Lựa chọn, xây dựng và sử dụng bài tập hóa
học nhằm phát triển năng lực phát hiện và giải
quyết vấn đề cho học sinh lớp 11 trường
Trung học phổ thông Nguyễn Thanh Nhạn Trường Đại học Giáo dục. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Giáo dục học : 60 14 10
Người hướng dẫn : TS. Nguyễn Đức Dũng
Năm bảo vệ: 2013
120 tr .

Abstract. Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài: Nghiên cứu cơ sở lí luận
liên quan đến đề tài: đổi mới PPDH hóa học, năng lực và phát triển năng lực cho HS,
Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề (NLPH&GQVĐ) và những biểu hiện của
năng lực này trong học tập, Bài tập hóa học (BTHH) và phát triển NLPH&GQVĐ cho
HS qua BTHH, ; Điều tra thực trạng tình hình sử dụng bài tập và phát triển
NLPH&GQVĐ cho HS trong quá trình Dạy học hóa học (DHHH) ở trường Trung học
phổ thông (THPT). Nghiên cứu mục tiêu, nội dung chương trình và sách giáo khoa
(SGK) Hóa học 11 nâng cao, đặc biệt là nội dung phần hiđrocacbon. Nghiên cứu lựa
chọn, xây dựng hệ thống bài tập phần hiđrocacbon (Hóa học 11 nâng cao) nhằm phát
triển NLPH&GQVĐ cho HS. Nghiên cứu các biện pháp rèn luyện và phát triển năng
lực, đặc biệt đi sâu nghiên cứu biện pháp phát triển NLPH&GQVĐ thông qua việc sử
dụng hệ thống BTHH đã lựa chọn và xây dựng (phần hiđrocacbon - Hóa học 11 nâng
cao). Thực nghiệm sư phạm (TNSP) để đánh giá chất lượng, xác định tính phù hợp,
tính hiệu quả và tính khả thi của hệ thống BTHH đã lựa chọn và các biện pháp sử dụng
đã đề xuất (phần hiđrocacbon - Hóa học 11 nâng cao) nhằm phát triển NLPH&GQVĐ
cho HS.

dựng và sử dụng bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực phát hiện và giải quyết
vấn đề cho học sinh lớp 11 trường Trung học phổ thông”.

2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Đã có một số tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu về dạy học phát
hiện và giải quyết vấn đề,nghiên cứu việc sử dụng bài tập trong dạy học hóa học
(DHHH) như I.Ia.Lecne; V. Ôkon; G.L Apkin; I.P Xereda; GS.TS. Nguyễn Ngọc
Quang, PGS.TS. Nguyễn Xuân Trường, PGS.TS. Đào Hữu Vinh, PGS.TS. Cao Cự
Giác,
Ngoài ra, cũng có một số luận án Tiến sĩ, luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục
đề cập đến việc sử dụng bài tập để rèn luyện năng lực nhận thức và tư duy cho HS
như:
1. Lê Văn Dũng (2001), Phát triển tư duy cho HS thông qua BTHH, Luận án
Tiến sĩ Khoa học Giáo dục, trường Đại học Sư phạm (ĐHSP) Hà Nội.
2. Lê Văn Năm (2002), Sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề - ơrixtic
nhằm nâng cao hiệu quả dạy học chương trình hoá đại cương và hoá vô cơ - THPT,
Luận án Tiến sĩ Khoa học Giáo dục, trường ĐHSP Hà Nội.
3. Vũ Anh Tuấn (2006), Xây dựng hệ thống BTHH nhằm rèn luyện tư duy trong
việc bồi dưỡng HS giỏi hóa học ở trường trung học phổ thông, Luận án Tiến sĩ, Khoa
học Giáo dục, trường ĐHSP Hà Nội.
4. Trịnh Ngọc Đính (2005), Xây dựng hệ thống bài tập hoá học để rèn luyện
cho HS năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề ở THPT, Luận văn Thạc sĩ
Khoa học Giáo dục, trường ĐHSP Hà Nội.
5. Vũ Hồng Nhung (2006), Phát triển năng lực nhận thức và tư duy của HS thông
qua hệ thống câu hỏi và bài tập hoá học (Phần phi kim - Hoá học lớp 10 - Ban cơ bản),
Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, trường ĐHSP Hà Nội.
6. Nguyễn Thị Tươi (2007), Lựa chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập
hoá học nhằm phát triển năng lực nhận thức và tư duy cho HS lớp 11: Phần
Hiđrocacbon - Ban nâng cao, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, trường ĐHSP Hà
Nội.

