12/7/2014
1
Kỹ thuật và công cụ thu thập
thông tin
TS. Lê Thị Hoàn
Mục tiêu
 Trình bày được các kỹ thuật thu thập thông tin
cơ bản và ưu nhược điểm của mỗi kỹ thuật
 Mô tả được các công cụ thu thập số liệu và ưu,
nhược điểm của từng loại công cụ
 Xác định được các kỹ thuật thu thập thông tin
phù hợp và xây dựng được một phần công cụ
thu thập thông tin phù hợp với chủ đề nghiên
cứu đã chọn.
Mục tiêu, nội
dung NC
Biến số, chỉ
số, kết quả
dự kiến
Kỹ thuật, công
cụ thu thập
số liệu
Chọn đề tài
nghiên cứu
Tính khả thi: Kỹ thuật,
kinh phí, nhân lực, vấn
đề đạo đức…
Cơ sở lựa chọn kỹ thuật thu
thập số liệu
Phân biệt kỹ thuật và công cụ thu thập
thông tin

1. Phỏng vấn sâu
2. Thảo luận nhóm có trọng tâm
3. Quan sát
4. Nghiên cứu trường hợp
5. Phân tích đối tượng trong bối cảnh
6. Đối tượng tự ghi nhật ký
7. Phương pháp ghi nhận thông tin khác: ghi chép,
ghi âm, quay phim, chụp ảnh, vẽ bản đồ…
Các phương pháp thường dùng để thu
thập thông tin trong NCĐT
Phỏng vấn
- Khái niệm:
Là thu thập số liệu bằng cách đặt câu
hỏi để nhận được câu trả lời từ đối
tượng
Có những hình thức phỏng vấn nào mà
bạn biết/đã thực hiện?
Kỹ thuật phỏng vấn
 2 hình thức phỏng vấn:
- Phỏng vấn trực tiếp
- Phỏng vấn gián tiếp
12/7/2014
3
 Phỏng vấn trực tiếp (PVTT)
- Các loại PVTT:
+ PV từng cá nhân
+ PV nhóm đối tượng
+ Sử dụng ca bệnh mẫu
+ Hỏi bệnh, khai thác triệu chứng/bệnh sử
của bệnh nhân

+ Chi phí thấp
+ Có thể phỏng vấn với số lượng lớn
- Nhược điểm:
+ Số liệu thu được có thể sai lệch  cần thử
nghiệm để có hướng dẫn trả lời thật cụ thể, rõ
ràng.
+ Không chủ động được thời gian
+ Số lượng phiếu thu lại thường không đủ
- Sử dụng: Không đủ điều kiện để PVTT, thường
kết hợp cả 2 hình thức, dự đoán được tính khả thi
Kỹ thuật phỏng vấn (tiếp)
 Công cụ:
Bộ câu hỏi
 Khái niệm:
Là thu thập số liệu bằng cách lựa chọn
thông tin có hệ thống qua quan sát sự vật,
hiện tượng, ứng xử, phản ứng, các đặc
trưng của cuộc sống
Bạn đã biết hoặc từng thực hiện hình
thức quan sát nào? Ưu/nhược điểm?
Kỹ thuật quan sát
 Quan sát đối với NC cộng đồng:
- QS việc tuân thủ các thao tác hành nghề của
nhân viên y tế: quy trình khám thai, thực hiện kỹ
năng truyền thông
- Quan sát công trình VS; CSVC, TTBYT … của một
cơ sở y tế.
Kỹ thuật quan sát
12/7/2014
5

+ Khám bệnh Bệnh án nghiên cứu, bảng kiểm
+ Xét nghiệm Bảng kiểm, phiếu điền KQXN
+ QS TT, PT Bảng kiểm, biểu mẫu
+ Đo đạc Biểu mẫu, phương tiện, dụng cụ
đo, lấy mẫu …
12/7/2014
6
Tư liệu sẵn có:
- Bệnh án, kết quả xét nghiệm
- Báo cáo, sổ ghi chép
- Các nghiên cứu trước
- Văn bản v.v.
- Tư liệu của tổ chức, và từ bên ngoài
Kỹ thuật hồi cứu, sử dụng tư liệu
sẵn có
Ưu điểm:
- Nhiều thông tin
- Thông tin từ nhiều năm, nhiều nguồn
Nhược điểm:
- Độ tin cậy hạn chế
- Thường không đáp ứng đúng/đủ yêu cầu của
nghiên cứu
- Khó so sánh (nhất là số liệu trong nhiều năm)
KT hồi cứu, sử dụng tư liệu sẵn có
Khắc phục nhược điểm:
 Chọn lọc
 Đưa về cùng chuẩn
- Xây dựng các biểu mẫu thu thập thông
tin thống nhất
- Định nghĩa các trường hợp ghi nhận, các

