đặt vấn đề
Chấn thương lồng ngực là một trong số các cấp cứu ngoại khoa thường
gặp. Theo Nguyễn Hữu Ước chấn thương ngực chiêm khoảng 8% các cấp cứu
ngoại khoa tại các cơ sở cấp cứu ngoại khoa có chuyên khoa PT lồng ngực –
nh BV Việt Đức.
Chấn thương ngực làm ảnh hưởng trực tiếp đến các cơ quan quan trọng
nh bộ máy hô hấp và tuần hoàn nên chấn thương ngực có thể nhanh chóng
làm tử vong nạn nhân. Do đó đây là một cấp cứu ưu tiên số 1 trong chẩn
đoán, vận chuyển và điều trị.
Chấn thương ngực thường nằm trong bệnh cảnh đa chấn thương nên
khi thăm khám, cấp cứu ban đầu phải tuân thủ nguyên tắc khám toàn diện, tỉ
mỉ, chi tiết tránh bỏ sót tổn thương.
Chấn thương ngực bao gồm các chấn thương ngực kín và chấn thương
ngực hở
+ Chấn thương ngực kín : Thành ngực tuy bị tổn thương nhưng khoang
màng phổi vẫn kín không thông khí với không khí bên ngoài. Gồm một số thể
bệnh hay gặp như: Tràn máu – tràn khí màng phổi, tràn máu màng phổi, mảng
sườn di động
+ Vết thương ngực hở: Thành ngực bị thủng làm khoang màng phổi thông
với không khí bên ngoài. Thường do các vật sắc nhọn, dao, kéo hay đạn bắn vào
ngực gây nên. Gồm một số thể bệnh gay gặp như: VTNH đơn thuần, vết thương
ngực bụng, máu cục màng phổi, vết thương tim và các mạch máu lớn…
Tại khoa PT Tim mạch – Lồng ngực Bệnh viện Việt Đức để điều trị
chấn thương ngực đang áp dụng các phương pháp:
+ Dẫn lưu màng phổi tối thiểu hút liên tục.
+ Treo cố định mảng sườn di động.
1
+ Thở máy điều trị chấn thương ngực có mảng sườn di động.
+ Phẫu thuật mở lồng ngực để giải quyết nguyên nhân chấn thương, lấy
máu cục màng phổi.
+ Phẫu thuật nội soi lồng ngực để giải quyết nguyên nhân chấn thương,

Là phương pháp xâm nhập tối thiểu được tiến hành với sự hỗ trợ của
ống kính nội soi và các dụng cụ phẫu thuật nội soi mà đường mở ngực là tối
thiểu không quá 2 cm.
1.1.2.2. Phẫu thuật lồng ngực với sự hỗ trợ của video (Video assisted
thoracic surgery)
Là phẫu thuật lồng ngực với đường vào tối thiểu khồng quá 8 cm được
thực hiện bởi ống soi và các dụng cụ phẫu thuật nội soi qua trung gian là màn
hình video và các dụng cụ phẫu thuật phổ thông khác.
3
1.2. Lịch sử phát triển phẫu thuật nội soi lồng ngực.
1.2.1. Thời kỳ sơ khai
- Phương pháp nội soi (endoscopy) được mieu tả đầu tiên bởi
Hyppocrates (406-375 BC) ở Ai Cập: Ông giới thiệu dụng cụ soi trực tràng sơ
khai.
- Năm 1806: Dụng cụ nội soi sử dụng trong nghành Y khoa phát triển ở
Đức do Phillipp Bozzini (1773-1809); dụng cụ có tên gọi Leihtleiter có nghĩa
là ồng dẫn sáng.
- Jonh D.Fisher (1798-1850) ở Boston dùng ống kính nội soi ban đầu
trong sản khoa cải tiến dụng cụ này để sử dụng trong khám xét bàng quan và
niệu quản.
- Năm 1853 Antoine Jean Desormeaux giwois thiệu “Lichtleiter” của
Phillipp Bozzini trên bệnh nhân. Dụng cụ gồm một hệ thống gương và các
thấu kính với nguồn sáng được đốt bằng alcohol và nhựa thông.
- Maximilian Nitze (1848-1906) cải tiến bóng điện của Edison và giới
thiệu bóng điện có vai trò như nguồn sàng trong phương pháp nội soi, nhưng
dụng cụ này chỉ sử dụng trong nội soi tiết niệu.
- Năm 1883: Newman (Glasgow) sử dụng nguồn sáng thu nhá trong soi
bàng quang.
- Năm 1960: Harold H. Hopkins phát minh ra thấu kính hình que và sợi
cáp quang.