5.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy và học môn Hóa học ở trường THPT.
5.2. Đối tượng nghiên cứu
Hệ thống bài tập phần hiđrocacbon - Hóa học 11 nâng cao và các biện pháp sử
dụng nhằm phát triển NLPH&GQVĐ cho HS.
6. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu lựa chọn, xây dựng hệ thống bài tập phần
hiđrocacbon - Hóa học 11 nâng cao. Việc thực nghiệm sư phạm trong năm học 2012 –
2013, được tiến hành ở 2 Trường:
- Trường THPT Thanh Oai A, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội.
- Trường THPT Thanh Oai B, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội.
7. Giả thuyết khoa học
Nếu lựa chọn và xây dựng được một hệ thống bài tập phần hiđrocacbon (Hóa
học 11 nâng cao) đa dạng, có chất lượng tốt và có các biện pháp sử dụng hợp lí, hiệu quả
trong các khâu của quá trình dạy học thì sẽ giúp HS tích cực, chủ động nắm vững và
vận dụng được kiến thức, kĩ năng về hóa học THPT nói chung và lớp 11 nói riêng, qua
đó phát triển được NLPH&GQVĐ cho HS và góp phần nâng cao chất lượng DHHH ở
trường phổ thông.
8. Phương pháp nghiên cứu
Sử dụng phối hợp các nhóm phương pháp nghiên cứu sau:
8.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- Phương pháp thu thập các nguồn tài liệu lý luận.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp các nguồn tài liệu đã thu thập.
8.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Điều tra thực trạng sử dụng bài tập phát triển NLPH&GQVĐ trong DHHH
hiện nay ở trường THPT.
- Trao đổi với GV về việc sử dụng bài tập để giúp HS phát triển NLPH&GQVĐ.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm (TNSP): Đánh giá tính phù hợp, tính hiệu
quả hệ thống bài tập phát triển NLPH&GQVĐ và phương pháp sử dụng chúng trong
DHHH ở trường THPT.

6. Bộ Giáo dục và Đào tạo (1993), Tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo
(Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam -
khóa VII về giáo dục và đào tạo), Hà Nội.
7. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2002), Định hướng xây dựng chương trình SGK THPT Hà
Nội.
8. Bộ Giáo dục và Đào tạo – Dự án Việt-Bỉ (2010), Dạy và học tích cực - một số
phương pháp và kĩ thuật dạy học, NXB ĐHSP, Hà Nội.
9. Bộ Giáo dục và Đào tạo – Dự án Việt Bỉ (2010), Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng
dụng, NXB ĐHSP, Hà Nội.
10. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ Giáo dục Trung học (2008), Hướng dẫn thực hiện
chuẩn kiến thức kĩ năng môn Hóa học lớp 11, NXB Giáo dục, Hà Nội.
11. Bộ Giáo Dục và Đào tạo (2007), Tài liệu bồi dưỡng GV lớp 11 THPT môn Hóa
học, NXB Giáo dục, Hà Nội.
12.Bộ Giáo Dục và Đào tạo, Đề thi tuyển sinh vào các trường ĐH, CĐ khối A, B từ
năm 2003 đến 2013.
13. Bộ giáo dục và Đào tạo, Vụ Giáo dục trung học, Chương trình phát triển giáo dục trung
học (2010), Tài liệu tập huấn GV Dạy học, kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức, kĩ năng
trong chương trình giáo dục phổ thông môn Hoá học cấp THPT.
14. Hoàng Chúng (1983), Phương pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục,
NXB Giáo dục, Hà Nội.
15. Nguyễn Cương (2007), Phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ thông và đại học.
Một số vấn đề cơ bản, NXB Giáo dục, Hà Nội.
16. Nguyễn Cương Một số biện pháp phát triển ở HS năng lực giải quyết vấn đề trong
dạy học hóa học ở trường phổ thông, kỷ yếu hội thảo khoa học - Đổi mới PPDH theo
hướng hoạt động hóa người học, ĐHSP - ĐHQG Hà Nội, trang 24 -36.
17. Nguyễn Cương, Nguyễn Thị Sửu, Nguyễn Đức Dũng, Lê Văn Năm, Đào Văn
Hạnh, Thực trạng về PPDH hoá học ở các trường THPT . Kỷ yếu hối thảo khoa học:
Đổi mới PPDH theo hướng hoạt động người học, ĐHSP – ĐHQG Hà Nội 1996.
18. Nguyễn Văn Cường, Bernd Meir (2009), Lý luận dạy học hiện đại. Một số vấn đề
chung về đổi mới PPDH ở trường THPT, Postdam, Hà Nội.

