582
ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC: Thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Thông tin - Thƣ viện Bộ môn: Thông tin - Tƣ liệu

1. Thông tin về giảng viên
1.1. Giảng viên 1:
Họ và tên: Trần Thị Thanh Vân
Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Cử nhân
Địa điểm làm việc: Bộ môn Thông tin - Tƣ liệu, Khoa Thông tin - Thƣ viện.
Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin - Thƣ viện, Tầng 4, Nhà A,
336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
Điện thoại: 0904 222 425
Email: [email protected]
Các hƣớng nghiên cứu chính: Thông tin học, sản phẩm và dịch vụ thông tin -
thƣ viện, bộ máy tra cứu tìm tin, thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt, tổ chức và
quản lý trong hoạt động thông tin - thƣ viện
1.2. Giảng viên 2:
Họ và tên: Trần Thị Minh Nguyệt
Chức danh, học hàm, học vị: Tiến sĩ, Phó giáo sƣ, Giảng viên chính
Thời gian, địa điểm làm việc: Giờ hành chính, từ thứ 2 đến thứ 6 tại
Khoa Sau đại học, Đại học Văn hoá Hà Nội.
Địa chỉ liên hệ: Khoa Sau đại học, Đại học Văn hoá Hà Nội, 418
Đƣờng La Thành.
Điện thoại: 04.8511971 ( 118).
Email : [email protected]
Các hƣớng nghiên cứu chính: Nghiên cứu ngƣời dùng tin, Nhu cầu tin,
Văn hoá đọc, Các vấn đề lý luận thƣ viện học hiện đại.

- Thực hành, thực tập: 0
- Tự học: 4
Địa chỉ Khoa/Bộ môn phụ trách môn học:
Văn phòng Khoa Thông tin - Thƣ viện
Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
Điện thoại: 04-8583903

3. MỤC TIÊU MÔN HỌC
Môn học “Thư viện người dùng tin đặc biệt” trang bị cho sinh viên:
Về kiến thức:
Hiểu đƣợc khái niệm ngƣời dùng tin đặc biệt, thƣ viện ngƣời dùng tin đặc
biệt, chức năng, nhiệm vụ của thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt.
Nắm vững đặc điểm ngƣời dùng tin và nhu cầu tin của thƣ viện ngƣời dùng
tin đặc biệt.
Nắm vững đƣợc các yêu cầu khác biệt so với các loại hình thƣ viện khác
trong công tác thƣ viện.
Nhận biết đƣợc các loại hình sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện
Đánh giá đƣợc vai trò của sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện đối với
hoạt động của thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt.
Nắm đƣợc lịch sử hình thanh và phát triển của thƣ viện ngƣời dùng tin đặc
biệt trên thế giới và Việt Nam.
Về kỹ năng:
Có kỹ năng đọc và tổng hợp các tài liệu chuyên ngành liên quan tới thƣ viện
ngƣời dùng tin đặc biệt.
Có khả năng tƣ duy, phân tích, ra quyết định, phát hiện và giải quyết vấn đề
liên quan tới các vấn đề về thƣ viện cho ngƣời dùng tin đặc biệt.

584
Có khả năng phân tích, đánh giá hiệu quả hoạt động của thƣ viện nguời dùng
tin đặc biệt bất kỳ.

- Nắm đƣợc chức năng,
nhiệm vụ, đối tƣợng
ngƣời dùng tin và nhu
cầu tin của thƣ viện
ngƣời dùng tin đặc biệt.
- Nắm đƣợc các yêu cầu
đối với cán bộ thƣ viện
phục vụ ngƣời dùng tin
đặc biệt.

