PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
chúng ta đang sống trong mét xã hội mà nền tri thức được cung cấp nhiều
hơn bao giờ hết, đa dạng hơn bao giờ hết. Vấn đề là con người trong xã hội Êy có
biết nắm bắt được nguồn tri thức đó không? Bởi vì, nếu không có một phương
pháp, một cách thức khoa học con người sẽ " chìm trong mét biển tri thức " hỗn
độn phức tạp. Trách nhiệm đó là của toàn xã hội mà trước hết là những con người
làm công tác giáo dục.
Nhận thức được điều đó, Nghị quyết trung ương Đảng khoá VII đã đề ra
nhiệm vụ" Đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học". Nghị
quyết TƯ II khoá VIII nhận định " phương pháp giáo dục đào tạo chậm được đổi
mới. chưa phát huy được tính chủ động sáng tạo của người học", đồng thời còng
tiếp tục khẳng định " đổi mới phương pháp giáo dục khắc phục lối truyền thụ một
chiều rèn luyện thành nề nếp, tư duy sáng tạo của người học từng bước áp dụng
các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học đảm bảo
điều kiện và thời gian tù học tù nghiên cứu trong học sinh.
Thấm nhuần tư tưởng chủ trương đó toàn bộ ngành giáo dục nước nhà
đang cùng nhau tiến vào một cuộc cách mạng - Cách mạng giáo dục mà nội
dung cơ bản nhất của nó là đổi mới phương pháp dạy học. Mấu chốt của cuộc
cách mạng đó là không phải đưa ra mét phương pháp nào mới, hoàn chỉnh để
thay thế các phương pháp trước đây mà là biện pháp, cách thức để phối hợp
những phương pháp đã có nhằm nâng cao tính tích cực chủ động của người
học.
Mét trong những phương pháp giúp phát huy tính tích cực chủ động của
người học là phương pháp tự học mà đơn giản nhất dễ áp dụng nhất là tự học qua
SGK. Đây là phương pháp không mới nhưng Ýt được áp dụng trong thực tế.
Nguyễn Thị Hòa Lớp ĐHTC - K1 Hải
Dương
Biện pháp hướng dẫn học sinh tự học SGK qua kênh chữ các bài 41, 42, 43, 44 - Sinh
học 9

Biện pháp hướng dẫn học sinh tự học SGK qua kênh chữ các bài 41, 42, 43, 44 - Sinh
học 9
V. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để hoàn thành các nhiệm vụ nghiên cứu tôi đã sử dụng các phương pháp
sau:
1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu các công văn chỉ thị về đường lối chủ trương chính sách phát
triển giáo dục đào tạo của Đảng và Nhà nước để nắm bắt được các quan điểm chỉ
đạo còng như hướng đi cho đề tài.
Nghiên cứu các tài liệu các công trình của các nhà nghiên cứu các bậc tiền
bối cũng như bạn bố đồng nghiệp về vấn đề tự học.
Nghiên cứu nội dung chương I Sinh học 9 và các tài liệu có liên quan.
2. Phương pháp điều tra sư phạm
Qua giờ thăm lớp hái ý kiến đồng nghiệp hiện nay có sử dụng phương pháp
hướng dẫn HS tự học nhưng kết quả chưa cao.
3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Tiến hành thực nghiệm tạitrường THCS Đồng Lạc Nam Sách Hải
Dương theo tiến trình soạn thảo sơ bộ đánh giá hoạt động để đưa ra những nhận
xét bổ sung và hoàn thiện tiến trình dạy học như đã dự kiến.
- Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.
- Dựa vào kết quả khảo sát căn cứ vào thực trạng tổ chức hoạt động học
tập của HS chọn khối 9 gồm 4 lớp trong đó 2 lớp thực nghiệm và 2 lớp đối chứng.
Các lớp trong khối chất lượng học tập khả năng tư duy phong trào thi đua học
tập tương đương nhau.
- bố trí thực nghiệm
+ Đối với lớp thực nghiệm: Bài học được thiết kế có sử dụng phương pháp
hướng dẫn HS tự học.
+ Đối với lớp đối chứng: Bài học được thiết kế theo hướng sử dụng các
phương phápdạy học trước đây tôi và đồng nghiệp vẫn áp dụng.
Nguyễn Thị Hòa Lớp ĐHTC - K1 Hải

