bộ sách chuyên khảo
TàI NGUYÊN THIÊN NHIÊN Và MÔI TRƯờNG VIệT NAM
Nhà xuất Bản khoa học tự nhiên và công nghệ
Viện khoa học và công nghệ việt nam
Lũ lụt miền trung nguyên nhân
các giải pháp phòng tránh
và
ViÖn khoa häc vµ c«ng nghÖ viÖt nam
bé s¸ch chuyªn kh¶o
øng dông vµ ph¸t triÓn c«ng nghÖ cao

VIệN KHOA HọC Và CÔNG NGHệ VIệT NAM
Bộ SáCH CHUYÊN KHảO

HộI ĐồNG BIÊN TậP

Chủ tịch Hội đồng: GS.TSKH Đặng vũ minh
Phó Chủ tịch Hội đồng: GS.TSKH Nguyễn Khoa Sơn
pgs.tskh Nguyễn Tác An, pgs.ts Lê Trần Bình, pgs.tskh Nguyễn
Văn C, gs.tskh Vũ Quang Côn, ts. Mai H, gs.vs Nguyễn Văn
Hiệu, gs.TSKH H Huy Khoái, gs.tskh Nguyễn Xuân Phúc, gs.ts
Bùi Công Quế, gs.tskh Trần Văn Sung, pgs.ts Phạm Huy Tiến,
gs.ts Trần Mạnh Tuấn, gs.tskh Nguyễn ái Việt
Lời giới thiệu
Viện Khoa học v Công nghệ Việt Nam l cơ quan nghiên cứu
khoa học tự nhiên v công nghệ đa ngnh lớn nhất cả n'ớc, có thế
mạnh trong nghiên cứu cơ bản, nghiên c'ú v phát triển công nghệ,
điều tra ti nguyên thiên nhiên v môi tr'ờng Việt Nam. Viện tập
trung một đội ngũ cán bộ nghiên cứu có trình độ cao, cơ sở vật chất
kỹ thuật hiện đại đáp ứng các yêu cầu về nghiên cứu v thực nghiệm
của nhiều ngnh khoa học tự nhiên v công nghệ.

17
1.
Khái quát iu kin a lý di duyên hi min Trung
17
1.1.
c i!m a hình a m# o
17
1.2.
iu kin khí h&u
19
1.3.
c i!m sông ngòi di duyên hi min Trung
20
1.4
c i!m h*, m phá ven bi!n
21
1.5
c i!m th0 nh12ng và l4p ph5 th6c v&t
21
1.6
c i!m kinh t7 xã h:i
22
2.
c i!m l; các sông di duyên hi min Trung
22
2.1.
c tr1ng l; di duyên hi min Trung
22
2.1.1.
Tình hình tài liu khí t1<ng th5y v=n

111
3.3.
Bnh t
111
3.4.
CN cLu dch bnh trong c:ng *ng dân c1 O các tPnh
vùng di duyên hi min Trung sau l; l>t
111
Sau l; l>t, O các tPnh di duyên hi min Trung Vit
Nam, dch bnh ã xy ra O m:t sD : ng v&t ch=n nuôi
112
Chng II Các yu t tác !ng gây l lt các lu v$c sông di
duyên hi min Trung 115
1. Tác :ng c5a iu kin khí h&u gây m1a l4n di 115
Nguyn Lp Dân, Nguyn Th Tho Hng, V Th Thu Lan

ii
duyên hi min Trung
1.1. Phân bD l1<ng m1a theo không gian và thi gian di
duyên hi min Trung
115
1.2. CN ch7 hình thành m1a di duyên hi min Trung 117
1.3. Các hình th7 gây m1a l4n O di duyên hi min Trung 122
1.4. Xây d6ng bn * l1<ng m1a ngày l4n nhLt di duyên
hi min Trung
127
2. Các y7u tD mt m tác :ng 7n l; l>t di duyên hi
mi n Trung
129
2.1. Tác :ng c5a y7u tD a chLt, a m#o, a hình 7n

