MỤC LỤC
Trang
A- Đặt vấn đề
B- Nội dung
I- Cơ sở lí luận
II- Thực trạng
III- Một số biện pháp
1- Biện pháp : Xây dựng bộ hồ sơ dạy Tự nhiên xã hội
2- Biện pháp: Sự chuẩn bị bài của giáo viên và học sinh.
3- Biện pháp: Sử dụng linh hoạt các hình thức dạy trên lớp.
4- Biện pháp: Khai thác bà sử dụng đồ dùng dạy học có hiệu quả.
5- Biện pháp:Tạo không khí sôi nổi thi đua bằng một số trò chơi học tập.
6- Biện pháp: Tổ chức các tiết học ngoài trời.
7- Biện pháp;: Tăng cường các hoạt động ngoại khoá.
8- Biện pháp: Phát huy vai trò giáo dục trong gia đình .
C- Phần kết luận
I- Kết quả
II- Bài học kinh nghiệm
1
A- ĐẶT VẤN ĐỀ
"Trẻ em hôm nay" là "thế giới ngày mai"
Các em là những chủ nhân tương lai của đất nước, là thế hệ sẽ tiếp bước
con đường khám phá bí mật của thế giới tự nhiên mà chúng ta đang đi. Do đó
ngoài việc cung cấp cho các em những kiến thức về khoa học tự nhiên- khoa học
xã hội, xây dựng cho các em những hành vi và quan niệm đúng đắn về đạo lý thì
việc cung cấp cho các em những hiểu biết về thế giới tự nhiên là rất cần thiết.
Đối với các em, thế giới tự nhiên là một cái gì đó đầy bí ẩn có sức hấp dẫn kì lạ
khiến các em luôn khao khát tìm hiểu và khám phá. Chính vì vậy ngay từ những
ngày đầu tiên bước chân tới trường tiểu học, đồng thời với các môn học khác,
các em đã được làm quen với môn tự nhiên xã hội.
Môn tự nhiên xã hội có một vị trí rất quan trọng trong việc giáo dục toàn

học này. Đứng trước thực trạng trên, là một giáo viên trẻ có tâm huyết với nghề
nghiệp, tôi luôn suy nghĩ, trăn trở làm thế nào đưa được môn tự nhiên xã hội lên
ngang tầm với môn học khác, số lượng học tập và sự hiểu biết về thiên nhiên,
con người cao hơn nữa, đồng thời gây được hứng thú học tập cho học sinh. Với
kinh nghiệm của nhiều năm công tác, tôi đã nghiên cứu và viết đề tài: "Một số
biện pháp tạo hứng thú để học tốt môn tự nhiên xã hội lớp 2". Đề tài này đã
được tôi thử nghiệm trong 2 năm học 2005-2006 - 2006-2007 và đã thu được kết
quả khá khả quan. Đây là đề tài mà tôi tâm huyết nhất.
3
B- NỘI DUNG
I- CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Mục tiêu của giáo dục - đào tạo những con người mới tự chủ, năng động,
linh hoạt, sáng tạo phù hợp với sự đổi mới của nền kinh tế xã hội hiện nay. Để
thực hiện được mục tiêu đó thì giáo dục phải đổi mới, phương pháp giảng dạy
vào việc khơi dậy và phát triển khả năng tư duy, nghĩ và làm một cách tự chủ,
năng động và sáng tạo ngay trong việc học tập và lao động ở nhà trường.
Phương pháp dạy học nói trên trong khoa học giáo dục - đào tạo về hệ thống các
phương pháp tích cực là phương pháp lấy người học làm tâm.
Như vậy dạy Tự nhiên xã hội cũng như dạy các môn học khác, giáo viên
cũng cần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá các hoạt động
của học sinh. Lấy cơ sở của mỗi hoạt động là việc làm của học sinh dưới sự
hướng dẫn gợi mở của thầy giáo, cô giáo. Nghĩa là trong giờ Tự nhiên xã hội,
giáo viên cần lưu ý đến các hình thức tổ chức dạy hấp dẫn phù hợp với nội dung
bài và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh nhằm phát huy tính
độc lập, tự giác của học sinh giúp các em lĩnh hội hình thức một cách vui vẻ,
nhẹ nhàng và hiệu quả.
