1

T VN  Mun duy trì s sng, t bào cn oxy đ bin nng lng hóa hc ca
thc n thành các dng nng lng khác nh c nng, nhit nng dùng vào
mi hot đng sng. ng thi Carbon dioxid (CO
2
) sinh ra trong quá trình sng
cn phi thi ra ngoài. Cung cp oxy và thi CO
2
là chc nng chính ca b máy
hô hp.
Khí qun là mt c quan tham gia vào b máy hô hp, do v trí đc bit
nên khí qun chim mt v trí quan trng. Không khí t mi hoc ming xung
đi qua khí qun ti phi, chia nhánh vào hai ph qun gc, ph qun thùy, phân
thùy ri chia nhánh nhiu ln ti các tiu ph qun và ph nang và thc hin quá
trình trao đi khí [2]. Khí qun có đc đim là c quan duy nht không có hot
đng h tr t b phn tng t và phi đm bo thông thoáng thc hin trao
đi khí liên tc.
Bên cnh đó khí qun còn có chc nng bo v phi khi d vt (do h
thng lông chuyn), si không khí, phát âm, tham gia th hin tình cm [5].
Cu trúc hình tr ca khí qun là mt t chc hn hp gm các vòng sn đc
ghép và đnh hình vi nhau bng các si c trn, si chun hin ti cha có b
phn nhân to thay th. Do đó các phu thut to hình khí qun rt phc tp, đòi
hi s chính xác và đc bit phi luôn đm bo thông khí cung cp oxy cho nhu
cu c th. Hin nay phu thut này đc thc hin ti mt s trung tâm hoc
bnh vin ln, trong đó có bnh vin TQ 108.
Kinh nghim và k hoch chm sóc ca điu dng cha thy đ cp
trong tài liu ging dy và ít thy có báo cáo ting vit nào đ cp ti vic chm


Thang Long University Library
3

I. TNG QUAN
1.1 i cng
1.1.1 Gii phu khí qun [2]
Khí qun (Tracheal) tip theo thanh qun bt đu t c (đt sng c VI) và tn
ht trong lng ngc (đt sng c IV) bng cách chia đôi thành 2 ph qun

Hình 1: V trí ca khí qun
a. Hình dáng, kích thc và cu to
 Khí qun là mt ng hình tr dt  phía sau, phng tròn  phía trc. S
d nh vy là do khí qun đc cu to bi khong 16 đn 20 vòng sn và
 phía sau mi vòng sn là t chc si.  gia các vòng sn cng có các
rưnh ngang cng là t chc si. Khí qun chy t trên xung hi b lch
sang phi (do quai đng mch ch đè lên  bên trái) và đ h mt phn
mt trc thc qun. Càng xung di càng chch v phía sau, cho nên 
đon c khí qun nm rt nông  phía trc và  trên (cách da khong
18mm). Có th s thy ngay di da nhn vòng sn ca khí qun, nên
thng m khí qun gia vòng sn 1-4, khi vào ngc thì li nm rt sâu.
 Khí qun dài đ 10cm chia hai phn đon c và đon ngc. Tuy nhiên đ
dài chung và mi đon thay đi tùy theo tui và tùy tng ngi, nam hay
n. Khí qun có đng kính ngang khong 15-18mm, nhng có th ch

phi ca thân đng mch phi. Phía sau vn là thc qun. Bên trái liên
quan vi quai đng mch ch, đng mch cnh gc trái, dây thn kinh X
trái vi dây qut ngc trái. Bên phi liên quan vi quai tnh mch đn
ln thân đng mch cánh tay đu và dây thn kinh X phi.
1.1.2 Nguyên nhân gây hp khí qun
Hp khí qun có th gp  c ngi ln và tr em. Trong đó tr em
thng là hp khí qun bm sinh còn hp khí qun ngi ln thng là do mc
phi. C hai nhóm tui đu có nguyên nhân hp khí qun sau đt ng ni khí
qun kéo dài chim t l ln.
Gm các nhóm nguyên nhân sau:
- Hp khí qun do điu tr
o t ng ni khí qun kéo dài
o M khí qun
o iu tr x khí qun
o Phu thut khí qun trc đó
- Hp khí qun bm sinh
- Tn thng khí qun do chn thng, vt thng
- Hp khí qun do u
- Bnh t min
6