về nội soi lồng ngực lần đàu tiên tại Marseilles.
5
- Năm 1981: Jones và cộng sự đã dùng nội soi lồng ngực để chẩn đoán
và sử trí những trường hợp chảy máu không cầm mức độ nhẹ trong chấn
thương ngực.
- Năm 1986: Phát minh ra minicamera có vi mạch điện toán gắn vào
ống soi.
- Năm 1987: Loddenkemper (Đức) và cộng đã tổ chức hội nghị chuyên
đề nội soi lồng ngực lần thứ 2 tại Berlin.
- Năm 1997: Liu và cộng sự thông báo thành công trong việc sử dụng
nội soi lồng ngục để đánh giá 50 trường hợp chấn thương ngực (19 máu cục,
13 rách màng phổi, 4 rách nu mô phổi, 1 chấn thương ống ngực, 1 mủ màng
phổi sau chấn thương).
- Năm: 1999: Villavicencio và cộng sự nghien cứu đánh giá nội soi
lồng ngực trên 500 bệnh nhân chấn thương ngực.
* Tại Việt Nam:
PTNSLN ứng dụng trong thực hành ngoại khoa từ năm 1992, cho tới
nay đã được triển khai thành công ở nhiều trung tâm trong cả nước và đã có 1
số công trình nghiên cứu.
- Từ tháng 05-2003 đến 01-2004 Văn Minh Trí và Nguyễn Hoài Nam
đã phẫu thuật nội soi cho 14 trường hợp TMMP để lấy máu cục, cầm máu
chảy tiếp diễn. Kết quả 2 trương hợp phải chuyển mổ mở, không có trường
hợp nào xẹp phổi hay tử vong.
- Qua tổng kết 54 trường hợp CTLN được mổ nội soi tại BV Bạch Mai
từ 02-2002 đến 08-2008 của Nguyễn Ngọc Bích và Phan Thanh Lương. Kết
quả dẫn lưu khoang màng phổi sau mổ 18 ca, TK-TMMP sau mổ 2 ca, nhiễm
trùng 1 ca, thời gian nằm viện sau mổ trung bình 5,5 ngày.
- “Nhận xét kết quả ứng dụng phẫu thuật nội soi lồng ngực cấp cứu tại
bệnh viện Việt Đức” trên 28 bệnh nhân của Phạm Hữu Lư từ năm 2004-2005
6

- Sụn sườn: Là các thanh sụn trong tiếp nối với đầu trước xương sườn
với xương ức. 7 đôi sụn sườn đầu tiên tiếp nối trực tiếp với xương ức, các sụn
sườn VIII, IX, X tiếp nối với xương ức gián tiếp qua sụn sườn 7, xương sườn
XI và XII không tiếp nối với xương ức.
- Cột sống ngực: Gồm 12 đốt sống từ D1 đến D12, các đốt sống này có
kích thước tăng dần từ D1 đến D12. Mỗi đốt sống đều có các phần như: Thân,
cuống, mảnh, mỏm gai, mặt khớp trên, mặt khớp dưới, mỏm ngang. Cột sống
ngực tạo nên phần sau giữa lồng ngực.
1.3.1.2 Cơ thành ngực:
* Nhóm nông: Gồm các cơ.
• Cơ ngực lớn
• Cơ ngực bé
• Cơ dưới đòn
• Cơ răng trước
• Cơ nâng sườn
* Nhóm giữa
• Cơ gian sườn ngoài: Có 11 cơ mỗi bên căng giữa 2 xương sườn
liên tiếp đI từ lồi củ xương sườn ở phía sau đến sụn sườn ở phía
trước tạo thành 1 lá cân đến tận xương ức gọi là màng gian sườn
ngoài. Các thớ cơ chạy theo chiều từ trên xuống dưới từ sau ra
trước.
• Cơ gian sườn trong: Mỗi bên gồm 11 cơ nằm trong khoang gian
sườn kéo từ bờ bên xương ức tới góc sườn ở sau theo. Các thớ cơ
chạy theo hướng từ trên xuống dưới từ trước ra sau.
8
• Cơ gian sườn trong nhất: Nằm sâu nhất bám vào mặt trong của 2
xương sườn liên tiếp các thớ cơ chạy song song với với các thớ
của cơ gian sườn trong.
Thần kinh chi phối các cơ gian sườn là các nhánh thần kinh gian sườn
tương ứng.