II- THỰC TRẠNG:
Hoà chung với phong trào đổi mới phương pháp dạy học, trong những năm
học qua, trường tôi đã thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học theo sự chỉ
đạo của Sở và Phòng giáo dục. Việc đổi mới phương pháp dạy học được tiến

mình một bộ "hồ sơ dạy Tự nhiên xã hội" như sau:
- Sưu tầm các giáo án hàng năm, các phiếu học tập đã sử dụng và sẽ sử
dụng.
- Với các tranh ảnh và các thiết bị dạy học do nhà trường trang bị tôi đã sắp
xếp lại theo thứ tự bài dạy rồi đóng đinh treo ở "góc đồ dùng học tập" phía cuối
lớp dành cho môn Tự nhiên xã hội. Đồng thời khuyến khích học sinh sưu tầm
tranh ảnh, mô hình, vật thật… phục vụ cho các bài học tự nhiên xã hội, hướng
dẫn học sinh làm một số đồ dùng đơn giản như: cắt các bông hoa bằng bìa cứng
để dán vào các bài tập trắc nghiệm hoặc vẽ tranh về chủ đề "Con người và sức
khoẻ", chủ đề "xã hội".
Ngoài các tài liệu đã có như sách giáo khoa, sách giáo viên tôi còn thường
xuyên bổ sung các tài liệu bằng cách mua thêm các sách báo, tranh ảnh. Hoặc tự
tạo ra đồ dùng như tranh vẽ, tranh sưu tầm các đồ dùng, các bài báo có nội dung
đề cập đến vấn đề bài học như "con người và sức khoẻ", "môi trường thiên
nhiên với sức khoẻ". "Tháp dinh dưỡng", "một số đồ dùng trong gia đình"…
để lồng ghép, bổ sung vào bài giảng nhằm liên hệ giáo dục bằng những kiến
thức cập nhật thực tế.
Song song với những việc làm trên, để có thêm tài bổ trợ, tôi còn thường
xuyên nghe đài, đọc báo, xem thời sự để biết thêm các tin tức quan trọng phục
vụ cho bài dạy đạt kết quả cao. Song khi nghe, xem hoặc đọc, tôi thường ghi
chép lại các tin tức quan trọng, các số liệu chính xác, cập nhật để phục vụ cho
bài dạy. Đồng thời, tôi còn thường xuyên gặp gỡ cán bộ y tế, cán bộ bảo vệ môi
5
trường để hỏi thêm một số điều mà mình còn bỡ ngỡ trong quá trình dạy học.
Với những việc làm trên, tôi đã xây dựng được cho mình một "bộ hồ sơ dạy tự
nhiên xã hội" tương đối phong phú. Với bộ hồ sơ này, tôi rất yên tâm và tự tin
trong giảng dạy.
2- Biện pháp: Sự chuẩn bị bài của giáo viên và học sinh
a- Chuẩn bị của giáo viên
Với mỗi tiết học nói chung và tiết học tự nhiên xã hội nói riêng, để có được

6
nguyên liệu vừa không ảnh hưởng đến môi trường đất. Điều quan trọng nhất là
đảm bảo sức khoẻ cho con người (vì những thứ đó chôn xuống đất rất khó tiêu
huỷ)
=> Lúc này, giáo viên có thể dùng một mẫu đất có lẫn các giấy bóng, mảnh
nhựa để minh hoạ.
b- Chuẩn bị của học sinh
Đây thực sự là việc làm không thể thiếu được đối với mỗi học sinh, bởi các
kiến thức, kĩ năng được mở rộng và nâng cao ở tất cả các môn học trong đó có
môn Tự nhiên xã hội. Nếu không được chuẩn bị trước bài ở nhà, khi đến lớp các
em sẽ khó khăn trong việc tiếp thu tri thức mới. Nắm được điều đó, cuối mỗi tiết
học, tôi thường dành 3-5 phút để hướng dẫn các em củng cố lại kiến thức và
chuẩn bị bài sau. Do đặc thù của lớp tôi là trình độ tiếp thu học sinh không đồng
đều, nên một số em chưa hứng thú với môn học này. Để lôi cuốn tất cả các em
tham gia vào hoạt dộng chuẩn bị bài, tôi đã phân công các em học ở nhà theo
nhóm (mỗi nhóm từ 5-7 em ở cạnh nhà nhau, trong đó có một em khá làm nhóm
trưởng). Em này có nhiệm vụ kèm cặp, đôn đốc kiểm tra việc học và làm bài của
các bạn trongnhóm.