o Viêm đa sn
o Sarcoidosis
o Tng sinh t chc ht Wegener
- Bnh nhim trùng
o Lao khí qun
o X cng mi thanh qun
Nguyên nhân thng gp nht ca khí qun thng là hu qu ca mt chn
thng có th t bên trong nh: đt ng ni khí qun kéo dài, hu qu ca m
khí qun, phu thut khí qun, x, bng ni soi khí qun, hoc các tn thng c

qun. Tuy nhiên la chn phng pháp nào cng cn xem xét s phc tp ca
tn thng và hn ch ca phng pháp.
1.1.4.1 iu tr bo tn
Bin pháp này có th đc ch đnh điu tr  bnh nhân bt đu hp khí
qun khi mà ri lon thông khí còn ít. Các bin pháp này cho phép theo dõi sát
s tin trin ca bnh và can thip khi cn thit. Trong mt s trng hp thì
điu tr bo tn có th làm ngng tin trin hp khí qun và khi đó tránh cho
bnh nhân phi chu mt can thip ngoi khoa.
Oxy liu pháp, kháng sinh, corticoid và long đm có th làm ngng s
phát trin ca bnh, tuy nhiên vic theo dõi sát là bt buc và phi đc kho sát
và đánh giá đúng tình trng và tin trin ca bnh.
iu tr bo tn hp khí qun có nhiu bin pháp ph thuc vào mc đ
hp ca khí qun, tính cht hp, nguyên nhân gây hp … Khi đó cn c vào mi
bnh nhân c th chúng ta s có phng án điu tr c th: điu tr hp khí qun
bng ánh sáng lnh (dao lnh, lase CO
2
, argon plasma…), nong c hc, nong
bóng và duy trì sau đó bng thuc Mitomycin C, steroid, x áp sát hoc đt
stent[13]
1.1.4.2 iu tr phu thut
Phu thut đc coi là tiêu chun điu tr hp khí qun ti nhiu trung tâm và
c s y t. iu tr phu thut to hình đi vi khí qun b hp là mt bin pháp
đem li hiu qu cao và lâu dài [8]
8 Hình 3: Các đng rch da phu thut khí qun
(1) ng rch  c cho khí qun đon c (thng gp)
(2) ng rch  c và ct xng c vào khí qun đon trung tht khi cn có
th vào rn phi

(2) Khâu ni thành sau khí qun
(3) Thông khí li đng ming và ni khí qun thành trc
(4) Hoàn thin ming ni khí qun tn-tn
Sau khi tin hành ct phía trên và di đon tn thng (đon hp)
thng không dài quá 5cm, vì nu ct dài quá phn khí qun còn li s không
có kh nng bù tr và ming ni s cng không lin đc (Hình 5 - 1).
Tin hành thông khí đu di ca khí qun qua trng m
Ct ht tn thng gây hp khí qun và làm sch ming ni, khâu ni
tng phn thành sau khí qun (Hình 5-2).
Sau đó tháo b thông khí qua trng m, thông khí li qua đng ming
(Hình 5-3). Khâu kín ming ni khí qun, đt dn lu, phc hi vt m
(Hình 5-4).
c. Bin chng sau m ct ni khí qun tn – tn
- Bin chng ngay sau m
o Phù n ti ming ni khí qun
o Th ht hi do lit dây thanh qun
o Tràn khí di da c hoc trung tht
- Bin chng sm
o Nói khàn (khó phát âm) do lit dây thn kinh qut ngc 1 bên
Thang Long University Library
11

o Ri lon phn x nut do thanh qun b kéo thp
o ng khâu b h do nhim khun ti ch
o Chc thng thân đng mch cánh tay đu
- Bin chng mun
o Mô ht hình thành khe hp
o Tái hp
1.1.4.3 Tình hình phu thut ct ni khí qun ti Vit Nam
Ti Vit Nam thì phu thut khí qun còn khá mi m, ch thc hin đc ti