10
- Thần kinh liên sườn: Là nhánh trước của 11 đôi dây thần kinh đốt
sống ngực. Các thần kinh nay chia nhánh vận động các cơ liên sườn và da của
thành ngực. Riêng thần kinh dưới sườn 12 chạy dọc theo bờ dưới xương sườn
12 vào thành bụng nhánh bì của nó chạy xường cảm giác cho da vùng mông
- Bạch huyết: Bạch huyết được dẫn qua các mạch bạch huyết chạy theo
bó mạch thần kinh liên sườn đổ vào 2 toán chính là:
• Các hạch bạch huyết cạnh ức: Nằm dọc 2 bên xương ức dọc bó
mạch ngực trong
• Các hạch bạch huyết trước sống: Nằm 2 bên cột sống ngực
Bạch huyết ở các khoang liên sườn kết nối rộng rãi với các hạch nông
nên ung thư vú dễ di căn đến phổi và cột sống.
1.3.2. Các tạng trong ngực
1.3.2.1 Ph iổ : Là cơ quan chính của hệ hô hấp, có 2 phổi là phổi phải và
phổi trái ngăn cách nhau bởi 1 khoang gọi là trung thất.
Phổi phải nặng khoảng 650g, phổi trái nặng khoảng 600g ở nam giới, ở
phụ nữ nhẹ hơn của nam giới
Phổi co gian rất mạnh tùy thuộc chu kỳ thở nên khó xác định thể tích phổi
* Hình thể ngoài của phổi.
- Đỉnh phổi: Là phần phổi nhô lên trên xương sườn 1 nằm ở nền cổ
- Mặt sườn: Mặt này lồi áp vào mặt trong thành ngực có các vết lõm
của xương sườn Ên vào.
Bên trái có khe chếch chạy từ sau ra trước, từ trên xuống rưới chia
phổi trái thành 2 thùy trên và dưới. Phía trước dưới phổi trái có 1 phần phổi
lồi ra giống như cái lưỡi gọi là lưỡi phổi trái.
Bên phải ngoài khe chếch còn có khe ngang chia phổi phải thành 3 thùy
trên, giữa và dưới.
11
- Mặt trung thất: Mặt này hơi lõm, trên mặt nay có 1 chỗ lõm hình
chiếc vợt bóng bàn cán quay xuống dưới đó là rốn phổi là nơi các thành phần

a. Phân chia cây phế quản
Phổi phải
Thùy trên
- Phân thùy đỉnh
- Phân thùy sau
- Phân thùy trước
Thùy giữa
- Phân thùy bên
- Phân thùy giữa
Thùy dưới
- Phân thùy trên
- Phân thùy đáy giữa
- Phân thùy đáy trước
- Phân thùy đáy bên
- Phân thùy đáy sau
Phổi trái
Thùy trên
- Phân thùy đỉnh sau
- Phân thùy trước
- Phân thùy lưỡi trên
- Phân thùy lưỡi dưới
Thùy dưới
- Phân thùy trên
- Phân thùy đáy giữa
- Phân thùy đáy trước
- Phân thùy đáy bên
- Phân thùy đáy sau
Vào các phân thùy phế quản lại chia thành các nhánh phế quản phân
thùy rồi các tiểu phế quản trên tiểu thùy rồi các tiểu phế quản tiểu thùy. Tiểu
thùy là đơn vị cơ sở của phổi. Sụn của cây phế quản cũng thư dần và tồn tại

+ Nhánh trên thùy dưới
+ Nhánh đáy trước
+ Nhánh đáy bên
+ Nhánh đáy giữa
+ Nhánh đáy sau
15
. Động mạch phổi trái đi vào phổi trước phế quản gốc trái, ở rốn phổi
động mạch nằm trên phế quản thùy trên trái.
Các nhánh của động mạch phổi trái
- Nhánh cho thùy trên
+ Nhánh đỉnh
+ Nhánh trước lên
+ Nhánh trước xuống
+ Nhánh sau
+ Nhánh lưỡi
- Nhánh cho thùy dưới
+ Nhánh trên của thùy dưới
+ Nhánh đáy trước
+ Nhánh đáy sau
+ Nhánh đáy bên
+ Nhánh đáy giữa
c. Tĩnh mạch phổi
Mỗi bên có 2 tĩnh mạch phổi đổ vào tâm nhĩ trái gọi là nhánh trên và
nhánh dưới
. Tĩnh mạch phổi phải trên: Do 4 nhánh tập hợp lại
+ Nhánh đỉnh
+ Nhánh trước
+ Nhánh sau
+ Nhánh thùy giữa
. Tĩnh mạch phổi phải dưới: Do 2 nhánh tạo nên