213
1. CN sO lý lu&n c5a gii pháp t0ng th!
213
2. N:i dung cu các gii pháp t0ng th! phòng tránh,
gim nhc l; l>t di duyên hi min Trung
215
2.1. Các gii pháp công trình 220
2.2. Các gii pháp phi công trình.
234

Kt lu1n và kin ngh4 249
Tài li8u tham kho 254
iii

Li nói u
L lt min Trung ã tr thành tai bin t nhiên, thng xuyên
e d a cu"c s$ng c%a ngi dân trong vùng. Các lu vc sông d.i
duyên h.i min Trung (t Thanh Hóa n Bình Thun) có chiu dài
2000km ng b bi5n v6i t7ng di8n tích 95.520 km
2
là n<i có =a
hình chia c?t m@nh, lòng sông ng?n d$c, nBm trong vùng có ch "
khí hCu bin "ng phEc t@p. L lt x.y ra do ch=u s tác "ng c%a
các yu t$ n"i sinh, ngo@i sinh và ngày càng gia tFng do s ho@t
"ng kinh t - xã h"i c%a con ngi trên b mHt lu vc.
Vào nhJng nFm cu$i th kK XX, Mu th kK XXI thiên tai l lt
ã liên tip x.y ra  các lu vc sông d.i duyên h.i min Trung v6i
qui mô và cng " l6n. PHc bi8t các trCn l l=ch sQ vào tháng XI
và tháng XII nFm 1999 ã c6p i sinh m@ng c%a h<n 600ngi,
làm b= th<ng trên 1.000ngi, nhiu công trình dân sinh kinh t, b=

N"i dung c%a chuyên kh.o là tCp hXp các kt qu. nghiên cEu c%a
tCp th5 tác gi.  tài KC - 08 -12 thc hi8n, nhBm xác =nh nguyên
nhân gây l lt và  xuVt các gi.i pháp t7ng th5, góp phMn áp Eng
mc tiêu tr6c m?t và lâu dài phòng tránh và gi.m thi5u l lt 
min Trung.
P5 các kt qu. nghiên cEu s6m Xc tri5n khai Eng dng vào
thc tign góp phMn phòng tránh, gi.m nh^ thiên tai l lt cho =a bàn
các t_nh min Trung, chúng tôi xin trân tr ng gi6i thi8u chuyên
kh.o: “L lt mi!n Trung, nguyên nhân và các gii pháp phòng
tránh”. TCp th5 tác gi. xin chân thành c.m <n lãnh @o Vi8n Khoa
h c và công ngh8 Vi8t Nam. Ban biên tCp chuyên kh.o Vi8n Khoa
h c và công ngh8 Vi8t Nam ã t@o iu ki8n thuCn lXi cho tCp th5
tác gi. hoàn thành cu$n chuyên kh.o.
Do h@n ch v kinh phí và thi gian biên so@n nên không tránh
khTi thiu sót, tCp th5 tác gi. rVt mong nhCn Xc ý kin óng góp
c%a các chuyên gia và các b@n Ung nghi8p.
Các tác gi
Chng I
C IM L LT DI DUYÊN H I
MIN TRUNG
1. Khái quát #i$u ki&n t' nhiên và xã h-i d/i duyên h/i mi$n trung
Di duyên hi min Trung bao gm 14 tnh thành ph (Thanh Hóa,
Ngh An, Hà T"nh, Qung Bình, Qung Tr&, Th'a Thiên - Hu), *à
N+ng, Qung Nam, Qung Ngãi, Bình *&nh, Phú Yên, Khánh Hòa,
Ninh Thu3n và Bình Thu3n) có t7ng di n tích 95.520km
2
. Tri dài
10 v" ?@ ?&a lý (t' 10
0
34’ ?)n 20

