CHUYÊN ĐỀ
PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC ĐỊA LÍ
ĐỀ TÀI THẢO LUẬN
SỬ DỤNG SỐ LIỆU THỐNG KÊ, BIỂU ĐỒ TRONG DẠY
HỌC ĐỊA LÍ
Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Đức Vũ
Học Viên: Dương Thị Thảo - Khóa XX
1.1. Khái niệm
Theo tác giả Nguyễn Trọng Phúc: “Thống kê học là khoa học
nghiên cứu mặt số lượng của hiện tượng, những quy luật của đời
sống kinh tế - xã hội trong mối quan hệ mật thiết với chất lượng,
trong những điều kiện, địa điểm và thời gian nhất định”.
Như vậy, những số liệu về tình hình sản xuất, sản phẩm, sản
lượng, tài nguyên, dân cư, tình hình phát triển nông – công nghiệp…
là những số liệu thống kê.
Chương 1. Số liệu thống kê
1.2. Phân loại
SLTK chia làm 2 loại:
+ Số liệu rời (số liệu riêng biệt)
+ Bảng số liệu
1.3. Vai trò
- Là phương tiện của học sinh trong quá trình nhận thức.
- Làm cơ sở để rút ra các nhận xét khái quát hoặc dùng để minh họa, làm rõ các
kiến thức địa lí.
- Việc phân tích các số liệu giúp học sinh thu nhận được các kiến thức địa lí cần
thiết.
Như vậy, SLTK là một phương tiện dạy học, góp phần giúp học sinh minh họa,
làm rõ kiến thức. Mặt khác, SLTK cũng góp phần giúp học sinh tìm ra tri thức mới
nhờ phân tích số liệu. SLTK là phương tiện dạy học không thể thiếu trong dạy học
Địa lí.
Chương 1. Số liệu thống kê

- Đọc BSL về bản chất là phân tích, so sánh các số liệu theo hàng
ngang và cột dọc, rút ra các nhận xét cần thiết.
+ Cần nắm vững tên bảng, các tiêu đề của bảng, đơn vị tính, yêu
cầu của bài và các tiêu chí cần nhận xét.
+ Phải so sánh các số liệu theo cột dọc và hàng ngang theo trình tự
hợp lí để tránh nhận xét thiếu đối tượng.
+ Trong một số trường hợp cần thiết, phải tiến hành xử lí số liệu
trước khi nhận xét.
Chương 1. Số liệu thống kê
- Để tránh bị sót ý, cần lưu ý:
+ Phân tích câu hỏi, làm rõ yêu cầu, phạm vi nhận xét, phát hiện những
yêu cầu chủ đạo để tập trung làm rõ.
+ Tái hiện các kiến thức cơ bản đã học có liên quan đến yêu cầu của câu
hỏi và các số liệu đã cho để xác định tiêu chí phù hợp. Phác thảo dàn ý trình
bày.
- Kĩ thuật phân tích và nhận xét BSL thông thường được tiến hành như sau:
+ Phát hiện mối liên hệ giữa số liệu theo cột dọc và hàng ngang, chú ý
đến các giá trị nổi bật.
+ Chú ý phân tích từ khái quát đến cụ thể, từ chung đến riêng, từ cao
xuống thấp.
+ Mỗi nhận xét cần có số liệu dẫn chứng cụ thể để tăng sức thuyết phục.
Chương 1. Số liệu thống kê
c) Viết báo cáo ngắn gọn nhận định về tình hình, đặc điểm, sự phát
triển… của một địa phương, khu vực…
- Trong trường hợp này, thường cho nhiều BSL và một số tập hợp số
liệu cần thiết, yêu cầu dựa vào số liệu đó để viết báo cáo cần thiết.
- Để làm yêu cầu của bài, cần phải:
+ Lập dàn ý cho bài báo cáo.
+ Nắm được kiến thức của bài học có liên quan đến đối tượng cần
viết báo cáo.

- Cột kết hợp với điểm
- Cột kết hợp với tròn
- Đường kết hợp với đường
- Cột kết hợp với đường
Chương 2. Biểu đồ
2.2.3. Hình một số loại biểu đồ trong môn Địa lí

Tốc độ tăng trưởng GDP của Mĩ La – tinh
Chương 2. Biểu đồ
Năm
%
1
2
3
4
5
6
1985 1990
1995
2000
2002 2004
6,0
0,5
2,9
0,4
0,5
Biểu đồ thể hiện giá trị sản xuất công nghiệp của Đông Nam Bộ và Đồng Bằng
Sông Cửu Long qua các năm
Chương 2. Biểu đồ
Chương 2. Biểu đồ

75-79
80+
Chương 2. Biểu đồ
Chương 2. Biểu đồ
2.3. Kĩ năng biểu đồ trong môn Địa lí
Trong chương trình môn Địa lí, kĩ năng làm việc với biểu đồ thường có các
loại sau:
+ Tính toán, xử lí số liệu trên biểu đồ
+ Vẽ biểu đồ (lựa chọn biểu đồ thích hợp cần vẽ, vẽ biểu đồ)
+ Phân tích, nhận xét biểu đồ
2.3.1. Tính toán, xử lí số liệu trên biểu đồ
- Kĩ năng này thường được dùng trong phần nhận xét biểu đồ. Việc nhận xét
biểu đồ phải được dựa trên những minh chứng cụ thể về con số, do đó cần
phải tính toán trên biểu đồ để rút ra những nhận xét cần thiết.
- Các phép tính thường không phức tạp (tính gấp/kém mấy lần, hơn/kém
nhau bao nhiêu phần trăm, nhiều/ít hơn bao nhiêu…).
Chương 2. Biểu đồ
2.3.2. Vẽ biểu đồ
Vẽ biểu đồ được tiến hành theo các bước:
+ Lựa chọn dạng biểu đồ thích hợp
+ Tính toán, xử lí số liệu
+ Vẽ biểu đồ
2.3.2.1. Lựa chọn dạng biểu đồ thích hợp
Để lựa chọn được các dạng biểu đồ thích hợp, cần phải căn cứ vào các tiêu chí:
+ Đặc điểm của bảng số liệu
+ Câu hỏi của đề bài (là căn cứ quan trọng nhất)
+ Chức năng của mỗi loại biểu đồ
+ Ngoài ra còn quan tâm đến kĩ thuật vẽ biểu đồ
 Nên thiết lập bảng ma trận dựa trên các tiêu chí để lựa chọn được biểu đồ tối ưu.
Chương 2. Biểu đồ

giải thích cho các nhận xét rút ra từ biểu đồ đã vẽ, cần phải vận dụng
các kiến thức đã học.
Chương 2. Biểu đồ