Gia đình với việc hình thành và phát triển nhân
cách cho trẻ em ở ngoại thành Hà Nội hiện nay

Đỗ Thị Nguyệt

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Triết học: 60 22 03 08
Người hướng dẫn : PGS.TS. Đỗ Thị Thạch
Năm bảo vệ: 2014
113 tr .

Abstract. Làm rõ một số vấn đề lý luận chung về vai trò của gia đình trong việc hình
thành và phát triển nhân cách cho trẻ em ở ngoại thành Hà Nội hiện nay theo quan
điểm của chủ nghĩa Mác – Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta.
Phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra trong việc phát huy vai trò của gia đình
trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ em ở ngoại thành Hà Nội hiện
nay. Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò gia đình trong việc hình
thành và phát triển nhân cách cho trẻ em ở ngoại thành Hà Nội hiện nay
Keywords.Gia đình; Phát triển nhân cách; Tâm lý học trẻ em; Ngoại thành Hà Nội
Content.
1. Tính cấp thiết của đề tài
Nhân cách là toàn bộ năng lực và phẩm chất xã hội - sinh lý - tâm lý tạo thành
chỉnh thể đóng vai trò chủ thể tự ý thức, tự đánh giá, tự khẳng định và tự điều chỉnh
mọi hoạt động của cá nhân. Đó cũng là sự tổng hợp của các yếu tố sinh học, tâm lý, xã
hội tạo nên đặc trưng riêng về di truyền, về sinh lý thần kinh, về hoàn cảnh sống của cá
nhân theo cách riêng, biểu hiện bản sắc và giá trị xã hội của con người.
Có thể nói nhân cách là một trong những yếu tố rất quan trọng đối với sự tồn tại
và phát triển của mỗi con người (nhân cách, tài năng, sức khỏe là ba yếu tố cơ bản nhất
để mỗi cá nhân vững bước vào đời), nhất là đối với trẻ em. Bởi vì trẻ em chính là
những chủ nhân tương lai của đất nước có vai trò quyết định: “Non sông Việt Nam có
trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai

lối sống của một bộ phận không nhỏ dân cư, nhất là trẻ em. Tỷ lệ trẻ em hư ngày càng
gia tăng, tỷ lệ bạo lực, bỏ học, nghiện hút, bất hiếu trong bộ phận trẻ em đang len lỏi
phá hoại nếp sống văn minh, đạo lý truyền thống tốt đẹp ngàn đời của Thủ đô nói
riêng, dân tộc nói chung. “Nỗi đau” này không của riêng ai, song gia đình có trách
nhiệm lớn hơn cả. Không ít gia đình nhận thức chưa đúng về vai trò của mình trong
việc hình thành và phát triển nhân cách, coi đó là nhiệm vụ của nhà trường, xã hội, do
vậy đã xem nhẹ trách nhiệm này.
Với mong muốn góp một phần nhỏ vào việc nâng cao vị trí, vai trò của gia đình
trong việc giáo dục nhân cách cho trẻ em ở ngoại thành Hà Nội hiện nay, tác giả chọn
đề tài: “Gia đình với việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ em ở ngoại
thành Hà Nội hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ triết học, chuyên ngành chủ nghĩa
xã hội khoa học.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
Trong thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về gia đình và vai trò
giáo dục của gia đình, giáo dục nhân cách dưới những góc độ khác nhau, có giá trị rất
lớn về mặt lý luận và thực tiễn. Cụ thể là:
Nhóm thứ nhất: Những công trình nghiên cứu về gia đình và giáo dục gia đình
Dạy con yêu l
a
o động do Nhà xuất bản Phụ nữ phát hành năm 1980. Theo tác giả,
muốn cho con cái của chúng ta lớn lên được mạnh khỏe, vui tươi, yêu đời và cống hiến
được nhiều cho xã hội, thì lúc còn nhỏ phải được giáo dục về lao động (lao động học tập,
lao động gia đình và lao động xã hội ), bởi phẩm chất đạo đức hình thành ở trẻ em, trước
hết là trong quá trình lao động.
Gia đình truyền thống của TS. Khuất Thu Hồng (chủ biên) xuất bản năm 1996,
Nhà xuất bản Khoa học Xã hội. Cuốn sách cung cấp một cách nhìn khoa học về hôn nhân
gia đình truyền thống của người Việt Nam thông qua phỏng vấn sâu các cụ ông, cụ bà ở
thành thị nông thôn, với mong muốn gìn giữ và phát huy những nét đẹp của nó cũng như
thấy được những gì là không thích hợp của nó với một đời sống công nghiệp hóa, hiện
đại hóa.