- Phân tích vị trí quan
trọng của thƣ viện này
đối với ngƣời dùng tin
đặc biệt nói riêng và
trong xã hội nói
chung.
- Phân tích đặc điểm
nhu cầu tin của các
nhóm ngƣời dùng tin
trong thƣ viện ngƣời
dùng tin đặc biệt.
- So sánh thƣ viện
ngƣời dùng tin đặc
biệt với loại hình
các thƣ viện khác.
Chƣơng 2:
Công tác
phát triển
vốn tài liệu
thƣ viện

đặc biệt.

loại hình thƣ viện
khác.
Chƣơng 3:
Công tác
xử lý, sắp
xếp, lƣu giữ
và bảo
quản vốn
tài liệu thƣ
viện ngƣời
dùng tin
đặc biệt - Hiểu rõ đƣợc công tác
xử lý tài liệu thông
thƣờng và các tài liệu
đặc biệt.
- Nắm vững công tác
sắp xếp kho tài liệu
thông thƣờng và tài liệu
đặc biệt.
- Hiểu rõ về công tác tổ
chức lƣu giữ và bảo
quản vốn tài liệu thông
thƣờng và tài liệu đặc
biệt.


- Nắm vững đƣợc hoạt
động tổ chức phục vụ
nhóm bệnh nhân và
ngƣời già yếu
- Nắm vững đƣợc hoạt
động tổ chức phục vụ
những tù nhân, tội
phạm, các đối tƣợng
đang đƣợc cải tạo.

- Phân tích đƣợc sự
khác nhau trong quá
trình phục vụ từng
nhóm ngƣời dùng tin
đặc biệt.
- Phân tích đƣợc sự
khác biệt trong hoạt
động tổ chức phục vụ
ngƣời dùng tin đặc
biệt với nhóm ngƣời
dùng tin khác
- Thực hiện đƣợc
các công việc trong
thƣ viện ngƣời
dùng tin đặc biệt.
- Dự báo xu hƣớng
phát triển và mở
rộng của công tác
này trong thƣ viện
ngƣời dùng tin đặc

đƣợc các sản phẩm
và tiến hành các
dịch vụ thông tin -
thƣ viện cần thiết
nhất khi xây dựng
thƣ viện ngƣời
dùng tin đặc biệt.

586
thông tin - thƣ viện
phục vụ ngƣời dùng tin
đặc biệt.
- Biết đƣợc các loại
hình khác phục vụ
ngƣời dùng tin đặc biệt.

Chƣơng 6:
Lịch sử
hình thành
và phát
triển thƣ
viện ngƣời
dùng tin
đặc biệt - Nêu đƣợc lịch sử
hinhg thành và phát trển
của thƣ viện ngƣời
dùng tin trên thế giới:

5. NỘI DUNG CHI TIẾT MÔN HỌC

CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THƢ VIỆN NGƢỜI DÙNG TIN ĐẶC BIỆT
1.1. Các khái niệm chung
1.1.1. Khái niệm ngƣời dùng tin đặc biệt
1.2.2. Khái niệm thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt
1.2. Chức năn,g nhiệm vụ của thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt
1.2.1. Chức năng
1.2.2. Nhiệm vụ
1.3. Đối tƣợng ngƣời dùng tin và nhu cầu tin
1.3.1 Đối tƣợng ngƣời dùng tin
1.3.2. Nhu cầu tin

587
1.4. Yêu cầu đối với cán bộ thƣ viện phục vụ ngƣời dùng tin đặc biệt
1.4.1.Về mặt tƣ tƣởng
1.4.2.Trình độ

CHƢƠNG 2: CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN VỐN TÀI LIỆU THƢ VIỆN NGƢỜI
DÙNG TIN ĐẶC BIỆT
2.1. Đặc điểm vốn tài liệu thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt
2.1.1. Đặc điểm vốn tài liệu dành cho ngƣời dùng tin là ngƣời khuyết tật
2.1.2. Đặc điểm vốn tài liệu dành cho ngƣời dùng tin là bệnh nhân, ngƣời già yếu
2.1.3. Đặc điểm vốn tài liệu dành cho ngƣời dùng tin là tù nhân, tội phạm,
đối tƣợng đang đƣợc cải tạo
2.2. Những nguyên tắc xây dựng vốn tài liệu
2.2.1. Nguyên tắc xây dựng vốn tài liệu cho ngƣời dùng tin là ngƣời khuyết tật
2.2.2. Nguyên tắc xây dựng vốn tài liệu cho ngƣời dùng tin là bệnh nhân,
ngƣời già yếu
2.2.3. Nguyên tắc xây dựng vốn tài liệu cho ngƣời dùng tin là tù nhân, tội