Ví dụ: Trước mỗi tiết học, tôi yêu cầu các em phải đọc kĩ sách giáo khoa,
tập trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa, đọc thêm các tài liệu tham khảo từ nhà
(như sách giáo khoa môn tự nhiên xã hội , các tạp chí về sức khoẻ, môi
trường…), hỏi thêm ông, bà , bố, mẹ về những vấn đề mà mình sắp học. Đồng
thời các em còn phải sưu tầm tranh ảnh, vật thật phục vụ cho bài học.
Với những tranh ảnh, bài viết các em cần dán vào bìa cứng (các tờ lịch cũ)
theo nội dung của bài học mang đến lớp trước giờ học.
Bên cạnh đó, dựa vào nội dung bài học, tôi còn soạn ra một hệ thống câu
hỏi và phân đều cho các nhóm, yêu cầu các em thảo luận nhóm để tìm câu trả lời
phục vụ tốt cho bài học tới.
Ví dụg: Trước khi dạy bài 18: "Thực hành giữ trường học xanh, sạch, đẹp'
ngoài việc yêu cầu các em đọc kĩ sách giáo khoa và tài liệu các câu hỏi trong

đóng góp ý kiến của nhiều người, thì tôi yêu cầu các em hoạt động theo nhóm.
Ví dụ: Khi dạy bài 7 "Ăn uống đầy đủ"
* Ở hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh quan sát tranh thảo luận
- Giáo viên yều cầu học sinh hoạt động độc lập khi quan sát tranh.
- Hàng ngày các bạn ăn mấy bữa chính?
- Mỗi bữa ăn những gì? Ăn bao nhiều? Nhiều hay ít?
- Ngoài ra các bạn còn ăn uống thêm gì không?
Với 3 câu hỏi trên, tôi yêu cầu từng học sinh phải suy nghĩ, dựa vào thực tế
để trả lời, những em khác theo dõi, nêu nhận xét, bổ xung.
* Ở hoạt động 2: Thảo luận nhóm về ích lợi của việc ăn uống đầy đủ:
Đối với nội dung này, tôi gọi đại diện các nhóm lên bốc thăm để chọn nội
dung thảo luận. Nội dung thảo luận được ghi trong 4 phiếu như sau:
- Thức ăn được biến đổi như thế nào dạ dày và ruột non?
8
- Những chất bổ thu được từ thức ăn đưa đi đâu? làm gì?
- Tại sao chúng ta lại ăn đủ no, uống đủ nước?
- Nếu chúng ta thường xuyên đói khát thì điều gì sẽ xảy ra?
Tất cả học sinh sẽ hoạt động theo nhóm để thảo luận nội dung mà mình vừa
bốc thăm được. Trong quá trình học sinh thảo luận nhóm, tôi luôn động viên các
em tìm ra câu trả lời nhanh nhất, chính xác nhất, và hay nhất. Lúc này các em ra
câu trả lời trước có nhiệm vụ trình bày, giải thích để các bạn trong nhóm hiểu và
cùng nhau thống nhất ý kiến. Sau một thời gian (5-7 phút), tôi gọi đại diện các
nhóm lên trình bày kết quả, các bạn thuộc nhóm khác sẽ nghe và nêu ý kiến bổ
sung hoặc có thể nêu câu hỏi phỏng vấn về nội dung mà bạn vừa trình bày.
Việc gọi đại diện các nhóm , tôi tiến hành luân phiên để các em cùng được
trả lời và nêu ý kiến của mình. Tôi luôn đặc biệt chú ý tới các em học yếu, nhút
nhát, bẽn lẽn để rèn cho các em tính mạnh dạn, tự tin, tích cực vận động hơn.