t
(tần số )
n: Tổng số bài làm của HS
* Độ lệch chuẩn (S)
Đo mức độ phân tán của các số liệu xung quanh giá trị trung bình
S =
Nguyễn Thị Hòa Lớp ĐHTC - K1 Hải
Dương
Biện pháp hướng dẫn học sinh tự học SGK qua kênh chữ các bài 41, 42, 43, 44 - Sinh
học 9
Trong đó:
m: Là thang điểm (n=10)
n 30
* Sai số trung bình cộng (m)
n =
* Hệ số biến thiên: (Cv)
Cv(%) =
* Độ chắc chắn của kết quả thu được (t
d
)
Dùng để xác định mức độ chắc chắn, mức độ có ý nghĩa của sù sai khác của
hai giá trị trung bình, của trường hợp thực nghiệm và đối chứng.
T
d
= ; S
n
=
Trong đó: là các điểm trung bình chung của phương án thực nghiệm
và đối chứng.
n

3 Bài 43: Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ Èm
lên đời sống của sinh vật

4 Bài 44: Ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sinh
vậtPHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I. ĐÁNH GIÁ VỀ TÌNH HÌNH TỰ HỌC VÀ NGHIÊN CỨU TỰ HỌC
Ở VIỆT NAM
1.1. tự học trong xã hội trước cách mạng
Trong lịch sử phát triển khoa học giáo dục hoạt động tự học đã được chú ý
tõ lâu. Thời phong kiến tư tưởng nho giáo là hệ tư tưởng thịnh hành nhất ở nước ta.
Thời kỳ thực dân Pháp đô hộ nền giáo dục nước ta tuy có biến đổi nhưng vÉn
hạn chế vì thế mà hoạt động tự học không được nghiên cứu và phổ biến
1. 2 tự học trong thời kỳ có nền giáo dục Cách mạng
Hoạt động tự học thực sự được phát động và nghiên cứu nghiêm túc triển
khai rộng rãi từ khi nền giáo dục cách mạng ra đời (1945) mà chủ tịch Hồ Chí
Minh vừa khởi xướng vừa là nêu tấm gương về tinh thần và phương
Nguyễn Thị Hòa Lớp ĐHTC - K1 Hải
Dương
Biện pháp hướng dẫn học sinh tự học SGK qua kênh chữ các bài 41, 42, 43, 44 - Sinh
học 9
pháp tự học. Người đã dạy: " Cách học tập của người học thì phải hướng dẫn
học sinh tự học. hình thành thói quen và rèn luyện phương pháp đọc sách, có
phương pháp và kế hoạch kiểm tra việc tự học của HS. Song muốn tự học có hiệu
quả, các tác giả cũng khảng định đối với người học cần hình thành ý thức tự học,
bồi dưỡng phương pháp tự học, đảm bảo các điều kiện (vật chất, thời gian ) cho
tự học, có chế độ kiểm tra hợp lý.