TM cánh tay đầu phải và trái, phần trên của TM chủ trên, TM gian sườn trên
17
TK lang thang, TK tim, TK hoành, TK thanh quản quặt ngược.
Khí quản, thực quản, ống ngực
Di tích tuyến ức
Các hạch bạch huyết cạnh khí, phế quản
Trung thất dưới: Là phần trung thất nằm dưới mắt phẳng ngang di qua
khe giữa đốt sống ngực IV và V. Trung thất dưới lại chi làm 3 phần
+ Trung thất trước: Là khe hẹp nằm giữa xương ức và ngoại tâm mạc.
Có tổ chức liên kết lỏng lẻo, dây chằng ức ngoại tâm mạc, 2-3 hạch bạch
huyết và nhánh trung thất của ĐM ngực trong
+ Trung thất giữa: Phía sau trung thất giữa là mặt phẳng tưởng tượng đi
qua mặt sau khí phế quản. Trong trung thất giữa có tim, ngoại tâm mạc, ĐM
chủ TM phổi, dây TK hoành, phần sâu đám rối tim, các hạch bạch huyết khí
phế quản.
+ Trung thất sau: Là phần trung thất nằm sau mặt phẳng tưởng tượng đi
qua mặt sau khí phế quản. Trong trung thất sau có ĐM chủ ngực, TM đơn,
TM bán đơn, TM bán đơn phụ, thực quản, dây TK X, ống ngực, các hạch
bạch huyết trung thất sau.
1.4. Sinh lý hoạt động hô hấp:
1.4.1. Các thành phần, yếu tố tham gia quá trình hô hấp.
a. Đường dẫn khí: Hô hấp hay quá trình trao đổi khí giữa cơ thể và không khí
bên ngoài. ở kỳ hít vào không khí từ ngoài qua mũi đến khí quản, phế quản,
rồi đến phế nang tại đây diễn ra quá trình trao đổi O2 giữa không khi vào
máu, CO2 từ máu vào không khí. Sau khi trao đổi xong không khí lại được
đẩy ra ngoài ở kỳ thở ra theo hướng ngược lại.
Ngoài chức năng dẫn khí đường dẫn khí còn có chức năng bảo vệ nhờ
các tế bào niêm mạc có lông quét liên tục về phía hầu. Chức năng sưởi Êm
18
không khí nhờ hệ thống lưới mao mạch ở mũi, chức năng phát âm và biểu lộ

* Hệ số nở của phổi giảm làm giảm dung tích sống giảm lưu lượng khí
trong khi thở: Xơ phổi, Tâm phế mạn, dày dính màng phổi
e. Các thành phần của thành ngực: (đã trình bày ở phần giải phẫu thành ngực)
* Khi tổn thương các thành phần của ngực đặc biệt là xương sườn và cơ
hoành ảnh hưởng lớn đến động tác thở do đau, do hạn chế vận động của thành
ngực, do giảm áp lực am khoang màng phổi.
1.4.2. Động tác hô hấp:
Thở là cử động lồng ngực do co giãn cơ hô hấp làm biến đổi thẻ tích
lồng ngực gây biến đổi áp suất trong ngực và trong phế nang tạo ra dòng khí
từ ngoài trời vào phế nang, từ phế nang ra ngoài
F = (P1-P2) x (công thức trang 280 SL)
F: Lưu lượng dòng khí
P1: áp suất cao
P2: áp suất thấp
R: Bán kính ống dẫn
a. Động tác hít vào
Là động tác chủ động, tốn năng lượng do co các cơ làm tăng thể tích
lồng ngực theo cả 3 chiều không gian trong đó cơ hoành là quan trọng nhất.
Ở cuối kỳ thở ra cơ hô hấp ở trạng thái thư giãn và không có dòng khí
lưu chuyển áp suất trong khoang màng phổi khoảng -4mmHg, áp suất trong
phế nang bằng áp suất khí quyển.
20
Bắt đầu hít vào cơ hoành hạ xuống làm tăng đường kính đứng của lồng
ngực. Đồng thời các cơ liên sườn co làm các xương sườn dâng lên tăng đường
kính ngang lồng ngực, xương ức cũng nhô ra trước làm tăng đường kính trước
sau của lồng ngực. Lồng ngực tăng thể tích phổi thụ động nở ra theo làm các
phế nang nở ra áp suất trong phế nang giảm xuồng hút không khí từ ngoài trời
vào bình thường đây là hoạt vô thức.
Hít vào tối đa là cử động theo ý muốn có sự tham gia của các cơ ức đòn
chũm nang xương ức, cơ secrrati nâng nhiều xương sườn, cơ scalen nâng 2