VỤ NGƢỜI DÙNG TIN ĐẶC BIỆT
5.1. Khái niệm sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện phục vụ ngƣời dùng
tin đặc biệt
4.1.1. Sản phẩm thông tin - thƣ viện phục vụ ngƣời dùng tin đặc biệt
4.1.2. Dịch vụ thông tin - thƣ viện phục vụ ngƣời dùng tin đặc biệt
5.2. Các sản phẩm thông tin - thƣ viện phục vụ ngƣời dùng tin đặc biệt
5.2.1. Các sản phẩm thông tin - thƣ viện phục vụ ngƣời khuyết tật
5.2.2. Các sản phẩm thông tin - thƣ viện phục vụ bệnh nhân, ngƣời già yếu
5.2.3. Các sản phẩm thông tin - thƣ viện phục tù nhân, tội phạm, đối tƣợng
đang đƣợc cải tạo
5.3. Các dịch vụ thông tin - thƣ viện phục vụ ngƣời dùng tin đặc biệt
5.3.1. Các dịch vụ thông tin - thƣ viện phục vụ ngƣời khuyết tật
5.3.2. Các sản phẩm thông tin - thƣ viện phục vụ bệnh nhân, ngƣời già yếu
5.3.3. Các sản phẩm thông tin - thƣ viện phục vụ tù nhân, tội phạm, đối
tƣợng đang đƣợc cải tạo
5.4. Các hoạt động khác phục vụ ngƣời dùng tin đặc biệt

CHƢƠNG 6: LỊCH SỦ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN THƢ VIỆN NGƢỜI
DÙNG TIN ĐẶC BIỆT
6.1. Lịch sử hình thành và phát triển thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt trên thế giới
6.1.1. Thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt ở Mỹ
6.1.2. Thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt ở Nga
6.1.3. Thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt ở Canada
6.1.4. Thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt ở Malayxia
6.2. Lịch sử hình thành và phát triển thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt ở Việt Nam
6.2.1. Thƣ viện dành cho ngƣời khuyết tật
6.2.2. Thƣ viện dành cho bệnh nhân, ngƣời già yếu
6.2.3. Thƣ viện dành cho tù nhân, tội phạm, đối tƣợng đang đƣợc cải tạo

6. HỌC LIỆU

dành cho ngƣời khiếm thị ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh: Niên luận
H.: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, 2003 25 tr
12. Nguyễn Thị Thu Hải. Tìm hiểu hoạt động thƣ viện dành cho ngƣời khiếm thị
tại các thƣ viện trên địa bàn Hà Nội: Báo cáo khoa học sinh viên/ Nguyễn
Thị Thu Hải, Nguyễn Thị Nguyên, Nguyễn Thị Diệu. - H.: Trƣờng đại học
Khoa học Xã hội và Nhân văn, 2007 13 tr
13. Pháp lệnh thƣ viện 2000
14. Trần Mạnh Tuấn. Dịch vụ cung cấp thông tin theo chuyên đề: Nội dung và
một số kiến nghị// Tạp chí Thông tin - Tƣ liệu 2003 , Số 1 tr 9-14
15. Trần Mạnh Tuấn. Một số vấn đề về sự phát triển các sản phẩm và dịch vụ
thông tin// Tạp chí Thông tin - Tƣ liệu 2003 , Số 4 Tr. 15-21
16. Trần Mạnh Tuấn. Sản phẩm và dịch vụ thông tin từ góc độ Marketing // Tạp
chí Thông tin - Tƣ liệu 2004 , Số 3 Tr. 7-12
17. Trần Mạnh Tuấn/ Sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện: Giáo trình H.
Trung tâm thông tin khoa học và công nghệ quốc gia, 1998 324
18. Trần Thanh Tú. Kho tàng tri thức của chúng tôi: Cảm nghĩ của một bạn đọc
khiếm thị // Tập san Thƣ viện 2001, số 4 Tr 63-64
19. Vũ Thị Thu Hà. Nghiên cứu thƣ viện dành cho ngƣời khiếm thị ở Trung tâm
dịch vụ thƣ viện quốc gia - Thƣ viện Quốc hội Mỹ và Thƣ viện Nga : Báo
cáo khoa học sinh viên/ Vũ Thị Thu Hà, Dƣơng Thị Phƣơng, Đỗ Thị Mến
H .: Trƣờng đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn , 2007 17 tr
20. Vũ Văn Sơn. Đánh giá các dịch vụ thông tin và thƣ viện// tạp chí Thông tin -
Tƣ liệu 1997, số 4 tr 10-14 590
6.3. Tài liệu tham khảo qua mạng
21. Website sách chữ nổi Bookshare. Org: htttp://www.benetech.org
22. Website dịch vụ thƣ viện quốc gia - thƣ viện Quốc hội Mỹ:
http://www.loc.gov/nls