Ngic Pan 2.251m, Ngic Niay 2.259m, có ?@ dc ?&a hình lJn.
• a hình ng bng: nFm phía ?ông cRa vùng nghiên cgu chYy
dic theo bL biMn nVi phân b chR y)u các trUm tích * tg có b
m_t tKVng ?i bFng phkng, ?@ cao trung bình 2 - 4m d phía bEc
và 10 - 30m d phía nam vùng nghiên cgu. *_c ?iMm chung cRa
các ?ng bFng này là nhl hep gEn lin vJi ?i núi sót và ?Kmc
phân cách bdi các dãy núi [n lan ra sát biMn. L&ch sn hình thành
?&a hình và mou chWt gEn lin vJi sKLn ?ông dãy TrKLng SVn.
*ó là k)t qu hoYt ?@ng ki)n tYo TrKLng SVn nhK quá trình xâm
nh3p, phun trào, macma, nâng lên, bóc mòn l^c ?&a, hY xung
trUm ?ing bi lEng ven biMn. Và ti)p ?)n là các quá trình bi t^
sông biMn - xói mòn cRa nKJc mKa, sóng gió ?ang dipn ra hi n
nay, “có nhNng ?ng bFng thSc sS là con ?r cRa các dòng sông,
nhKng phUn lJn lYi do tác ?@ng phi hmp giNa sông và biMn c.
Vs TS L3p (1978) cho rFng tính chWt chung cRa di ?ng bFng
min Trung là tính chWt chân núi - ven biMn [34]. GiNa các ?ng
bFng ?Kmc ng[n cách vJi các dãy núi ?âm ngang ra sát biMn tYo
nên các ?èo ngoYn m^c.
• a hình n cát: phân b ven bL biMn ?&a hình nhô cao hVn so
vJi ?ng bFng vJi ?@ cao khong 15 - 40m. Phía nam di duyên
hi min Trung xuWt hi n nhNng ?^n cát tri dài, r@ng mênh
mông, có nhNng nVi núi chYy ra ?)n sát biMn làm cho ?KLng bL b
trd nên cSc kw li lõm và ?&a hình phgc tYp.
BL biMn Thanh Hóa, Ngh An có thm l^c ?&a r@ng và nông, có nVi
bL biMn [n sâu vào ?Wt lin nhK v&nh Dipn Châu (Ngh An). T' Hà
T"nh trd vào là nhNng cn cát cao trung bình t' 20 - 30m ni lin
nhau thành di cn cát dài chYy theo hKJng tây bEc - ?ông nam. SS
di ?@ng cRa các cn cát ven biMn ?ã thu hep ho_c b&t kín các cna
sông làm cho sông chy quanh co, ?7i hKJng, tYo cna sông mJi nhK
sông Mã (Thanh Hóa), sông Nh3t L (Qung Bình), sông HKVng

có lKmng mKa 1.800 - 2.000mm/n[m, ?ng bFng Ngh T"nh lKmng
mKa ?Yt 2.500 - 3.000mm/n[m và t[ng tJi Bình *&nh. Khu vSc cSc
Nam Trung b@ lKmng mKa gim ch còn t' 1.200 - 1.600mm/n[m. Mùa
mKa d toàn di bi)n ?@ng c v ?@ dài và tz tring; BEc Trung b@ mùa
mKa kéo dài 6 tháng (V - X) chi)m tJi 80% lKmng mKa n[m. Khu vSc
này có gió mùa rõ r t, mùa hè hKJng gió th&nh hành là nam và tây
nam, mùa ?ông hKJng gió th&nh hành là ?ông bEc. Mùa bão xy ra vào
tháng VIII - IX kèm theo mKa lJn. PhUn phía nam t' Qung Bình ?)n
Khánh Hòa nFm trong min khí h3u *ông TrKLng SVn, quanh n[m
nóng {m và có hai mùa rõ r t. Khu vSc t' Qung Nam ?)n Qung
Ngãi có ch) ?@ mKa {m phong phú, lKmng mKa trung bình khong
2.000 - 2.200mm/n[m bEt ?Uu t' tháng VIII ?)n tháng XII. Mùa này
thKLng có nhNng tr3n mKa to kéo dài hàng tuUn. LKmng mKa ngày có
thM ?Yt tJi 200 - 300mm/ngày th3m chí là 500mm/ngày. *@ {m bình
quân là 80%. Mùa khô t' tháng I - VII, lKmng mKa thWp, luôn nEng
nóng, nhi t ?@ lên ?)n 35 - 37
0
C khi có ?mt gió Tây nhi t ?@ lên ?)n 40
- 41
0
C, gây hYn kéo dài. Khu vSc t' Bình *&nh ?)n Khánh Hòa lKmng
mKa ít hkn so vJi Qung Nam, Qung Ngãi. LKmng mKa bình quân ch
?Yt 1.500 - 1.700mm. Mùa mKa kéo dài t' tháng IX - XII, và ?ây ?Kmc
xem nhK là vùng chuyMn ti)p t' ch) ?@ mKa {m sang khô hYn. Khu
Nguyn Lp Dân, Nguyn Th Tho Hng, V Th Thu Lan
20
vSc Ninh Thu3n - Bình Thu3n nFm trong min khô hYn nhWt nKJc ta,
?@ {m ?Yt 80%, lKmng bc hVi 1.500 - 1.700mm/n[m. Mùa mKa t'
tháng IX - XI nhKng lKmng mKa mùa mKa nhl. NhNng tháng còn lYi
nhi t ?@ cao, trung bình là 28