một số luật, chính sách. Nhưng trong việc bảo vệ chăm sóc, giáo dục trẻ vị thành niên,
gia đình vẫn là đơn vị cơ sở có trách nhiệm nặng nề nhất và có khả năng nhất. Đồng
thời với sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình với nhà nước và cộng đồng sẽ làm tăng
sức mạnh của gia đình và tận dụng được hiệu quả tích cực của các tổ chức xã hội.
Tác động của toàn cầu hóa với việc thực hiện bình đẳng giới ở Việt Nam hiện
nay, PGS.TS. Đỗ Thị Thạch (2010). Đề tài khoa học cấp cơ sở đã đi sâu phân tích
những tác động của toàn cầu hóa đối với bình đẳng giới trong gia đình trong một số
lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội. Từ đó đưa ra những giải pháp chủ yếu để phát
huy sự tác động tích cực, hạn chế sự tác động tiêu cực nhằm thực hiện bình đẳng giới
ở Việt Nam hiện nay.
Về xây dựng gia đình văn hóa Việt Nam dưới ánh sáng Đại hội XI của Đảng,
PGS. TS. Đỗ Thị Thạch (2011), Tạp chí cộng sản số 56. Tác giả đã phân tích và làm
sáng tỏ vấn đề nhận thức của Đảng ta về vai trò của gia đình và xây dựng gia đình văn
hóa Việt Nam trong thới kỳ mới và làm rõ những giải pháp xây dựng gia đình Việt
Nam theo tinh thần Đại hội XI của Đảng
Nhóm thứ hai: Những công trình về giáo dục nhân cách
Vai trò của gia đình trong sự hình thành và phát triển nhân cách con người Việt
Nam của Trung tâm nghiên cứu về gia đình và phụ nữ, Giáo sư Lê Thi (chủ biên), do xuất
bản Phụ nữ phát hành năm 1997. Tập thể các tác giả cho rằng, những thành tựu to lớn của
cách mạng khoa học và công nghệ trong những năm cuối thế kỷ XX, đang đưa lại những
khả năng sáng tạo, trí thông minh tuyệt vời cho con người và hứa hẹn đem lại những tiến
bộ vượt bậc cho cuộc sống của cá nhân, gia đình, xã hội cả về vật chất và tinh thần. Các
tác giả cũng khẳng định sự phát triển của xã hội không thể tách rời sự phát triển của con
người và vai trò của con người trong việc bồi dưỡng, xây dựng nhân cách con người.
Xây dựng con người Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong điều
kiện kinh tế thị trường, do Phạm Minh Hạc làm chủ nhiệm (2001-2005). Tác giả đã
nghiên cứu về con người với tư cách là mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế
xã hội, nghiên cứu đạo đức trong cấu trúc nhân cách, thực hiện giáo dục đạo đức trong
quá trình phát triển nhân cách, xem đó là mục tiêu quan trọng nhất của việc thực hiện
chất lượng giáo dục.