sách, báo cáo
Bảng kiểm, biểu mẫu thu thập
thông tin
Thiết kế công cụ thu thập số liệu
Cơ sở cho việc lựa chọn công cụ
Căn cứ vào đâu để lựa chọn công cụ thu thâp
thông tin cho một nghiên cứu?
Thiết kế công cụ thu thập số liệu
Cơ sở cho việc lựa chọn công cụ:
- Mục tiêu và các câu hỏi nghiên cứu;
- Các biến số, chỉ số nghiên cứu;
- Nguồn lực hiện có (kỹ thuật, nhân lực, thời gian,
kinh phí);
- Đặc điểm quần thể nghiên cứu: khả năng nhận
thức, ngôn ngữ, văn hóa.
12/7/2014
8
Thiết kế công cụ thu thập số liệu
Các bước thực hiện
Hãy mô tả lại các bước bạn đã thực hiện
khi thiết kế công cụ cho một nghiên cứu?
Thiết kế công cụ thu thập số liệu
Các bước thực hiện
- Liệt kê danh sách biến số cần thu thập
- Lựa chọn KT thu thập số liệu cho từng biến số
- Xác định loại công cụ sẽ sử dụng: bộ câu hỏi,
bảng kiểm, bệnh án, v.v.
- Phác thảo công cụ
- Thảo luận, thống nhất, chỉnh sửa
- Thử nghiệm và hoàn thiện

cần bám sát các mục tiêu nghiên cứu cũng như
nhu cầu số liệu (các biến số, các chỉ số NC)
 Câu cảm ơn và chữ ký của đối tượng (nếu cần)
Bộ câu hỏi
 Phân loại câu hỏi:
- Câu hỏi đóng
- Câu hỏi mở
- Câu hỏi bán cấu trúc
- Câu hỏi đóng: (một/nhiều lựa chọn)
+ Ưu điểm: Dễ sử dụng, phân tích số liệu.
+ Nhược điểm: Thông tin thu được chỉ giới
hạn với câu hỏi.
+ Khi nào dùng câu hỏi đóng?
Những tình huống đơn giản
Đã biết hết các khả năng trả lời
12/7/2014
10
VD cõu hi úng
Ch theo tụn giỏo no?
1. Pht
2. Thiờn chỳa giỏo
3. Tin lnh
4. Cao i
5. Khỏc
Hin anh cú hỳt thuc khụng?
1. Cú
2. Khụng
VD cõu hi úng
Mt ngy trung bỡnh anh hỳt bao nhiu
iu thuc:

- Câu hỏi bán cấu trúc: Phối hợp giữa hai
loại câu hỏi đóng và mở
¦u ®iÓm: Thu được cả thông tin người NC
muốn biết và thông tin ĐT muốn cung cấp
Nhược điểm:
-
Mất nhiều thời gian hơn và khó kiểm soát.
- Ghi chép câu trả lời khó hơn
- Xử lý số liệu phức tạp hơn
Khi nào dùng câu hỏi bán cấu trúc?
Chưa biết hết các khả năng trả lời
VD câu hỏi bán cấu trúc
 Lý do không đến khám chữa bệnh tại
trạm y tế là gì?
1. Ở xa
2. Đắt
3. Thái độ NVYT không tốt
4. Khác (ghi rõ):…………………………………….
Bộ câu hỏi
Hãy phân loại các câu hỏi sau đây.
1. Ông/bà khám bệnh theo BHYT hay không theo BHYT?
1. Khám BHYT
2. Không có BHYT
2. Lý do ông/bà khám bệnh lần này là gì?3. Lý do ông/bà chọn điều trị tại bệnh viện này là gì?
1. Do tuyến dưới chuyển viện
2. Đến khám lại theo hẹn
3. Tự đến

Bệnh án nghiên cứu
 Khái niệm: Là tập hợp gồm bảng kiểm và các câu hỏi
 Lý do phải có BANC?
- Các thông tin từ bệnh án điều trị hàng ngày thường
chưa đáp ứng được nhu cầu thu thập số liệu;
- Trong một ĐTNC có nhiều người cùng tham gia
khám, điều trị bệnh  cần thống nhất PP khai thác
triệu chứng, phương pháp điều trị, thống nhất tiêu
chuẩn chẩn đoán, lượng hóa và ghi chép các thông tin
để xử lý thống kê.
 Sử dụng BANC: để thu thập số liệu cho một NC mới
bắt đầu hoặc sao chép số liệu từ bệnh án cũ (hồi cứu)
12/7/2014
13
Bệnh án nghiên cứu
 Cấu trúc của BANC:
- Mỗi đề tài có mục tiêu riêng cần có bệnh án phù
hợp để ghi chép các số liệu, thông tin cần thiết
cho các mục tiêu đó
- Cấu trúc chung:
+ Hành chính
+ Phần khám bệnh
+ Phần các kết quả xét nghiệm.
+ Phần theo dõi điều trị.
+ Phần nhận định chung, tóm tắt BA.
Các biểu mẫu
 Các loại biểu mẫu:
- Biểu mẫu thu thập thông tin hồi cứu từ bệnh
án, tư liệu có sẵn, …
- Biểu mẫu ghi chép các kết quả xét nghiệm,