Sau mỗi câu trả lời, tôi đều gọi một em thuộc nhóm khác nêu nhận xét (cả về
nội dung và tác phong của bạn khi trình bày). Đồng thời bổ xung những kiến
thức còn thiếu. Với việc tổ chức các kiến thức học tập đan xen nhau như vậy, tôi

+ Tranh 5: Úp bát đĩa vào chạn bát.
Bước 2: Giáo viên đưa câu hỏi để các nhóm 2 thảo luận:
- Để ăn uống sạch sẽ, chúng ta cần phải làm những việc gì?
- Rửa tay như thế nào là sạch và hợp vệ sinh?
- Rửa quả như thế nào là đúng?
- Bạn gái trong hình đang làm gì? Việc đó có lợi gì?
.v.v
* Hoạt động 2: Làm việc với sách giáo khoa.
- Giáo viên cho cả lớp quan sát hình 6, 7 trong sách giáo khoa, nhận xét bạn
nào uống nước hợp vệ sinh, bạn nào uống chưa hợp vệ sinh và giải thích vì sao?
Hay khi tìm hiểu về biện pháp giữ cho bầu không khí trong sạch, đảm bảo sức
khoẻ cho con người, với bài "Giữ sạch môi trường xung quanh nhà ở" tôi có
thể treo các tranh:
+ Tranh giữ sạch nhà ở.
+ Tranh "cây xanh với sức khoẻ".
Giáo viên đưa ra một số câu hỏi cho học sinh suy nghĩ trả lời:
- Các bức tranh trên vẽ gì?
- Nếu em hít thở không khí ở nơi có nhiều khói bụi, khí độc thì sức khoẻ con
người sẽ ra sao?
- Tại sao cần phải vệ sinh chuồng trại chăn nuôi, nhà cửa cho sạch sẽ?
- Không khí trong lành có lợi ích gì cho sức khoẻ?
Sau đó, tôi yêu cầu thảo luận nhóm các biện pháp bảo vệ và giữ cho bầu
không khí trong sạch. Sau khi đại diện các nhóm đã phát biểu, tôi có thể sử dụng
phương pháp thuyết trình để tiểu kết hoặc giải thích lý do chọn các biện pháp
đó.
10
Trong quá trình dạy học, đồ dùng dạy học phải được sử dụng thường
xuyên, linh hoạt ở mọi khâu: từ khâu kiểm tra bài cũ, dạy bài mới đến khâu
luyện tập củng cố. Do đó giáo viên có thể treo đồ dùng trong cả tiết học mà
không cần cất đi. Song điều quan trọng là ở đây, giáo viên cần lựa chọn cách

tình huống hay xảy ra trong thực tế.
b- Trò chơi: "Tuyên truyền viên xuất sắc. "
Ví dụ: Khi dạy bài "Phòng tránh ngộ độ khi ở nhà".
11
Đầu tiên, tôi nêu ra vấn đề: Ở địa phương con hiện nay do sự hiểu biết của
người dân còn hạn chế nên dẫn đến những trường hợp bị ngộ độc thức ăn. Nếu
là tuyên truyền viên, con sẽ nói gì với mọi người?
Các nhóm sẽ thảo luận nhóm 4 từ 5-7 phút sau đó cử đại diện lên báo cáo.
Ở trò chơi này, nhóm nào thắng cuộc sẽ được phong danh hiệu: "Nhóm tuyên
truyền viên xuất sắc". Khi đánh giá trò chơi tôi không chỉ căn cứ vào nội dung
bài nói mà còn căn cứ vào cả tác phong, tư thế của người nói. Vì vậy, muốn là
nhóm thắng cuộc, các em phải bám chắc vào bài học để có nội dung thuyết
minh, tuyên truyền hay đồng thời phải bình tĩnh, tự tin khi thuyết trình.
6- Biện pháp: Tổ chức các tiết học ngoài trời.