n
Tiến sĩ Khoa học Giáo dục, Viện khoa học giáo dục Việt Nam.
28. Nguyễn Kỳ (Chủ biên) ( 1995), Phương pháp giáo dục tích cực lấy người học làm
trung tâm, NXB Giáo dục, Hà Nội.
29. Đặng Thị Oanh, Nguyễn Thị Sửu (2008), PPDH các chương mục quan trong
chương trình SGK hóa học phổ thông, Tài liệu dùng cho học viên cao học.
30. Nguyễn Ngọc Quang (1994), Lí luận dạy học hóa học, Tập 1, NXB Giáo dục, Hà
Nội.
31. Nguyễn Thị Sửu – Lê Văn Năm (2009), Phương pháp dạy học hóa học – Học phần
phương pháp dạy học hóa học 2, NXB khoa học và kỹ thuật, Hà Nội.
32. Cao Thị Thặng (1996), Tăng cường hoạt động độc lập và phát triển tư duy HS qua
việc sử dụng BTHH, Nghiên cứu giáo dục.
33. Lê Xuân Trọng (Tổng Chủ biên), Nguyễn Hữu Đĩnh (Chủ biên), Lê Chí Kiên, Lê
Mậu Quyền (2007), SGK Hóa học 11 nâng cao, NXB Giáo dục, Hà Nội.
34. Lê Xuân Trọng (Chủ biên), Từ Ngọc Ánh, Phạm Văn Hoan, Cao Thị Thặng
(2007), Bài tập hóa học 11 nâng cao, NXB Giáo dục, Hà Nội.
35. Lê Xuân Trọng (Tổng chủ biên), Trần Quốc Đắc, Phạm Tuấn Hùng, Đoàn Việt
Nga, Lê Trọng Tín ( 2007), Sách GV hóa học 11 nâng cao, NXB Giáo dục, Hà Nội
36. Nguyễn Xuân Trường (2006), Sử dụng bài tập trong dạy học hoá học ở trường phổ
thông, NXB Giáo dục, Hà Nội.
37. Nguyễn Xuân Trường (2007), 1430 câu hỏi trắc nghiệm hóa học 11, NXB ĐHQG
Tp.HCM.
38. Nguyễn Xuân Trường, Cao Cự Giác, “Các xu hướng đổi mới PPDH hóa học ở
trường phổ thông hiện nay”, Tạp chí giáo dục, số 128 (12/2005), tr34-35.
39. Nguyễn Xuân Trường, Nguyễn Thị Sửu, Đặng Thị Oanh, Trần Trung Ninh (2005), Tài liệu
bồi dưỡng thường xuyên GV THPT chu kỳ (2004 - 2007), NXB ĐHSP, Hà Nội.
41. http://en.wikipedia.org/wiki/Teaching_method-Questioning.
42. http://www.dayhocintel.net.
43. http://www97.intel.com/vn/ProjectDesign/InstructionalStrategies/Questionin/.
44. http://chiennc.violet.vn/present/show/entry_id/507718.