phương pháp và tổng kết các kinh nghiệm sử dụng SGK trong quá trình học tập môn
Sinh học kể cả trong quá trình học tập trên lớp và tự học ở nhà.
Như vậy, tự học có vai trò và ý nghĩa rất lớn không chỉ trong giáo dục nhà
trường mà còn trong cuộc sống. Trong nhà trường bản thân của sự học là tự học.
Cũng vì vậy mà kết quả của người học tỉ lệ với năng lực tự học của họ. Ngoài ý
nghĩa nâng cáo kết quả học tập, tự học còn tạo điều kiện hình thành và rèn luyện
khả năng hoạt động độc lập, sáng tạo của mỗi người, trên cơ sở đó tạo tiền đề và cơ
hội học tập suốt đời.
Để góp phần vào hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức một
hình thức dạy học còn mới mẻ tại các trường THCS chúng tôi tiến hành nghiên cứu
đề tài" Biện pháp hướng dẫn HS tự học SGK qua kênh chữ các bài 41, 42, 43, 44 -
sinh học 9". Đề tài này sẽ làm rõ những yếu tố cần thiết cho quá trình hướng dẫn tự
học như: Nội dung, phương pháp, phương tiện tổ chức hoạt động. . . làm cơ sở
hoàn thiện mô hình hướng dẫn tự học bộ môn Sinh nói riêng và các bộ môn văn
hoá nói chung.
II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
2.1. Cơ sở lý luận của đề tài.
2.1.1. Khái niệm về tự học và hướng dẫn tự học.
2.1.1.1. Hoạt động tự học.
Học là hoạt động đặc trưng của con người trong đó con người đóng vai trò
chủ thể và tri thức là đối tượng để chiếm lĩnh. Bản chất của hoạt động tù học và sự
chiếm lĩnh kiến thức khoa học của người học, điều này xuất phát từ bản chất lao
động học tập, người học tự cải biến mình về kiến thức, kỹ năng thái độ. Tuy vậy
trong hoạt động học cũng có 2 trạng thái là học thụ động và học chủ động (học tích
cực).
Nguyễn Thị Hòa Lớp ĐHTC - K1 Hải
Dương
Biện pháp hướng dẫn học sinh tự học SGK qua kênh chữ các bài 41, 42, 43, 44 - Sinh
học 9
Hoạt động tự học (self learning) là quá trình tự giác tích cùctù học chiếm

học 9
Trên thế giới trong những năm gần đây nền kinh tế mới được hình thành
và phát triển với những tên gọi khác nhau như nền kinh tế học tập, nền kinh tế tri
thức Nền kinh tế học tập coi động lực chủ yếu của nền kinh tế là sự học tập suốt
đời của tất cả mọi người trong xã hội. Nền kinh tế tri thức coi tri thức là lực lượng
sản xuất, trực tiếp sản xuất ra các sản phẩm mang hàm lượng trí tuệ cao.
Cùng với sự hình thành nền kinh tế mới là sự hình thành quan điểm mới
về giáo dục và đào tạo. Tiêu biểu là triết lí giáo dục thế kỉ XXI, đó là " học suốt
đời", " xây dựng xã hội học tập"
Ở nước ta sù phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế đòi hỏi ngành giáo dục phải
tạo ra mét lớp người năng động, sáng tạo đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực
phục vụ đắc lực cho các mục tiêu kinh tế xã hội của đất nước.
Để học thường xuyên, học suốt đời thì phải biết dạy cách tự học cho HS
có vai trò và ý nghĩa rất lớn vì khi rèn luyện được năng lực tự học cho HS bên cạnh
HS nắm được tri thức trên lớp. HS còn học được lĩnh hội được kiến thức ngoài xã
hội, tõ đó nâng cao chất lượng học tập, tạo tiền đÒ cho sù phát triển năng lực, nhận
thức, sáng tạo của HS, gây được sự hứng thú học tập kích thích tư duy tích cực,
giúp HS không ngừng lĩnh hội tri thức một cách chủ động vững chắc mà còn phát
triển kĩ năng tư duy, tổng hợp, khái quát nội dung kiến thức mét cách tốt nhất.
2. 1. 4 Cách rèn luyện kĩ năng tự học:
Có nhiều cách tù học qua nhiều phương tiện nhưng việc học tập qua SGK
là cơ bản nhất. Do vậy đối với HS trong trường THCS cần hướng dẫn học sinh tự
học qua SGK là điều cần thiết.
Trước hết ta cần xác định rõ vai trò của SGK trong dạy học. SGK lànguồn
tri thức quan trọng cho HS, nã quy định liều lượng kiến thức cần thiết của môn
học, là phương tiện hỗ trợ đắc lực cho GV và HS.
SGK sử dụng để: ôn tập và củng cố kiến thức đã học trên lớp; đọc và tra
cứu số lượng; tra cứu các định nghĩa; định lí; công thức để làm tư liệu;
Nguyễn Thị Hòa Lớp ĐHTC - K1 Hải
Dương