trung lKu. Vì lKu vSc sông chy trong n@i ?&a, trên ?&a bàn m@t tnh
và ch) ?@ thRy v[n thKLng ch nh hKdng bdi thLi ti)t m@t vùng
[15]. Cna thoát ra biMn cRa các sông d ?ây ?u b& bi lEng, kh n[ng
thoát ls kém. Bên cYnh ?ó, các sông di duyên hi min Trung có các
tuy)n sông, kênh dic và các ?Um phá ven biMn ni các cna sông, kênh
vJi nhau nhK kênh nhà Lê, sông Cánh Hòm, sông V"nh *&nh, phá
Tam Giang, sông C7 Cò, sông TrKLng Giang, sông Kinh Giang
[13]. *ây là nhNng ?iu ki n thu3n lmi cho vi c hình thành ls gây
Chng I. c im l l"t di duyên hi mi&n trung
21
ng3p l^t vùng hY du. Ch trong vòng 30 n[m lYi ?ây ?ã có tJi 14
tr3n ls lJn xy ra. Ls lJn kéo theo nhNng thi t hYi nghiêm tring v
tính mYng, tài sn cRa nhân dân ?ng thLi gây ra nhNng bi)n ?7i v
?iu ki n tS nhiên nhK gây xói mòn b m_t lKu vSc, gây ô nhipm
môi trKLng, sYt ld bL sông và bL biMn Ls l^t di duyên hi min
Trung ?ã trd thành m@t tai hia tS nhiên, thKLng xuyên ?e dia cu@c
sng cRa ngKLi dân.
1. 4. c im h, .m phá ven bin
Dic ven biMn có nhiu ?Um h nKJc ngit ho_c lm, trong ?ó ?áng kM là
h Xuân Thiu, ?Um Lâm Bình, ?Um An Khê, Trà •, NKJc Ngit, Ô
Loan, Th& NYi, BUu TrEng [13]. Vùng cna sông b& nh hKdng cRa thRy
triu khá phgc tYp, bdi các kiMu ch) ?@ thRy triu khác nhau nhK: ch)
?@ nh3t triu không ?u, bán nh3t triu không ?u, bán nh3t triu. Biên
?@ thRy triu d khu vSc này không lJn, dao ?@ng t' 0,5m ?)n 3m [97].
Do ?@ dc cRa lòng sông lJn và cna sông hep, biên ?@ triu nhl nên
kh n[ng xâm nh3p cRa nKJc m_n vào trong sông không sâu. Khu vSc
BEc Trung b@ trên sông Mã, sông Lam m_n xâm nh3p vào sâu trong
sông tJi 25km, còn ?i vJi các sông khu vSc Nam Trung b@, xâm
nh3p m_n vào sâu trong sông ch trên dKJi 10km.
I. 5. c im th4 nh56ng và l9p ph: th;c v!t

