ bản, Ủy ban nhân dân cấp
huyện trên cả nước đã thực hiện tương đối tốt việc ra quyết định công nhân
hương ước, quy ước của thôn, tổ dân phố; Ủy ban nhân dân cấp xã đã kịp
thời ra quyết định công nhận đối với việc bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Tr-
ưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố; Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp
xã, theo quy định của pháp luật, đã kịp thời ra quyết định công nhận đối với
việc bầu, bãi nhiệm thành viên Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu
tư của cộng đồng. Dưới tác động của việc triển khai THPL về dân chủ ở cấp
17
xã, hoạt động của các cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, đoàn
thể nhân dân các địa phương và lề lối làm việc của đội ngũ cán bộ, công
chức cấp xã trên địa bàn cả nước đã dần đi vào nề nếp, ổn định và tuân theo
các quy chế, quy định, quy trình cụ thể.

điều tra xã hội học tập trung và chỉ ra ba nguyên nhân cơ bản sau: a) Một số
cấp ủy Đảng, chính quyền cơ sở còn xem nhẹ vai trò của việc THPL về dân
chủ ở cấp xã nên công tác lãnh đạo chưa sâu sát, sự chỉ đạo còn mang tính
hình thức, đối phó. b) Một bộ phận trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, công
chức cấp xã chưa nhận thức đầy đủ vai trò, trách nhiệm của mình trong việc
triển khai THPL về dân chủ ở cấp xã nên chưa tận lực, tận tâm. c) Nhiều
người dân thiếu hiểu biết pháp luật về thực hiện dân chủ ở cấp xã nên chưa
chủ động, tích cực tham gia vào quá trình này.
3.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM THỰC HIỆN PHÁP
LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CẤP XÃ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU XÂY DỰNG NHÀ
NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
3.3.1. Đánh giá chung về tình hình THPL về dân chủ ở cấp xã ở nước ta
từ năm 1998 đến nay
Hoạt động THPL về dân chủ ở xã, phường, thị trấn trên phạm vi cả
nước nói chung, ở từng địa phương nói riêng đã đạt được những thành tựu,
kết quả quan trọng trên nhiều phương diện, từ tích cực tuyên truyền, phổ
biến pháp luật, nâng cao nhận thức, hiểu biết pháp luật về thực hiện dân chủ
ở cấp xã cho đến những kết quả quan trọng trong thực hiện các nội dung cụ
thể về quyền dân chủ của nhân dân. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu,
kết quả đã đạt được, việc THPL về dân chủ ở cấp xã ở nước ta cũng còn bộc
lộ những hạn chế, bất cập nhất định, như nhận thức, trách nhiệm về thực
19
hiện dân chủ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong một bộ phận
cán bộ, công chức, đảng viên và nhân dân chưa đầy đủ; một số nội dung cụ
thể THPL về dân chủ ở cấp xã mới chỉ đạt kết quả ở mức độ trung bình hoặc
kém. Điều đó cũng có nghĩa là việc THPL về dân chủ ở cấp xã chưa thực sự
đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.
3.3.2. Một số bài học kinh nghiệm về THPL về dân chủ ở cấp xã theo
yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
Từ thực tiễn THPL về dân chủ ở cấp xã, nhìn từ góc độ yêu cầu của

dân chủ ở cấp xã; 2) Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, các cấp ủy Đảng, sự
quản lý, điều hành của Nhà nước, chính quyền các cấp ở địa phương; 3)
THPL về dân chủ ở cấp xã phải gắn với yêu cầu xây dựng chính quyền cấp
xã trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền
XHCN Việt Nam; 4) THPL về dân chủ ở cấp xã là trách nhiệm của cả hệ
thống chính trị; 5) Triển khai đồng bộ nhiều giải pháp linh hoạt, sáng tạo và
phù hợp với đặc điểm, tình hình của từng địa phương; 6) THPL về dân chủ ở
cấp xã phải gắn với phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở.
4.2. CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THPL VỀ DÂN CHỦ Ở CẤP XÃ THEO YÊU
CẦU XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN VIỆT NAM
4.2.1. Tiếp tục hoàn thiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cấp xã
Nhà nước cần tiếp tục xây dựng và hoàn thiện pháp luật về thực
hiện dân chủ ở cấp xã theo hướng xây dựng, ban hành Luậ t Thự c hiệ n dân
chủ ở xã, phư ờ ng, thị trấ n trong đó phải: Kế thừa, tiếp thu được những quy
phạm pháp luật phù hợp, đã được thực tiễn kiểm nghiệm trong quá trình thực
hiện những năm qua; Bổ sung thêm các hình thức công khai những nội dung
nhân dân phải được biết; Mở rộng hơn nữa nội dung các quyền dân chủ của
21
nhân dân, trao cho nhân dân địa phương quyền được bàn và quyết định trực
tiếp nhiều hơn; Tăng thêm các hình thức thực hiện dân chủ trực tiếp của
nhân dân ở xã, phường, thị trấn; Quy định cụ thể, rõ ràng thẩm quyền, chức
năng của các cấp cao hơn, như cấp tỉnh, cấp huyện, trong việc theo dõi,
kiểm tra và đánh giá việc chính quyền cấp xã triển khai THPL về dân chủ ở
cấp xã; Quy định cụ thể trách nhiệm cá nhân của những cán bộ lãnh đạo chủ
chốt ở cấp xã trong tổ chức THPL về dân chủ ở cấp xã
4.2.2. Tăng cường hơn nữa sự lãnh đạo của Đảng, các cấp ủy Đảng, sự
chỉ đạo, điều hành của Nhà nước, các cấp chính quyền địa phương
trong việc THPL về dân chủ ở cấp xã
Thứ nhấ t, các cấp ủy Đảng, chính quyền các địa phương từ tỉnh đến
xã, phường, thị trấn cần quán triệt sâu sắc và nâng cao hơn nữa nhận thức