2

2
Nội dung 1, tuần 2: Tổng quan về thƣ
viện ngƣời dùng tin đặc biệt (tiếp theo)
2

2
Nội dung 2, tuần 3: Công tác phát triển
vốn tài liệu thƣ viện ngƣời dùng tin đặc
biệt
2

2
Nội dung 3, tuần 4: Công tác xử lý, sắp
xếp, lƣu giữ và bảo quản vốn tài liệu thƣ
viện ngƣời dùng tin đặc biệt
2 2
Nội dung 6, tuần 9: Các sản phẩm và
2

2

591
dịch vụ thông tin - thƣ viện phục vụ ngƣời
dùng tin đặc biệt (tiếp theo)
Nội dung 5, tuần 10: Các sản phẩm và
dịch vụ thông tin - thƣ viện phục vụ ngƣời
dùng tin đặc biệt (tiếp theo)

2
2
Nội dung 7, tuần 11: Thực tế tại thƣ viện



1 2
Tổng cộng
18
3
5

4
30

7.2. Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể

Nội dung 1, tuần 1: Tổng quan về thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm

Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên
chuẩn bị

Ghi
chú

Ghi
chú
Lý thuyết
2 giờ
- Đối tƣợng ngƣời dùng tin
và nhu cầu tin
- Yêu cầu đối với cán bộ
thƣ viện phục vụ ngƣời
- Đọc tài liệu (4) chƣơng 1
- Đọc tài liệu (6) tr 20, 21.
- Đọc tài liệu (18), (11) 592
dùng tin đặc biệt

Nội dung 2, tuần 3: Công tác phát triển vốn tài liệu thƣ viện ngƣời dùng tin
đặc biệt

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm

Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên
chuẩn bị
Ghi

Lý thuyết
2 giờ
- Công tác xử lý tài liệu
- Công tác sắp xếp kho tài liệu
- Đọc tài liệu (4)
chƣơng 3
- Đọc tài liệu (7) Nội dung 3, tuần 5: Công tác xử lý, sắp xếp, lƣu giữ và bảo quản vốn tài liệu
thƣ viện ngƣời dùng tin đặc biệt (tiếp theo)

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm

Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên
chuẩn bị
Ghi
chú
Lý thuyết
1 giờ
- Công tác tổ chức lƣu giữ và
bảo quản vốn tài liệu

- Đọc tài liệu (4)

chuẩn bị
Ghi
chú
Lý thuyết
2 giờ
- Đối với ngƣời dùng tin là
ngƣời khuyết tật
Đối với ngƣời dùng tin bệnh
nhân, ngƣời già yếu
- Đối với ngƣời dùng tin tù
nhân, tội phạm, đối tƣợng đang
đƣợc cải tạo
- Đọc tài liệu (4)
chƣơng 4
- Đọc tài liệu (2)
- Đọc tài liệu (1) tr 361-
365, 370-488
- Nộp bài tập tuần 5 Nội dung 5, tuần 7: Thảo luận

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm

Nội dung chính


chú
Lý thuyết
2 giờ
- Khái niệm sản phẩm và dịch
vụ thông tin - thƣ viện phục vụ
ngƣời dùng tin đặc biệt.
- Các sản phẩm thông tin - thƣ
viện phục vụ ngƣời dùng tin
đặc biệt
- Đọc bài giảng (4)
chƣơng 2
- Đọc tài liệu (5), (19),
(17)
- nộp bài tập nhóm tuần
7 Nội dung 6, tuần 9: Các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện phục vụ
ngƣời dùng tin đặc biệt (tiếp theo)