lệch ngang, di lệch chồng. Máu chảy từ ổ gãy xương hình thành ổ máu tụ
dưới da. Nếu có di lệch thường đâm thủng màng phổi và phổi gây TM-TK
khoang màng phổi.
Đối với VTNH đứt xương sườn thường kèm đứt bó mạch TK liên sườn,
gây chảy máu nhiều dẫn đến biến chứng rất nặng.
c. Mảng sườn di động: Là một vùng nào đó của lồng ngực bị mất liên tục và
di động ngược chiều với lồng ngực khi thở. Điều kiện là xương sườn phải gẫy
2 nơi trên 1 xương và từ 3 xương liên tếp nhau trở lên và các điểm gãy khá
gần nhau. Thường gặp trong CT trực tiếp rất mạnh, gây rối loạn nặng nề về
hô hấp. Mảng sườn di động có thể tức thời hay thứ phát.
Các loại mảng sườn hay gặp
- Mảng sườn bên: hay gặp nhất, di động rõ
- Mảng sườn sau: Ýt di động
- Mảng sườn trước: Ýt gặp nhưng suy hô hấp nặng
Ngoài ra còn có các loại mảng sườn trung gian của các loại trên
d. Gãy xương ức: Thường do chấn thương rất mạnh trực tiếp vào vùng xương
ức gây suy hô hấp nặng và thương tổn các tạng trong ngực đặc biệt là chấn
22
thương tim. Thường kèm gãy sụn sườn hàng loạt 2 bên gây mảng sườn di
động trước.
e. Vỡ - thủng cơ hoành
Thủng cơ hoành thường gặp trong VTNH với vị trí vết thương từ KLS
V đường nách giữa trở xuống, gây vết thương ngực bụng.
Vỡ cơ hoành thường gặp trong CTNK do đè Ðp hay ngã cao bên trái
hay gặp hơn bên phải. Bên phải thường kem tổn thương gan, máu bị hút lên
khoang màng phổi gây TMMP dữ dội. Bên trái các tạng bị hút lên ngực gây
thoạt vị hoành, nếu có vỡ ống tiêu hóa dịch tiêu hóa bị hút lên ngực gây
nhiễm trùng màng phổi.
23
1.5.2. Thương tổn khoang màng phổi.

c. Tụ máu phổi: Nhu mô phổi bị rách và dập nát thành từng mảng.
Thường gặp trong tai nạn ngã cao hoặc va chạm mạnh vào lồng ngực. Hậu
quả là chảy máu vào trong lòng phế quản lành lân cận làm xẹp phổi trên diện
rộng rất khó điều trị. Thể nawgnj có thể gây ho ra máu dữ dội rất khó kiểm
soát thường dẫn tới tử vong.
d. Xẹp phổi: Đây là thương tổn chủ yếu của CTLN biểu hiện là các phế
nang bị xẹp lại, phổi không nở ra được không trao đổi khí được gây nên nhiều
hậu quả nặng nề.
Yếu tố gây xẹp phổi:
- TM-TKMP: đè đẩy làm xẹp nhu mô phổi, nhu mô phổi co lại do
mất áp lực âm màng phổi.
- TMMP + đờm dãi trong phế quản làm tắc phế quản, phổi không nở
ra được gây xẹp phổi thực sự.
Hậu quả của xẹp phổi: Do phổi không được thông khí nên càng tăng
tiết đờm dãi từ đó xẹp phổi càng nặng. Về lâm sàng xẹp phổi gây co kéo trung
thất, kéo cơ hoành lên cao, hẹp khoang liên sườn, suy hô hấp…
e. Tổn thương tim và màng tim.
Trong VTNH:
* Thương tổn: Rách màng tim và tim do vật nhọn đâm
* Vị trí: Vết thương thường nằm ở vùng nguy hiểm của tam giác tim
* Hậu quả thường ở 2 dạng:
- Máu chảy ra ngoài hay vào khoang màng phổi do vết thương lớn
thường gây tuer vong Ýt gặp trên lâm sàng.
25