Bên cạnh việc sử dụng linh hoạt các hình thức tổ chức dạy học trên lớp
cùng với sự hỗ trợ của các thiết bị dạy học thì việc dạy học ở ngoài hiện trường
cùng với các vật thực, hiện tượng thực cũng đem lại kết quả khá khả quan. Bởi
việc học sinh được quan sát, được trực tiếp chứng kiến các sự vật hiện tượng mà
nó vốn tồn tại sẽ có tác dụng tốt hơn bất cứ một loại đồ dùng dạy học hay một
lời mô tả nào của giáo viên. Hơn thế nữa, học ở ngoài trời còn giúp cho học sinh
được thay đổi không khí học tập, được hít thở bầu không khí trong lành, các em
sẽ cảm thấy thoả mái và thích thú vô cùng. Trong điều kiện này, học sinh vẫn
được tự do trao đổi để cùng tìm tòi, khám phá tri thức. Do vậy với bài Tự nhiên
xã hội nào có thể tiến hành dạy học ngoài trời, tôi đều mạnh dạn đề xuất với Ban
giám hiệu tạo điều kiện cho lớp tôi được học tiết đó ở ngoài trời. (Nơi có hiện
tượng xảy ra gần gũi với bài học).
Ví dụ: Khi dạy bài 31 "Mặt trời".
Tôi đã tổ chức cho các em học bài này ở sân trường. Chọn gốc cây to, có
nhiều bóng mát, tôi cho các em ngồi và quan sát bức tranh về ông mặt trời (hoặc
yêu cầu các em chuẩn bị kính ở nhà mang đến đeo, sau đó quan sát mặt trời) để

trước thời gian nói chuyện, nội dung nói chuyện. Đồng thời yêu cầu các em soạn
thảo câu hỏi, ghi lại những vấn đề còn thắc mắc để trực tiếp trao đổi với các bác
đến nói chuyện. Trong các buổi nói chuyện đó, học sinh rất chăm chú lắng nghe,
sôi nổi nêu câu hỏi để các bác giải đáp. Tất cả các em đều đem theo giấy bút để
ghi chép những chi tiết quan trọng phục vụ cho bài học. Cũng thôgn qua buổi
giao lưu đó, tôi thấy các tiết học sức khoẻ trên lớp diễn ra sôi nổi hơn, các em
hăng hái phát biểu ý kiến đồng thời nắm chắc bài và nhớ lâu kiến thức, vệ sinh
cá nhân, sệ sinh lớp học cũng có bước chuyển biến rõ rệt.
Tổ chức diễn đàn: " sức khoẻ tuổi học đường"
Để giúp học sinh học tốt môn tự nhiên xã hội , có hứng thú học tập môn
này, ngoài việc tổ chức các buổi nói chuyện theo chuyên đề tôi còn tổ chức
cho các em tham gia diễn đàn mang tên " Sức khỏe tuổi học đường " Diễn đàn
này được được tổ chức vào các tiết sinh hoạt tập thể , sau khi đã học song mọt
chủ đề của môn tự nhiên xã hội . Trong diễn đàn này, học sinh được trình bày lại
các kiến thức đã học. ( Có mở rộng ) dưới dạng thuyết trình sử dụng tranh ảnh,
minh hoạ
13
Để làm tốt được điều này, tôi yêu cầu các em học sinh nắm chắc kiến thức
có kỹ năng sử dụng các thiết bị dạy học.
* Phần 1: Chia làm 2 bước:
+ Bước 1: Chia lớp làm 4 nhóm, mỗi nhóm 8-9 em, các em gắn các tư liệu,
tranh ảnh đã sưu tầm được vào các tờ lịch cũ theo nội dung đã học trong chủ
đề. ( Bước này học sinh làm ở nhà ) .
Bước 2: Đại diện các nhóm lên thuyết minh cho sản phẩm của nhóm mình.
Các nhóm khác có thể phỏng vấn người thuyết minh về một số vấn đề có liên
quan đế chủ đề thuyết trình.
Phần 2: Tổ chức hình thức: " Hái hoa dân chủ "
ở phần này giáo viên cần chuẩn bị sẵn một số câu hỏi được ghi ở phía
trong các bông hoa gài vào cây cảnh. Các câu hỏi ở đây thường xoáy sâu vào
nội dung ôn tập ( bao gồm cả câu hỏi về kiến thức, kỹ năng, thái độ ).

số, do sự phát triển của các ngành công nghiệp ) thì sự hiểu biết của học sinh
về môi trường sống, đặc biệt là môi trường ở đọa phương là điều kiện rất cần
thiết, không thể thiếu được. Bởi nó không chí có tác dụng to lớn trong việc tiếp
nhận kiến thức trong giờ dạy Tự nhiên xã hội trên lớp và việc thực hành của học
sinh ở nhà mà còn tác động mạnh mẽ đến ý thức bảo vệ môi trường của các em.