NhKng nhìn chung các hoYt ?@ng t' các ngành nông - lâm - ngK nghi p
d ?ây von chi)m m@t t tring khá cao trong cV cWu GDP, chi)m t' 11%
?)n 62% giá tr& t[ng trKdng kinh t) cRa vùng, trong khi ?ó các ngành
công nghi p ch chi)m khong t' 11 - 34% giá tr&, còn các ngành d&ch
v^ chi)m khong t' 25% cho ?)n 55% giá tr& t[ng trKdng kinh t) cRa
vùng. „ các khu vSc thành th&, giá tr& t[ng trKdng kinh t) do các ngành
công nghi p, d&ch v^ chi)m m@t t tring lJn nhK thành ph *à N+ng,
giá tr& công nghi p chi)m 34,4%, giá tr& d&ch v^ chi)m 55%. Còn các
khu vSc chR y)u là nông nghi p là chính thì giá tr& cRa các ngành nông -
lâm - ngK nghi p lYi chi)m m@t t tring lJn nhK Hà T"nh, giá tr& các
ngành nông - lâm - ngK nghi p chi)m 55,1%, Qung Nam, giá tr& các
ngành nông - lâm - ngK nghi p chi)m tJi 62,1% [61].
2. 4c #i6m l8 các sông d/i duyên h/i mi$n trung
2. 1. c tr5ng lB d'i duyên h'i min trung
2. 1. 1. Tình hình tài liu khí tng thy vn
2. 1. 1. 1. Mng li trm quan trc khí tng
MYng lKJi trYm ?o mKa d di duyên hi min Trung ?Kmc hình
thành vào ?Uu th) kz XX vJi 3 trYm ?o nhKng do chi)n tranh s li u
cRa các trYm này b& gián ?oYn. Sau khi thng nhWt ?Wt nKJc, mYng
Chng I. c im l l"t di duyên hi mi&n trung
23
lKJi trYm khí tKmng và ?o mKa ?ã ?Kmc quy hoYch d di duyên hi
min Trung bao gm các loYi trYm:
• TrYm khí tKmng: ?o ?Yc các y)u t khí tKmng nhK nhi t ?@, ?@
{m, mKa tS ghi
• *iMm ?o mKa tYi các trYm quan trEc thRy v[n.
• *iMm ?o mKa tYi các tr^ sd Ry ban, bKu ?i n, trKLng hic (gii là
trYm ?o mKa nhân dân).
N[m 1991 T7ng c^c Khí tKmng thRy v[n [96] ?ã xem xét ?iu chnh
lYi mYng lKJi trYm ?o mKa. Theo quy hoYch này, toàn di duyên hi

• Các khu vSc còn lYi: ThLi gian quan trEc t' 1977 - 2003
Nhìn chung, chWt lKmng s li u quan trEc mKa là ?áng tin c3y.
NhKng chWt lKmng s li u quan trEc d m@t s trYm ?o mKa nhân dân
(do nhân dân quan trEc) hay trYm ?o mKa dùng riêng còn b& hYn ch).
Bng 1 : S trm o ma trong các vùng
Vùng Tng s T ghi
M!t "
(km
2
/tr, m)
B/c Trung b1 110 25 465
Nam Trung b1 83 16 544
Tng 193 41 500
(Ngu#n: TT. Khí tng thy vn Qu'c Gia)
2. 1. 1. 2. Mng li trm quan trc thy vn
MYng lKJi sông sui di duyên hi min Trung dày ?_c, quy lu3t
bi)n ?7i rWt phgc tYp nhKng mYng lKJi trYm quan trEc thRy v[n trên
sông rWt thKa thJt. SS phân b trYm ?o ?Yc chKa ?_c trKng theo
không gian và không ?ng nhWt v thLi gian quan trEc. Do chi)n
tranh nên thLi gian bEt ?Uu quan trEc cRa các trYm thRy v[n rWt khác
nhau. PhUn lãnh th7 phía BEc di duyên hi min Trung (t' phía
BEc vào tJi *èo Ngang) các trYm ?Kmc bEt ?Uu quan trEc sau n[m
1954, 7n ?&nh hoYt ?@ng t' nhNng n[m 1960. PhUn lãnh th7 phía
Nam (sau ?èo Ngang) các trYm quan trEc ?Kmc thành l3p sau n[m
1975, 7n ?&nh hoYt ?@ng t' n[m 1977. VJi quy hoYch mYng lKJi
trYm quan trEc ?ài trYm cRa T7ng c^c Khí tKmng ThRy v[n n[m
1987, s lKmng các trYm thRy v[n trong toàn quc nói chung và
trong di duyên hi min Trung nói riêng gim ?i rWt nhiu.
Tính ?)n n[m 2003 trên các lKu vSc sông thu@c di duyên hi
min Trung có 69 trYm quan trEc thRy v[n trong ?ó có 13 trYm thRy