Hình thức
tổ chức dạy
Thời gian,
địa điểm

Nội dung chính
Yêu cầu sinh viên
chuẩn bị
Ghi
chú

Yêu cầu sinh viên
chuẩn bị
Ghi
chú
Tự học, tự
nghiên cứu
2 giờ
Tìm hiểu các sản phẩm và dịch
vụ thông tin dành cho ngƣời
khiếm thị của các quốc gia trên
thế giới hiện nay
Viêt báo cáo cá nhân
và nộp báo cáo cùng tài
liệu đã tham khảo tại
tuần 11 Nội dung 7, tuần 11: Thực tế tại thƣ viện

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm

Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên
chuẩn bị
Ghi

Kiểm tra giữa kỳ: nội dung
kiểm tra sẽ nằm trong 5
chƣơng đầu.
Ôn lại tất các các kiến
thức và xem lại các
phần bài tập, thảo luận
của các tuần trƣớc

Thảo luận
1 giờ
Các nhóm nhận xét về thƣ viện
tham quan tuần trƣớc.
Nộp bài tập thảo luận
nhóm cho giảng viên 595
vào tuần 13 (bài tập
nhóm)

Nội dung 9, tuần 13: Lịch sử hình thành và phát triển thƣ viện ngƣời dùng tin
đặc biệt

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm

Nội dung chính

Ghi chú
Bài tập
1 giờ
Đánh giá thƣ viện ngƣời dùng
tin đặc biệt ở Việt Nam và ở
các nƣớc
Nộp bài tập cá nhân
tại tuần thứ 15

Thảo luận
1 giờ
Các nhóm thảo luận về xu
hƣớng phát triển của loại hình
thƣ viện ngƣời dùng tin đặc
biệt trong tƣơng lai
Ôn lại toàn bộ kiến
thức đã đƣợc học

Tuần 15: Ôn tập và giải đáp thắc mắc của sinh viên

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh viên
chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết

viên thông qua các họat động:
- Tham gia các buổi nghe giảng lý thuyết;
- Đọc tài liệu và chuẩn bị bài trƣớc khi lên lớp;
- Làm bài tập và nộp đúng hạn;
- Tham gia phát biểu xây dựng bài;
- Tham gia tích cực các buổi thảo luận.

9.2. Kiểm tra – đánh giá định kỳ
Sinh viên đƣợc đánh giá kết quả học tập thông qua 5 nội dung sau:

STT
Hình thức kiểm tra
Tỷ lệ
đánh giá
Đặc điểm
đánh giá
1
Đi học đầy đủ, tích cực tham gia
thảo luận và làm việc nhóm.
05%
Cá nhân
2
Báo cáo cá nhân
10%
Cá nhân
3
Thảo luận và bài tập nhóm
10%
Nhóm
4

* Tiêu chí đánh giá bài tập nhóm

Thứ
tự
Tiêu chí đánh giá
Tỷ lệ đánh giá
1
Cấu trúc rõ ràng: đặt vấn đề, giải quyết vấn đề, kết luận
15%
2
Hành văn: lôgíc chặt chẽ, sử dụng ngôn ngữ khoa học
20%
3
Nội dung: các vấn đề nêu ra đƣợc giải quyết tốt, số liệu
khảo sát đầy đủ, phân tích và nhận xét sâu sắc
40%
4
Trình bày báo cáo đúng mẫu, đúng chính tả
10%
5
Nộp đúng hạn và có báo cáo làm việc nhóm: chi tiết
lịch làm việc, nhiệm vụ đƣợc giao, đánh giá kết quả
họat động của từng cá nhân.
15%

* Tiêu chí đánh giá các buổi thảo luận

Thứ tự
Tiêu chí đánh giá
Tỷ lệ đánh giá

Giảng viên

GV. Trần Thị Thanh Vân