 Theo tác gi Helmes C Grilo (2007) và [9,12] thì quá trình phu thut phi
hp vi đt ng ni khí qun, gây mê chính xác thì hu ht bnh nhân ct ni
khí qun tn-tn có th rút ng ti phòng m sau khi kt thúc phu thut.
iu này yêu cu bnh nhân phi đc duy trì hô hp t đng liên tc sut
quá trình phu thut hoc có th máy h tr cho đn khi bnh nhân t th tr
li.
 Trong đó hút đm rãi là yêu cn cn thit trong sut quá trình phu thut và
sau khi ni khí qun. Ngay sau m thì điu dng hoc bác s phi theo dõi
hút đm rưi thng xuyên qua ng ni khí qun, đc bit phi hút đm rãi tt
bên không phu thut (đi vi ng ni khí qun 2 nòng) khi m ngay ti ca
khí qun (carina).
 Bnh nhân phi đc theo dõi sát trong phòng m hoc phòng hu phu cho
đn khi rút ng ni khí qun. Trc khi rút ng ni khí qun bnh nhân nên
đc soi khí ph qun ng mm đ đánh giá ming ni, du hiu tc nghn
đng th hoc phù niêm thanh qun. Bnh nhân thng đc dùng
corticoid trc khi rút ng đ gim hin tng phù n thanh qun khi rút ng,
nu có hin tng tc nghn đng th phi đt ng li thì nên đt ng ni
khí qun có c nh, không có cuff (bóng khí đu ng ni khí qun) hoc x
ht khí cuff.
1.2.2 Chm sóc hu phu ban đu
 Hu ht bnh nhân phu thut ct ni khí qun tip cn bng đng c thì
không cn mc đ chm sóc đc bit cao nht nhng h phi đc quan sát
đc bit bi nhân viên nm rõ vn đ ca phu thut khôi phc đng th.
Vn đ là khi có bin chng sau m thng sy ra rt nhanh và yêu cu hành
Thang Long University Library
13

đng ngay lp tc đ làm thông đng th hoc đt ng nhanh chóng. Ngay
ti bnh vin chúng tôi, bnh nhân sau khi ri phòng m s đc chuyn v
phòng chm sóc hu phu đc bit và sau đó chuyn v khu vc điu dng

dài 4-5 ngày. Nu rút ng thành công thì có th chuyn bnh nhân v phòng
điu tr. Nu sau 5 ngày lu ng rút không thành công thì phi đt ng li,
gây mê, m khí qun vùng đư m trc đó. Nên gây mê ngn vì m khí qun
sau 4-5 ngày đt ng thng khó khn hn, thm chí c khi v trí m khí
qun đư đc đánh du trc đó.
 Bnh nhân thng xuyên đc theo dõi monitor nh mt quy đnh. iu
dng quan sát đ bão hòa oxi SpO
2
, đin tim, tn s th, có mt đng ly
máu đng mch đt trong thi gian phu thut cho phép ly máu kim tra khí
máu thng xuyên (sau khi bnh nhân t th tt thì rút). Monitor đc cài
đt theo ch đ bnh nhân đc bit theo dõi v hô hp. Xquang phi chp
thng quy hàng ngày đc bit nhng bnh nhân phi m ngc bên. Nu
Xquang phi trong ngày đu bình thng thì ch lp li khi có ch đnh. Bnh
nhân m ct ni khí qun m ngc phía trc cng đc kim tra Xquang
phi đ đánh giá tình trng xp phi, viêm phi hoc tràn khí màng phi.
 Corticoid thng đc s dng sau 24-48 gi sau m nhng không dùng
hàng ngày. Corticoid có tác dng tt hn ch phù n khí qun và làm chm
Thang Long University Library
15

quá trình lin vt thng. Ngoài corticoid đng tiêm có th dùng  dng khí
dung đ làm gim phù n thanh qun.
 Bnh nhân đc khí dung và th oxi bng mask, hoc nu bnh nhân v vi
ng ni khí qun thì phi cho th qua mask lp vi ng ni khí qun. Khi th
oxi trc tip qua ng ni khí qun thì phi làm cho không khí m trc khi
vào đng th bnh nhân.
 Kháng sinh d phòng đc tiêm khi bnh nhân đc gi lên phòng m hoc
đc dùng trc lúc gây mê, tip tc trong quá trình phu thut hoc dùng
thêm na nu vt m phi nhim lâu vi cht bn t đng th hoc mô ht.