69 13 4 48 4
(Ngu#n: TT. Khí tng thy vn Qu'c Gia)
Các trYm thRy v[n trong di duyên hi min Trung ?Kmc phân b theo
4 khu vSc:
(1) Vùng gò ?i thWp Thanh - Ngh (bao gm hai tnh Thanh Hóa
và Ngh An): 5 trYm trong ?ó có 3 trYm cWp I.
(2) Vùng núi BEc TrKLng SVn (di duyên hi t' Hà T"nh tJi Th'a
Thiên - Hu)): 2 trYm cWp I
(3) Vùng núi cao Nam TrKLng SVn (t' *èo Hi Vân ?)n *èo C):
9 trYm trong ?ó có 2 trYm cWp II.
(4) Vùng CSc Nam Trung B@: 1 trYm cWp I.
Nguyn Lp Dân, Nguyn Th Tho Hng, V Th Thu Lan
26
*M xác ?&nh các ?_c trKng ls cRa các lKu vSc sông di duyên hi
min Trung, tác gi dSa vào s li u thRy v[n ?Kmc quan trEc ?ng
b@ ?)n n[m 2003 bao gm:
• S li u lKu lKmng ngày cRa 17 trYm quan trEc thRy v[n cWp I, II.
• S li u dòng chy cát bùn (c lKu lKmng chWt lV lnng và ?@ ?^c
trung bình nKJc sông) cRa 13 trYm quan trEc thRy v[n cWp I.
• LKu lKmng dòng chy theo giL cRa các tr3n ls lJn nhWt trong t'ng
n[m (1977 - 2003) kèm theo mSc nKJc. Cùng vJi dòng chy là
mKa tS ghi trong mùa ls cRa các trYm khí tKmng có trên lKu vSc.
• MSc nKJc sông trong mùa ls cRa các trYm quan trEc vùng hY du
(khu vSc ?ng bFng b& nh hKdng cRa thuz triu) ?ng b@ t'
n[m 1977 - 2003.
*M ?m bo tính ?ng nhWt cRa chu…i s li u, chúng tôi ?ã sn d^ng
ch tiêu Vickooson ?M ?ánh giá, các chu…i s li u ?u ?m bo tính
?ng nhWt.
Có thM thWy rFng ?ây là b@ s li u thRy v[n có mgc ?@ ?áng tin
c3y nhWt t' trKJc ?)n nay ?M thSc hi n nhi m v^ ?ánh giá t7ng quan

