NHÀ VĂN NGUYÊN HỒNG VÀ TÁC PHẨM
“NHỮNG NGÀY THƠ ẤU”
I - Giới thiệu
Quãng đời ấu thơ là quãng đời ngọt ngào và nhiều kỷ niệm nhất của con
người. Đó là những năm tháng tràn đầy hạnh phúc trong tình thương của cha
mẹ và những người thân. Song không phải ai cũng có một thời thơ với
những kỷ niệm ngọt ngào như vậy. Nhà văn Nguyên Hồng của chúng ta đã
phải nếm trải một tuổi thơ đầy cay đắng, uất hận và buồn tủi, đói khổ, lam lũ
… Quãng đời thơ ấu ấy được nhà văn ghi lại đầy cảm động qua những trang
tự truyện đầm đìa nước mắt và sự căm giận trong “Những ngày thơ ấu”.
Cuốn tiểu thuyết này được nhà văn viết năm 20 tuổi gồm 9 chương thấm
đẫm tinh thần nhân đạo sâu sắc đã làm rung động bao tâm hồn bạn đọc vì
“Nó là sự rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại”. Chương 4 của cuốn
hồi ký này là đoạn trích “trong lòng mẹ”
II – Vài nét về tác giả, tác phẩm
1) Tác giả:
- Nguyên Hồng (1918 – 1982) ở Nam định.
- Mồ côi bố vì bố bị ho lao nên mất sớm, nghà nghèo, người mẹ trẻ
nghèo khổ bị khinh rẻ phải tha phương cầu thực.
- NH phải thôi học khi vừa đậu xong tiểu học và bắt đầu cuộc đời đói
khổ, lam lũ, lang thang đầu đường xó chợ, chung đụng với đủ các hạng trẻ
em nghèo đói, du đãng … trong xã hội cũ.
- Lớn lên lại bị đày đoạ, tù tội, lại thêm cảnh đói khổ do thất nghiệp kéo
dài, NH tưởng như là sẽ chết đau đớn ở cái tuổi 16. Nhưng anh nghĩ, dù có
chết đi cũng phải để lại cho cõi đời mà anh yêu mến một cái gì vừa tinh
khiết, trong sáng, vừa tha thiết yêu thương nhất của tâm hồn. Và anh bắt đầu
viết – viết suốt ngày suốt đêm, viết một cách đau khổ say mê, bất chấp “cái
đói ê ẩm thấm thía vô cùng trong đêm mưa lạnh hoang vắng. (Với anh, viết
văn là một lẽ sống)
- Ngay từ những trang viết đầu tay, ông đã hướng ngòi bút của mình vào
những người nghèo khổ, bất hạnh. Và ông thuỷ chung với con đường văn

3.Tóm tắt:
- Gần đến ngày giỗ đầu bố, mẹ của bé Hồng ở Thanh Hoá vẫn chưa về.
Một hôm người cô gọi bé Hồng đến bên cười hỏi là bé Hồng có muốn vào
Thanh Hoá chơi với mẹ không Biết những rắp tâm tanh bẩn của người cô,
bé Hồng đã từ chối và nói cuối năm thế nào mẹ cũng về. Cô lại cười nói. Cô
hứa cho tiền tàu vào thăm mẹ và thăm em bé. Nước mắt bé Hồng ròng ròng
rớt xuống, thương me vô cùng. Người cô nói với em các chuyệ về người mẹ
ở Thanh Hoá : mặt mày xanh bủng, người gầy rạc ngồi cho con bú bên rổ
bóng đèn, thấy người quen thì vội quay đi, lấy nón che Bé Hồng vừa khóc
vừa căm tức những cổ tục muốn vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến
cho kì nát vụn mới thôi. Cô nghiêm nghị đổi giọng bảo bé Hồng đánh giấy
cho mẹ về để rằm tháng Tám « giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ
tủi cho cậu mày »
- Bé Hồng chẳng phải viết thư cho mẹ đến ngày giỗ đầu của bố, mẹ về
một mình, mua cho bé Hồng và em Quế bao nhiêu là quà. Chiều tan học ở
trường ra, thoáng thấy một người đàn bà ngồi trên xe kéo giống mẹ, bé chạy
theo và gọi : « Mợ ơi ! Mợ ơi ! Xe chạy chậm lại, mẹ cầm nón vẫy lại. Con
nức nở, mẹ sụt sùi khóc. Em thấy mẹ vẫn tươi sáng, nước da mịn, gò má
màu hồng. Miệng xinh xắn nhai trầu thơm tho. Bé Hồng ngả đầu vào cánh
tay mẹ. Mẹ xoa đầu con và dỗ : « Con nín đi ! Mợ đã về với các con rồi
mà ».
III – Phân tích chương “trong lòng mẹ”
1)Sự kiện 1: Tình cảnh đáng thương và nỗi đau của bé Hồng
2
Qua đoạn 1 và qua lời tự thuật của nhân vật “tôi”, ta thấy chú bé
Hồng có tình cảnh đáng thương như thế nào ?
* Tình cảnh đáng thương của Hồng
- Hồng mồ côi cha gần 1năm
- Mẹ Hồng do bị mọi người hắt hủi, khinh ghét, xa lánh nên phải đi vào
Thanh hoá tha phương kiếm sống. Người mẹ khốn khổ ấy một phần vì túng