 ây cng là thi gian bt đu hng dn bnh nhân đi li, vt lí tr liu hô
hp đc thc hin trong sut quá trình nm vin
 Nu nh có s thay đi phát sinh trong đng hô hp nh khó th, ting
wheezing, ting Stridor hoc ho có đm không bình thng hoc máu. Khi
đó cn thc hin ni soi khí qun ng mm. Nu không có chuyn gì sy ra
thì ni soi ph qun đc thc hin sau m 6 ngày di s h tr gây tê vùng
và corticoid. Mt vài bnh nhân cn phi h tr bi gây mê toàn thân khi ni
soi khí qun. Quan sát nhanh ming ni đ đ đánh giá quá trình lin vt
thng tt thì bnh nhân có th xut vin. Nhng bnh nhân kim tra ming
ni ni soi khí qun tt thì không cn theo dõi bng chp xquang khí qun.
 Vt m phi đc theo dõi và thay bng hàng ngày, đm bo đánh giá đúng
tình trng lin vt thng tt hay có bin chng. Nu có du hiu nhim
khun vt thng thì điu dng cn cy khun vt m, báo bác s dùng
kháng sinh liu cao hoc thay th.
 Theo dõi bnh kt hp nh: tng huyt áp, đái tháo đng, th trng, đm
máu ….đm bo an toàn gim tác đng bt li ti quá trình điu tr. c bit
cn theo dõi ch s đng máu.
 Bnh nhân ra vin đc hng dn vn đng đu và c nh nhàng nhng
phi tránh đng tác làm cng vùng c trong vài tun sau đó. Sau đó bnh
nhân có th hot đng đu và c bình thng. Bnh nhân không hot đng
nng trong 1 tháng đu sau ra vin
 Hng dn bnh nhân tái khám sau ra vin 1 tháng và 2 tháng.
Thang Long University Library
17

II. I TNG VÀ PHNG PHÁP NGHIÊN CU
2.1 i tng nghiên cu
Gm 35 bnh nhân đc phu thut ct ni khí qun tn – tn do mi nguyên
nhân ti khoa Ngoi lng ngc Bnh vin TQ 108
2.1.1 Tiêu chun chn bnh nhân

 S liu đc thu thp theo mu bnh án nghiên cu thng nht
2.3.2 Phng pháp thu thp s liu
 Chn bnh nhân nghiên cu: nhng bnh nhân có ch đnh m ct ni khí
qun tn-tn do mi nguyên nhân
 Theo dõi bnh nhân t khi sau m, lp k hoch chm sóc, theo dõi hô
hp
 Ghi các ch tiêu theo dõi bnh nhân
2.4 Phng pháp chm sóc bnh nhân sau m khí qun
2.4.1 Quy trình chm sóc bnh nhân sau m có ng ni khí qun [1]
Sau m chuyn bnh nhân v phòng hu phu chuyên khoa
 iu dng nm thông tin hành chính, v trí phu thut, tính cht phu
thut, tai bin – bin chng sau m cn phi theo dõi, bên cnh đó phi
tìm hiu bnh nhân có bnh kt hp không.
  bnh nhân t th đu cao c gp, gi cho dây c đnh cm – ngc
không b cng đng ngha vi vic làm trùng ming ni khí qun
 Lp monitor theo dõi mch, nhit đ, huyt áp, SpO
2
, tn s th và ý thc
ca bnh nhân
 Th oxi h tr 2 l/ phút, đi qua bình làm m và đa vào mask th vi ng
ni khí qun
 Chun b hút đm rãi qua ng ni khí qun, theo dõi bng vt m và dn
lu
 Dùng thuc Corticoid, gim đau, kháng sinh, khí dung theo mnh lnh
ca bác s
 Hng dn bnh nhân hít sâu th đúng cách, khc đm rãi, không ht
hong khi có khó th, báo hiu vi nhân viên y t nh th nào khi vn còn
ng ni khí qun.
Thang Long University Library
19