csng rWt lJn, th3m chí lKmng mKa ngày cRa nhNng n[m gUn ?ây ?ã
trd thành lKmng mKa ngày l&ch sn, nhKng thLi gian liên t^c không
mKa trong mùa khô ngày càng kéo dài. *ây là nguyên nhân xuWt
hi n ls lJn và khô hYn luôn xy ra xen k\ nhau, t[ng tính tàn phá
cRa các thiên tai tS nhiên liên quan ?)n dòng chy.
V l5Eng dòng ch'y: Trong nhNng n[m t' 1996 trd lYi ?ây lKmng
dòng chy trên các sông di duyên hi min Trung lJn hVn rWt nhiu.
Dòng chy n[m cRa chu…i dòng chy t' (1977 - 2003) thKLng gWp tJi
1,2 - 1,5 lKmng dòng chy trung bình n[m thLi kw (1977 - 1993).
LKmng dòng chy trung bình n[m cRa các lKu vSc sông di duyên
hi min Trung t[ng không ?ng ngh"a vJi sS t[ng ?ng ?u mà tính
bWt lmi cRa chúng csng càng biMu hi n rõ nét hVn, thM hi n qua sS
phân mùa dòng chy trong n[m. LKmng dòng chy trong mùa ls t[ng
c v lKmng và tz tring ?i vJi dòng chy n[m, còn dòng chy mùa
ki t gim khi)n tình hình sn d^ng ngun nKJc ngày càng c[ng thkng.
*ng thLi dòng chy ls càng mang tính bWt thKLng, theo s li u quan
trEc nhiu n[m, ls lJn nhWt khu vSc di duyên hi min Trung xuWt
hi n vào tháng VIII, IX d vùng BEc ?èo Ngang còn tháng X, XI d
phUn còn lYi cRa di min Trung. NhNng n[m gUn ?ây tr3n ls lJn nhWt
xuWt hi n vào cui tháng IX d phía BEc và ?Uu tháng XII d phUn lJn
lãnh th7 min Trung. LKmng dòng chy ls lJn, gây tình trYng ng3p l^t
nghiêm tring c di duyên hi min Trung.
V l5Eng dòng ch'y cát bùn: Theo nhiu tài li u nghiên cgu cho
thWy kh n[ng xâm thSc xói mòn trên các lKu vSc sông di duyên hi
min Trung không lJn. *&a hình dc, lJp vl phong hoá mlng, m_c
dù ?ây là khu vSc có cKLng ?@ mKa lJn thu@c vào loYi lJn nhWt lãnh
Nguyn Lp Dân, Nguyn Th Tho Hng, V Th Thu Lan
28
th7 nKJc ta nhKng các v3t li u có kh n[ng ?Ka xung sông nhl.Vì
v3y dòng chy cát bùn trên các sông sui thu@c lãnh th7 di duyên

cV sd tài li u quan trEc khí tKmng, thRy v[n, tim n[ng ngun nKJc
các lKu vSc sông chính di duyên hi min Trung ?Kmc trình bày
trong bng 3.
Theo thng kê nhiu n[m, mùa lB trên lKu vSc các sông di duyên
hi min Trung thKLng bGt . u tH tháng VII và k=t thúc vào tháng
XI hoc tháng XII, mu@n dUn t' bEc vào nam. Tùy quy mô lKu vSc
mà thLi gian cRa mùa ls csng khác nhau, d lKu vSc sông nhl thLi
kw có lKu lKmng nKJc lJn hVn trung bình (mùa ls) thKLng kéo dài
80 – 90 ngày, còn lKu vSc sông lJn t' 100 – 120 ngày. LKmng nKJc
trong mùa ls chi)m t' 55 - 80% lKmng nKJc c n[m. LKmng nKJc
bi)n ?7i mYnh t' mùa ls n[m này qua n[m khác, lKmng nKJc mùa ls
n[m nhiu nKJc có thM gWp 3 lUn lKmng nKJc mùa ls n[m ít nKJc vJi
h s bi)n ?@ng dòng chy ls t' 0,37 - 0,71. Tz l giNa lKu lKmng
Chng I. c im l l"t di duyên hi mi&n trung
29
?nh ls lJn nhWt và lKu lKmng nhl nhWt trên các sông bi)n ?7i trong
phYm vi t' hàng tr[m ?)n hàng ngàn lUn, lJn nhWt là tYi trYm An
Hòa (sông An Lão), tz l này là 4.355 lUn.
Bng 3: Ti7m n0ng ngu8n n*c các lu vc sông di duyên hi
mi7n Trung
L<ng ma
L<ng dòng
chy
ST
T
Lu vc
sông