em bé”. Bà ta cố ngân dài từ “em bé” thật ngọt. Đấy là những tiếng đầy
dụng ý xấu xa. Thấy mẹ bị xúc phạm, Hồng không thể tiếp tục ghìm nén nỗi
tủi cực. Chú bé từ chỗ “im lặng cúi đầu” đến “nước mắt ròng ròng rớt xuống
hai bên mép rồi chan hoà đầm đìa ở cằm và ở cổ. Một trạng thái tình cảm
phức tạp vừa đau đớn, vừa uất nghẹn nảy sinh trong tâm hồn thơ trẻ, khiến
bé Hồng “cười dài trong tiếng khóc”. Bé Hồng cười vì hiểu thấu tâm địa độc
hiểm của bà cô, khinh bỉ thái độ lèo lá, giả dối, độc ác, nhẫn tâm của bà. Em
3
“Khóc” vì thương nhớ mẹ, tiếng khóc uất ức, căm ghét những hủ tục phong
kiến đã chôn vùi, đày đoạ bao số phận người phụ nữ. Nỗi đau đớn tủi cực
và cả nỗi căm giận buộc phải nén lại của chú bé sâu sắc biết chừng nào.
+ Dường như chưa cho thế là đủ, bà cô còn “tươi cười” kể cho chú bé
nghe rằng “mẹ chú ăn vận rách rưới, mặt mày xanh bủng, ngồi cho con bú ở
chợ ….” => chú bé chưa nghe hết câu đã nghẹn họng “khóc không ra tiếng”.
Chú đau đớn vô cùng, tình cảm dâng trào mạnh mẽ, cuồng nhiệt đến mức
bật thành giả thiết: “Giá những cổ tục là một vật như hòn đá hay cục thuỷ
tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì
nát vụn mới thôi”. Câu văn có vẻ dồn dập, xô bồ, nhiều thành phần đồng vị
ngữ quen gặp ở Nguyên Hồng mỗi khi gặp cảm xúc trào dâng ào ạt. Hồng
căm ghét cực độ những hủ tục đã đầy đoạ mẹ mình. Lòng căm phẫn cao độ
ấy được NH diễn tả bằng những hình ảnh cụ thể, gợi cảm, nhịp văn dồn dập,
gấp gáp tựa như sự uất hận của bé ngày một tăng tiến. Hồng muốn “cắn,
nhai, nghiến” một cách nát vụn những hủ tục ấy. Ba động từ ấy chỉ ba trạng
thái phản ứng của Hồng ngày càng dữ dội để thể hiện nỗi căm phẫn tới cực
điểm
- Trong lòng chú bé Hồng luôn có hình ảnh người mẹ có “vẻ mặt rầu rầu
và hiền từ”. Mặc dù mẹ Hồng bỏ nhà ra đi giữa sự khinh miệt của đám họ
hàng cay nghiệt, mặc dù non một năm mẹ chú không gửi cho chú một lá thư,
một lời nhắn hỏi, một đồng quà, chú bé vẫn đầy lòng yêu thương và kính
mến đối với mẹ mình.