Nguyễn Thị Hòa Lớp ĐHTC - K1 Hải
Dương
Biện pháp hướng dẫn học sinh tự học SGK qua kênh chữ các bài 41, 42, 43, 44 - Sinh
học 9
Yêu cầu học sinh đọc thông tin mục III
SGK trang 120. Quan sát hình 41. 2 và trả
lời các câu hỏi sau:
1- Hãy nhận xét sự phát triển của cá rô phi
Việt Nam ở nhiệt độ cực thuận và nhiệt độ
giới hạn
- Đọc thông tin, nghiên cứu hình vẽ.
Trả lời độc lập

dự kiến:
* Ở 30
0
: Cá sinh trưởng và phát triển tốt
* Dưới 5
0
c -> trên 42
0
c: Cá chết2- Giới hạn sinh thái là gì?

3- Khi vẽ một sơ đồ giới hạn sinh tháita
dựa vào những yếu tố nào ?
* Dưới 6
0

2 SGK yêu cầu học sinh hoàn thành. Gọi
mét HS lên bảng điền vào bảng phô.
- GV nhận xét và rút ra kết luận
- Nơi khô hạn: thân mọng nước, lá biến
thành gai.
+ Chống mất nước
- HS hoàn thành bảng vào vở bài tập HS
nhận xét và tự đánh giá lẫn nhau. Kết luận 2:
- Độ Èm không khí ảnh hưởng đến sù sinh trưởng và phát triển của sinh vật.
- Mỗi loài thích nghi với môi trường có độ Èm khác nhau.
IV. KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ:
Trong hai nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt nhóm nào có khả năng
chịu đựng cao hơn với sù thay đổi nhiệt độ môi trường ? Tại sao?
V. DẶN DÒ:
Học bài, làm bài tập và trả lời câu hỏi SGK.
- Đọc mục " Em có biết "
- Nghiên cứu trước bài:" Ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sinh vật".Đ 43. ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ VÀ ĐỘ ÈM LÊN ĐỜI SỐNG
CỦA SINH VẬT

I. Mục tiêu:
1. Kiến thức:
Học sinh mô tả được ảnh hưởng của nhân tố sinh thái: nhiệt độ và độ Èm
môi trường đến các đặc điểm về hình thái, sinh lí và tập tính của sinh vật một cách
sơ lược.

hơn. Vì thế cần mở rộng việc áp dụng phương pháp tự học SGK trong môn sinh
học nói riêng và các bộ môn khoa học khác.
Xin chân thành cảm ơn!
Ngày 15 tháng 4 năm 2008
PHỤ LỤC
Nguyễn Thị Hòa Lớp ĐHTC - K1 Hải
Dương
Biện pháp hướng dẫn học sinh tự học SGK qua kênh chữ các bài 41, 42, 43, 44 - Sinh
học 9
Câu 3: Để dạy và học tích cực cần có thay đổi trong cách viết mục tiêu
như thế nào?

Đồng ý
Không
a. Mục tiêu được viết cho người dạy, đảm bảo người dạy


Đồng ý
Không
a. Hướng dẫn HS thói quen và kỹ năng tự đánh giá.

b. Khuyến khích tư duy độc lập, sáng tạo.

c. Kiểm tra bài cũ đầu tiết học.Nguyễn Thị Hòa Lớp ĐHTC - K1 Hải
Dương
Biện pháp hướng dẫn học sinh tự học SGK qua kênh chữ các bài 41, 42, 43, 44 - Sinh
học 9
d. Đánh giá nhiều lần trong giờ học.
e. Coi trọng nhận xét và đánh giá bài làm của HS và
hướng dẫn sửa chữa thiếu sót. Câu 6: Hoạt động của GV trên lớp có phát huy tính tích cực chủ động
học tập của HS ?