o 12-24 gi sau m
o 24-48 gi sau m
o Sau 48 gi
20

 Phân loi mc đ khó th vi bnh nhân hp khí qun [3,4]
Vi đc trng khó th thì hít vào có ting rít thanh khí qun
o  1: khó th khi hot đng nng
o  2a: khó th nh khi ngh ngi
o  2b: khó th có ting rít khí qun, kèm theo thiu oxi não, bt
dt kích đng
o  3: triu chng suy hô hp: gim co kéo các c hh ph, mt ting
rít thanh qun, th nhanh nông, l ngi, mt l đ, da tái
 Kh nng ho khc
o Ho khc tt: Không  đng đm rãi, không có ting lc xc trong
khí qun khi th, nghe phi không có ran  đng
o Ho khc kém:  đng đm rãi, có ting lc xc khi th, nghe phi
nhiu ran  đng
 Theo dõi đ bão hòa oxi SpO
2
trên monitor (British thoracic guideline)
o Bình thng ≥ 95%
o Khó th nh t 94 – 90%
o Khó th va t 89 – 81%
o Khó th nng ≤ 80%
 Tn s th
o ≤ 10 ln/phút: gim th (nguy him)
o 11 – 18 ln/phút: bình thng
o 19-23 ln/phút: khó th nh
o ≥ 24 ln/phút: khó th nng (phi th oxi h tr)


22

III. KT QU
Nhóm nghiên cu 35 bnh nhân sau m ct ni khí qun tn-tn
3.1 Kt qu chm sóc hô hp sau m
3.1.1 Tui và gii
Nhóm nghiên cu vi 35 bnh nhân tui đi t 19 – 68 tui trung bình là
41,34±11,6
 Bng 3.1: Phân b t l gii
Gii tính
Nam
N
Tng
S lng
24
11
35
T l %
68,6
31,4

8,6
Do bnh t min
0
0
Do bnh nhim trùng
1
2,8
Tng
35
100
Nhn xét: Kt qu thu đc cho thy nguyên nhân hp khí qun do đt ng ni
khí qun kéo dài chim đa s 57,14% th hai là sau m khí qun 20%, còn li
cho các nguyên nhân khác. Thang Long University Library
23

3.1.3 Thi gian lu ng ni khí qun sau m
 Bng 3.3: Thi gian lu ng ni khí qun sau m
Thi gian
S lng
T l %
Sau m ≤ 12 gi
2
5,7
Sau m 12-24 gi
29
82,9
Sau m 24-48 gi

Bin chng
sm
Nói khàn do lit dây TK qut
ngc
1
2,8
Ri lon phn x nut do thanh
qun b kéo thp
0
0
ng khâu b h do nhim
khun ti ch
2
5,7
Chc thng thân đng mch
cánh tay đu
0
0
Khó th phi đt ng li
1
2,8
Không bin chng
26
74,3
Tng
35
100
Nhn xét: Trong nhóm bnh nhân nghiên cu có 9 bnh nhân có biu hin bin
chng đa s là bin chng nh, trong đó có 1 bin chng rút ng không thành
công phi đt li ng, có 5,7% có nhim khun ti vt m, 8,6% bnh nhân có

gian 7 đn 9 ngày, khi đó vt thng đư lin tng đi, ht giai đon nguy c
nhim khun. a s bnh nhân rút ng vào ngày th 8 sau m chim t l 51,4%.
3.1.6 Thi gian nm vin sau m
 Thi gian nm vin sau m ngn nht là 7 ngày dài là 16 ngày, trung bình
là 10±1,8

3.2 Kt qu theo dõi mc đ khó th sau m
3.2.1 Theo dõi tn s th
 Bng 3.6: Tn s th ca bnh nhân
Tn s th
S lng bnh nhân
T l %
Gim th
0
0
Bình thng
27
77,1
Khó th nh
7
20
Khó th nng
1
2,8
Tng
35
100
Thang Long University Library
25


100
Nhn xét: Bnh nhân sau m hu ht là không khó th hoc khó th nh, có 1
bnh nhân khó th đ 2b thì phi đt ng ni khí qun li

3.2.3 Kh nng ho khc
 Bng 3.8: Kh nng ho khc
Kh nng
S lng
T l %
Ho khc tt
31
88,6
Ho khc kém
04
11,4
Tng
35
100
Nhn xét: Kh nng ho khc tt, không có  đng đm rãi giúp bnh nhân d
th hn. Có 11.4% bnh nhân ho khc kém  đng đm rưi, cng là bnh nhân
có bin chng: nhim khun hoc đt li ng ni khí qun.