Nắm bắt được điều này, tôi đã cùng các đồng nghiệp trong khối 2 toạ đàm trao
đổi để tìm ra một sóo nơi điển hình về giữ vệ sinh môi trường đất, môi trường
nước, môi trường không khí ( bao gồm cả những điển hình về moi trường trong
sạch, lẫn môi trường ô nhiễm ) ở ngay địa phương để đưa các em đến tham
quan.
Ví dụ: Tôi đưa các em học sinh đi tham quan một số ao hồ bị ô nhiễm gần
khu dân cư ( do nhiều rác thải sinh hoạt đổ ra), thăm nơi họp chợ, hệ thống cống
rãnh để xử lý nước thải ở địa phương. Đồng thời đưa các em đến thamư một số
gia đình có hệ thống xử lý rác thải và phân hợp vệ sinh, không hợp vệ sinh.
Hoặc tôi đưa các em tham quan hệ thống chăn nuôi của gia đình người dân.
Trong quá trình thăm quan, các em có thể trao đổi trực tiếp với các gia đình đến
tham quan hoặc những người sống gần nơi tham quan về ảnh hưởng của môi
trường đến sức khoẻ của họ.
Qua hoạt động tham quan đã giúp cho học sinh lớp tôi hiểu rõ hơn về thế
giới bên ngoài, ảnh hưởng của môi trường sống đến sức khoẻ con người. Từ đó
các em có ý thức tham gia vào việc bảo vệ môi trường để nanag cao hiểu biết
của mình cuả gia đình và của cả cộng đồng.
Tóm lại: Việc tổ chức cho học sinh học tập môn Tự nhiên xã hội thông
qua các hoạt động ngoại khoá đã giúp cho học sinh lớp tôi học tập tốt hơn, các
em yêu thích môn học hơn.
8- Biện pháp: Phát huy vai trò giáo dục trong gia đình.
Gia đình có vai trò vô cùng quan trọng trong việc cung cấp kiến thức cho
học sinh. Bởi yêu cầu của môn Tự nhiên xã hội là sau mỗi bài, học sinh không
chỉ nắm được tri thức mà phải biết vận dụng tri thức đó vào thực tiễn cuộc sống.
15

dạy học của giáo viên đã gây được hứng thú say mê học tập cho các em. Từ đó
không khí lớp học sôi nổi hẳn lên, không có em nào sợ phải học môn học này
nữa, các em đều nắm chắc kiến thức của bài và biết vận dụng chúng trong thực
tiễn cuộc sống. Do đó chất lượng đã được nâng lên đáng kể so với năm học
trước.
Cụ thể:
Năm học Sĩ số
Hoàn thành tốt
(A+)
Hoàn thành
(A)
Chưa hoàn
thành (B)
2005-2006 34HS 18HS = 52% 16HS = 48% 0HS = 0%
2006-2007 34HS 21HS=61% 13HS=39% 0HS
II- BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
Qua thực tế áp dụng các biện pháp trên, để nâng cao chất lượng dạy học
môn Tự nhiên xã hội, theo tôi mỗi giáo viên cần làm tốt các việc sau:
- Giáo viên cần phải chuẩn bị tốt bài dạy (có đủ giáo án và đồ dùng dạy
học).
- Giáo viên phải linh hoạt trong việc sử dụng đồ dùng dạy học, phải nghiên
cứu tìm tòi các hình thức tổ chức chỉ đạo, hướng dẫn học sinh khám phá tri thức
17
một cách khoa học và sáng tạo nhằm phát huy trí lực của học sinh tạo điều kiện
cho các em có cơ hội thể hiện mình.
- Phát hiện và phân loại kịp thời đối tượng học sinh qua từng quá trình học
để có biện pháp giảng dạy thích hợp.
- Tích cực tổ chức các diễn đàn, các buổi tham quan ngoại khoá mở rộng
kiến thức và rèn kĩ năng thực hành.
- Xây dựng và sử dụng có hiệu quả "Bộ hồ sơ dạy học".