thành và phát triển nhân cách cho trẻ em ở ngoại thành Hà Nội.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng
Luận văn tập trung nghiên cứu về vai trò của gia đình trong việc hình thành và
phát triển nhân cách của trẻ em ở ngoại thành Hà Nội hiện nay (chủ yếu nghiên cứu trẻ
em đang trong độ tuổi còn ảnh hưởng bởi sự nuôi dưỡng chăm sóc giáo dục của gia
đình, giới hạn dưới 18 tuổi. Nghiên cứu vai trò của gia đình ở mọi loại hình công nhân,
nông dân, trí thức trên địa bàn nghiên cứu).
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Địa bàn nghiên cứu là một số huyện điển hình ở ngoại thành Hà Nội
Một số huyện điển hình của Hà Tây cũ như Phúc Thọ, Từ Liêm, thị xã Sơn Tây. Đây
là những địa bàn tiêu biểu cho những điều kiện kinh tế- xã hội khác nhau.
- Phúc Thọ là một huyện thuần nông, kinh tế chưa phát triển, đời sống nhân dân
trong huyện còn khó khăn. Trình độ dân trí chưa cao nhưng tệ nạn xã hội lại đang có
xu hướng gia tăng
- Từ Liêm là huyện ven đô, kinh tế những năm qua phát triển rất nhanh và cùng
với nó là những vấn đề xã hội cần báo động, tệ nạn xã hội phát triển nhanh, nhất là tình
trạng trẻ em hư gia tăng…
- Thị xã Sơn Tây là khu vực phát triển mạnh về kinh tế - văn hóa giáo dục. Đây
là khu vực tập trung nhiều các gia đình bộ đội, trí thức, tuy nhiên số trẻ phạm tội trên
địa bàn cũng khá cao.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
5.1. Cơ sở lý luận
Cơ sở lý luận của luận văn là những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư
tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là những quan điểm của Đảng ta trong thời kỳ đổi mới
liên quan đến gia đình, vai trò của gia đình với việc hình thành và phát triển nhân cách
cho trẻ em, có tham khảo thêm các tài liệu liên quan đến đề tài.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp luận: Luận văn được thực hiện trên cơ sở vận dụng phương pháp
luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.

thông tin, Hà Nội.
7. Đỗ Thị Bình (2002), Gia đình Việt Nam và người phụ nữ trong thời kỳ công nghiệp
hó
a
, hiện đại hóa đất nước, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
8. Bộ giáo dục và đào tạo (2009), Giáo trình những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa
Mác - Lênin, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
9. Bộ văn hóa - thông tin (1997), Xây dựng gia đình văn hóa trong sự nghiệp đổi mới,
NXB Chính trị quốc gia.
10. Bộ văn hóa - thông tin (1999), Hỏi đáp về xây dựng làng văn hóa, gia đình văn
hóa, tổ chức và quản lý lễ hội truyền thống, NXB Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
11. Nguyễn Gia Cầu (18/7/1994), “Trẻ em lang thang đường phố nhìn từ góc độ giáo
dục gia đình”, Báo phụ nữ Việt Nam, (số 29).
12. Phạm Khắc Chương (1993), Giải pháp tình huống trong giáo dục gia đình, NXB
Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
13. Công ước liên hợp quốc về quyền trẻ em (Điều I).
14. Phạm Thị Dung, Nguyễn Thu Hà, Phạm Thị Hảo, Từ Thu Hằng, Phạm Minh Thảo
(1999), Từ điển Văn hoá gia đình, NXB Văn hoá thông tin Hà Nội.
15. Ngô Minh Duy (2009), Tâm lý học đại cương, Học viện Phật giáo Việt
Nam, Thành phố Hồ Chí Minh.
16. Đảng cộng sản Việt Nam (1991), Cương Lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ
quá độ lên chủ nghĩa xã hội, NXB Sự thật, Hà Nội.
17. Đảng cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện hội nghị Trung ương lần thứ 2, khoá VIII,
Hà Nội.
18. Đảng cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện hội nghị lần thứ V Ban chấp hành
t
r
ung ương khoá 8, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nôi.
19. Đảng cộng sản Việt Nam (1999), Văn kiện hội nghị Trung ương lần thứ 8, khoá VIII,