bằng, nghiêm minh trong THPL về dân chủ ở cấp xã.
4.2.4. Nâng cao nhận thức pháp luật, sự tham gia chủ động, tích cực
hơn nữa của nhân dân vào hoạt động THPL về dân chủ ở cấp xã
Nội dung giải pháp này bao gồm: 1) Tiếp tục đẩy mạnh công tác phổ
biến, tuyên truyền pháp luật về thực hiện dân chủ ở cấp xã trong các tầng
lớp nhân dân nhằm cung cấp, trang bị cho mỗi người dân những thông tin,
kiến thức, hiểu biết pháp luật về thực hiện dân chủ ở cấp xã, đặc biệt là các
quyền dân chủ của nhân dân; 2) Đổi mới cơ chế “dân biết, dân bàn, dân
làm, dân kiểm tra” trên địa bàn xã, phường, thị trấn. Về bản chất, cơ chế
“dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” là xương sống, là trụ cột của quá
trình thực hiện pháp luật về dân chủ ở cấp xã. Trong giai đoạn hiện nay cần
bổ sung thêm về “dân quyết định” vào phương châm nói trên, nghĩa là “dân
biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân quyết định”.
23
4.2.5. Bảo đảm các điều kiện cần thiết về kinh tế, chính trị, văn hóa cho
việc THPL về dân chủ ở cấp xã
Về kinh tế , các cơ quan chức năng cần quan tâm hơn nữa, dành sự
đầu tư kinh phí thỏa đáng cho hoạt động THPL về dân chủ ở cấp xã; quan
tâm cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đội ngũ CBCC
cấp xã; chăm lo phát triển kinh tế hộ gia đình, cải thiện thu nhập, nâng cao
mức sống cho các tầng lớp nhân dân ở xã, phường, thị trấn. Về chính trị ,
tiếp tục giữ vững sự ổn định chính trị - xã hội trên địa bàn xã, phường, thị
trấn; nâng cao ý thức chính trị, tinh thần trách nhiệm của cả hệ thống chính
trị trong việc tham gia THPL về dân chủ ở cấp xã. Về văn hóa - xã hộ i, chủ
động phát huy các giá trị văn hóa truyền thống phục vụ hoạt động THPL về
dân chủ ở cấp xã; khắc phục các hủ tục lạc hậu, lỗi thời đang tác động tiêu
cực đến hoạt động này. Về pháp luậ t, cùng với việc Nhà nước tiếp tục xây
dựng và hoàn thiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cấp xã; các cấp chính
quyền địa phương cần tiến hành rà soát, điều chỉnh, ban hành mới các chính
sách, văn bản quy phạm pháp luật dưới luật và cơ chế pháp lý liên quan đến

và hoàn thiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cấp xã; Hai là, tăng cường
hơn nữa sự lãnh đạo của Đảng, các cấp ủy Đảng, sự chỉ đạo, điều hành của
Nhà nước, các cấp chính quyền địa phương trong việc THPL về dân chủ ở
cấp xã. Ba là, nâng cao chất lượng, phát huy vai trò nòng cốt của đội ngũ
CBCC cấp xã, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong quá trình THPL về dân chủ
ở cấp xã. Bốn là, nâng cao nhận thức pháp luật, sự tham gia chủ động, tích
cực hơn nữa của các tầng lớp nhân dân vào hoạt động THPL về dân chủ ở
cấp xã. Năm là, bảo đảm các điều kiện cần thiết về kinh tế, chính trị, văn hóa
và pháp luật cho việc THPL về dân chủ ở cấp xã.