Đồng ý
Không
a. Đưa ra những câu hỏi, những bài tập tạo cơ hội cho
HS tìm tòi, phát hiện kiến thức mới và giải quyếtvấn đề
gắn với thực tiễn cuộc sống.

b. Khuyến khích sù tham gia của tất cả HS, (đặc biệt là
những HS nhút nhát) bằng lời nói và bằng ngôn ngữ, cử

c. Trình độ của HS.
d. Mục đích và nội dung của bài dạy.
e. Điều kiện cơ sở vật chất (thiết bị dạy học).
f. Tất cả các yếu tố trên.

Câu 9: Theo thầy (cô) khi sử dụng " Các biện pháp hướng dẫn HS tự
học SGK" để dạy các bài 41; 42; 43; 44 của chương I Sinh học 9:

Đồng ý
Không
a. Sẽ đem lại hiệu quả tích cực cho hoạt động dạy và
học.

b. Sẽ khiến HS khó hiểu bài, chán học.

Câu 10: PPDH nào sau đây thường được sử dụng cho các bài 41; 42; 43;
44 của chương I Sinh học 9:

Đồng ý
Không
a. Thông báo, biểu diễn mẫu vật thật - Tái hiện thông
báo; vấn đáp - tìm tòi bộ phận.

b. Làm việc với SGK - Tái hiện thông báo; quan sát
tranh vẽ - Tái hiện thông báo; vấn đáp tìm tòi bộ phận.

c. Làm việc với SGK - Tìm tòi bộ phận; quan sát tranh
vẽ - tìm tòi bộ phận; vấn đáp - tìm tòi bộ phận.

d. Ý kiến khác.


Câu 13:Ưu điểm cua việc hướng dẫn HS tự học SGK là:

Đồng ý
Không
a.Cung cấp kiến thức cho HS một cách vững chắc

b. HS tích cực chủ động trong việc tiếp thu kiến thức

c. Phát huy tinh độc lập của học sinh.

d. Tất cả các ưu điểm trên.

e. Ưu điểm khác. Câu 14: Hình thức áp dung PPDH hướng dẫn HS tự học?Đồng ý
Không
a. Chỉ ra phần HS tự học và đề nghị HS giải quyết.

b. Chỉ ra phần tự học sau đó cùng HS giải quyết.

c. Chỉ ra phần HS học và đề ra yêu cầu cần đạt được khi
học phần đó.

d. Hình thức khác.


Bảo- Hà Thị Đức(1998).
3/ Phương pháp dạy học tích cực-NXBGiáo duc - Trần Bá Hoành.
4/ Sinh học 9 SGK -NXB Giáo dục- Nguyễn Quang Vinh.
5/ Sinh học 9 SGV-NXB Giáo dục- Nguyễn Quang Vinh.
6/Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên THCS chu kì 3 quyển 2 -
NXB Giáo dục.
Biện pháp hướng dẫn học sinh tự học SGK qua kênh chữ các bài 41, 42, 43, 44 - Sinh
học 9 LỜI CẢM ƠN
Rèn luyện năng lực tự học cho học sinh ở trường THCS nói
chung và năng lực tự học môn Sinh học lớp 9 nói riêng là mét trong
những phương pháp dạy học tích cực. Qua đó tạo lập cho các em thói
quen chiếm lĩnh tri thức một cách độc lập và phát huy tính chủ động

II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 2

III. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2

IV. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 2

V. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

V. PHẠM VI NGHIÊN CỨU 5

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 6
I. ĐÁNH GIÁ VỀ TÌNH HÌNH TỰ HỌC VÀ NGHIÊN CỨU TỰ
HỌC Ở VIỆT NAM 6

1.1. tự học trong xã hội trước cách mạng 6
1. 2 tự học trong thời kỳ có nền giáo dục Cách mạng 6
II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 8