NXB Hà Nội.
33. Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam (1998), Báo cáo đề tài nghiên cứu vai trò của
gia đình trong việc giáo dục xã hội hóa trẻ em, Hà Nội.
34. Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam Thành phố Hà Nội (1998), “Nghiện ma túy con
đường tất yếu đến tội phạm”, Báo Phụ nữ Thủ đô, (số 71).
35. Hội nhà báo Việt Nam (1998), “Người chưa vị thành niên phạm tội nhìn từ môi
t
r
ường gia đình”, Chuyên san nhà báo và công luận.
36. Lê Tiến Hùng (1995), Nuôi dạy con nên người, NXB Hà Nội.
37. Vũ Tuấn Huy (2003), Mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình và những yếu tố ảnh
hưởng, NxB Khoa học xã hội, Hà Nội
38. Đặng Cảnh Khanh - Lê Thị Quý (2009), Gia đình học, NXB Chính trị - Hành
chính, Hà Nội.
39. Trần Hậu Kiêm (1997), Giáo trình Đạo đức học, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
40. Nghiêm Sĩ Liêm (2001), Vai trò của gia đình trong việc giáo dục thế hệ trẻ ở nước
ta hiện nay, luận văn Tiến sĩ triết học, Học viện Hành Chính quốc gia Hồ
Chí Minh.
41. Hà Ngọc Liên - Hoàng Trọng Lực (2011), Một số nguyên nhân cơ bản dẫn đến
đến tình trạng nghiện ma túy của trẻ em trên địa bàn thành phố, Học viện cảnh
sát nhân dân.
42. Trung Linh (2011), “Hạn chế tình tạng vị thành niên phạm tội phải giải quyết từ
gốc”, Báo mới.com ngày 23/09/2011.
43. A.Ma-ca-ren-cô (1978), Nói chuyện về giáo dục gia đình, NXB Kim Đồng, Hà Nội.
44. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, tập 3, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
45. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, tập 4, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
46. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, tập 6, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
47. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, tập 21, NXB Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
48. C.Mác và Ph.Ăngghen (2000), Toàn tập, tập 20, NXB Chính trị Quốc gia, Hà

65. Đào Thị Oanh (2007), Vấn đề nhân cách trong tâm lý học ngày nay, NXB giáo
dục, Hà Nội.
66. I.A. Pê-séc-ni-cô-va (1980), Dạy con yêu lao động, NXB Phụ nữ, Hà Nội.
67. Đào Duy Quát (2013), “Góp phần bàn về đạo đức và giáo dục đạo đức”, Báo điện
tử ĐCSVN số ra ngày 15/06/2013.
68. Đỗ Thị Thạch (2010), Tác động của toàn cầu hóa đối với việc thực hiện bình
đẳng giới ở Việt Nam hiện nay, Đề tài cấp cơ sở.
69. Đỗ Thị Thạch (2011), “Về xây dựng gia đình văn hoá Việt Nam dưới ánh sáng Đại hội XI
của Đảng”, Tạp chí Cộng sản (chuyên đề cơ sở), (số 56), tr.7-10.
70. Lê Thi (1997), Vai trò của gia đình trong việc xây dựng nhân cách con người Việt
Nam, NXB Phụ nữ, Hà Nội.
71. Lê Thi (2002), Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới, NXB Khoa
học Xã hội, Hà Nội.
72. Lê Thi (2002), “Trách nhiệm của gia đình và vai trò của Nhà nước trong việc bảo vệ
chăm sóc, giáo dục trẻ vị thành niên”, Tạp chí tâm lý học, (số 5).
73. Thủ tướng chính phủ (2005), chiến lược xây dựng gia đình Việt Nam giai đoạn
2005 - 2010.
74. Lương Duy Thứ (chủ biên) (1997), Đại cương văn hóa phương Đông, NXB Giáo dục Hà
Nội.
75. Tin tức. online ngày 14/11/2011, Báo dân trí.
76. Tư liệu điều tra thực tế tại 4 huyện Phúc Thọ, Hoài Đức, Từ Liêm, thị xã Sơn Tây,
tháng 6/2013.
77. Nguyễn Thị Tuyết (2009), Xây dựng và phát triển nhân cách học sinh Trung học
phổ thông Tỉnh Nam Định qua giảng dạy môn Giáo dục công dân hiện nay,
luận văn Thạc sĩ triết học, Học viện Hành Chính quốc gia Hồ Chí Minh.
78. Trung tâm nghiên cứu khoa học về phụ nữ (1991), “Gia đình Việt Nam thực trạng
và những vấn đề”, Kỷ yếu hội nghị.
79. Phạm Thanh Vân (1996), “Ảnh hưởng của giáo dục gia đình với vấn đề vị thành
niên phạm tội”, Tạp chí Khoa học về Phụ nữ, (số 2/1996).
80. Ủy ban hành phố Hà Nội (2013), Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam 2013 - 2020.