Di?n tích
km

23,7
5,93
713
749
9,70
2,44
0,41
15 Cái (Nha Trang) 1900 2091 3,97 1047 1,99 0,50
16 Cái (Phan Rang) 3000 1609 4,83 644 1,93 0,40
17 Ly 1910 1260 2,41 346 0,661 0,27
18 Cái (Phan Thi?t) 1050 1596 1,68 466 0,489 0,29
(Ngu#n: Phòng Tài nguyên nc m+t, Vin *;a lý)
*: Ch> tính ph@n din tích lu vAc sông thuBc d4i duyên h4i mi6n Trung
Nguyn Lp Dân, Nguyn Th Tho Hng, V Th Thu Lan
30
Di duyên hi min Trung dài hVn 2.000km ?KLng bL biMn, nên
?iu ki n khí h3u csng nhK y)u t dòng chy trên sông sui ch&u sS
chi phi cRa các ?iu ki n ?&a hình và các y)u t m_t ? m phgc tYp
?ã tYo nên sS khác bi t khá rõ nét c v thLi gian xuWt hi n mùa ls
csng nhK mgc ?@ t3p trung cRa lKmng dòng chy. Theo sS d&ch
chuyMn cRa di h@i t^ nhi t ?Ji và khi không khí cSc ?Ji bi)n tính,
trong vùng nghiên cgu xuWt hi n bn khu vSc có ch) ?@ dòng chy ls
khác nhau c v thLi gian xuWt hi n và lKmng dòng chy phân phi
trong mùa.
Khu v;c I: Các sông t' Thanh Hóa - Hà T"nh. *&a hình
trong khu vSc chR y)u ?i núi thWp chuyMn ti)p t' vùng ?ng bFng
BEc b@ sang vùng núi TrKLng SVn, sông sui trong vùng t3p trung
trong hai lKu vSc sông lJn (sông Mã, sông Lam) nên vùng ven biMn
cRa khu vSc này là vùng ?ng bFng khá bFng phkng. Ch&u nh
hKdng trSc ti)p cRa các nhipu ?@ng thLi ti)t nhK bão, áp thWp nhi t

Khu v;c III: Kéo dài tJi 4 v" ?@ ?&a lý, t' Th'a Thiên - Hu)
?)n BEc Phú Yên, có dãy núi TrKLng SVn chYy sát bL biMn *ông nên
?&a hình vùng này cao nhWt so vJi toàn di, dòng chy ls d ?ây csng
dipn ra ác li t nhWt, không ch so vJi toàn di duyên hi min Trung
Chng I. c im l l"t di duyên hi mi&n trung
31
mà là toàn lãnh th7 Vi t Nam. Mùa ls t' tháng X - XII chi)m 60 -
75% lKmng dòng chy n[m và có moduyn dòng chy ls lJn nhWt nKJc
ta, trung bình 150 - 200 l/s.km
2
. Tháng XI có lKmng dòng chy lJn
nhWt chi)m 25 - 32% lKmng dòng chy n[m vJi moduyn dòng chy
trung bình 150 - 250l/s.km
2
.
Khu v;c IV: Thu@c vào vùng núi thWp cui cùng cRa dãy
TrKLng SVn nhKng b& che khuWt bdi các dãy núi nên các ngun {m b&
ch_n d ngoài khu vSc tYo nên m@t kiMu khí h3u khô nóng cho khu vSc
này. M_c dù ch&u nh hKdng trSc ti)p cRa gió mùa tây nam có mùa
mKa rWt t3p trung t' tháng V - X nhKng mùa ls trên sông sui khu
vSc này xuWt hi n vào tháng VII - X có lKmng dòng chy mùa ls
chi)m tJi 70 - 80% lKmng dòng chy n[m. Do lKmng mKa ?)n nhl
nên moduyn dòng chy ls ?Yt 30 - 50l/s.km
2
.
Ba tháng dòng chy lJn nhWt t3p trung vào tháng VIII - X vJi tz
tring dòng chy cao chi)m 60 - 70% và moduyn dòng chy trung
bình 65 - 85l/s.km
2
. Tháng có lKmng dòng chy lJn nhWt rVi vào

xy ra vào 3 tháng IX - XI, nhKng ls ?_c bi t lJn thKLng xy ra vào
?Uu tháng XII, tKVng tS các sông Trung Trung b@.
Bng 4: 5Bc trng dòng chy mùa l6 các sông di duyên hi mi7n Trung
Mùa l6 Tháng l*n nh3t
Trm Sông

F
(km
2
)
Q
m
3
/s
M
l/s/km
2
TGXH
% so
vQi
nRm
Q
m
3
/s
M
l/s/km
2
TGX
H