- Thâm tâm: Bà ta cố ý, tìm mọi cách nói xấu mẹ Hồng, rắp tâm tanh bẩn
là gieo rắc vào đầu óc chú bé những hoài nghi để chú bé khinh miệt và
ruồng rẫy người mẹ.
Đặc điểm nổi bật của người đàn bà này là sự tàn nhẫn và độc ác. Là
người trong gia đình, chắc chắn bà ta không lạ gì nỗi khổ xa mẹ, tình cảm
của đứa cháu mồ côi cha đối với mẹ, và chắc chắn bà ta thừa thấu hiểu Hồng
là một chú bé dễ xúc cảm và rất mau nước mắt. Và bà ta cũng biết rõ về tình
cảnh khốn khổ của chị dâu mình. Đáng lẽ trong hoàn cảnh ấy, bà ta sẽ phải
chăm sóc, an ủi đứa cháu, giúp nó dịu bớt nỗi đau mất cha và nhất là nỗi đau
xa mẹ. Nhưng bà ta hoàn toàn khác, bà ta tìm mọi cách hành hạ, giễu cợt nỗi
đau xa mẹ của Hồng, rắp tâm chia lìa tình cảm mẹ con, huỷ diệt niềm yêu
thương kính trọng của chú bé Hồng đối với người mẹ khốn khổ. đồng thời
bà ta cũng lấy làm hả hê thích thú trước tình cảnh khốn khổ của chị dâu.
=> Nhân vật bà cô được thể hiện khá sắc sảo, sinh động. Chỉ cần ghi lại
một cuộc trò chuyện, đối thoại bằng mấy câu nói, có kèm theo vài chi tiết
gợi tả giọng điệu, cử chỉ, nhà văn dựng lại khá sinh động chân dung nhân
vật bà cô tiêu biểu cho một hạng người. Bà ta chẳng những tiêu biểu cho cái
thành kiến cổ hủ, phi nhân đạo của xã hội khi đó, mà còn là người đàn bà có
tâm địa đen tối khi cố ý khoét sâu vào nỗi đau rướm máu trong tâm hồn
nhạy cảm của đứa cháu mồ côi, cố ý gieo vào lòng nó thái độ khinh miệt,
ruồng rẫy đối với người mẹ mà nó vô vàn yêu thương.
2)Sự kiện hai: Cuộc gặp gỡ đầy nước mắt của niềm vui và hạnh phúc
Phần cuối của chương hồi ký thuật lại cảnh bé Hồng bất ngờ được gặp
mẹ. Niềm vui, niềm hạnh phúc tuyệt vời được trở về “trong lòng mẹ” của
đứa trẻ “thiếu thốn một tình thương ấp ủ “là kỷ niệm sâu sắc nhất, ngọt ngào
nhất của cuộc gặp gỡ ấy
Niềm vui sướng cao độ của Hồng khi gặp mẹ được diễn tả bằng
những chi tiết nào ? Hãy tìm và phân tích ?
Tác giả đặc biệt miêu tả những cảm xúc bên trong của Hồng, đó là
những cảm xúc gì ?

nước da mịn, làm nổi bật mầu hồng của hai gò má”. Em đã có một phán
đoán rất người lớn và cũng rất trẻ thơ “hay tại sự sung sướng bỗng được
trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp
như thuở còn sung túc”. Cảm xúc này là kết quả của tâm trạng Hồng sau
những cuộc đối thoại đầy cay đắng với bà cô.
- Cảm giác khi nằm trong lòng mẹ được hình dung rất tỉ mỉ, cụ thể: “tôi
ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi. Cảm giác
ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi
và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho
lạ thường”. Có thể nói, tác giả đã mổ xẻ, tách bạch từng cảm giác sung
sướng đến mê li, rạo rực cả người khi được hít thở trong bầu không khí của
tình mẹ con tuyệt vời.
- Từ những cảm giác đê mê sung sướng của chú bé khi nằm “trong lòng
mẹ”, nhà văn nêu lên nhận xét khái quát đầy cảm động về sự êm dịu vô
cùng của người mẹ trên đời: “Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp
mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán
xuống cằm và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu
6
vô cùng” Dường như tất cả mọi giác quan của chú bé đều thức dậy và mở ra
để cảm nhận tận cùng những cảm giác rạo rực, sung sướng cực điểm khi
nằm trong lòng mẹ, tận hưởng cái “êm dịu vô cùng” đó của người mẹ. Chú
không nhớ mẹ chú đã hỏi những gì và chú đã trả lời những gì. Hồng lúc ấy
chỉ là chú bé con trở về trong lòng người mẹ yêu dấu, rất thơ ngây và trong
trắng.
=> Tóm lại, khi gặp mẹ, Hồng đã tỏ rõ những cảm xúc mãnh liệt của
mình. Có lẽ chưa nhà văn nào diễn tả tình mẹ con một cách chân thật và sâu
sắc, thấm thía như dưới ngòi bút của Nguyên Hồng. Ông đã viết những dòng
miêu tả tâm lí trẻ thơ rất hay, xúc động có thể xếp vào những trang miêu tả
tâm lí đặc sắc nhất của văn chương Việt Nam. Đằng sau những dòng chữ,
những câu văn trên đã là “những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ

chúng. Qua sự chọn lọc và đào thải của thời gian, những kỷ niệm, những
7
cảm giác từ tuổi ấu thơ phải là những gì thật sự lắng đọng, mạnh mẽ và sâu
sắc đến mức có thể đi mãi với ta trong suốt cuộc đời.
- Ngoài những nghệ thuật trên, chúng ta trân trọng tài năng bẩm sinh của
người nghệ sỹ. Chương truyện này thực sự hấp dẫn gây xúc động đối với
người đọc có lẽ bởi sau từng câu, từng chữ đều thẫm đẫm tình cảm chân
thành, tâm huyết của nhà văn.
B. BÀI TẬP NÂNG CAO
Câu1:
Chứng minh Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và
trẻ em qua đoạn trích Trong lòng mẹ
Văn của Nguyên hồng giàu cảm xúc,ngọt ngào và nhuần nhị rất hợp với
những kỉ niệm về mẹ và về tuổi thơ.Phải chăng vì lẽ đó mà có ý kiến đã cho
rằng “Nguyên hồng là nhà văn của phụ nhữ và nhi đồng”.Lời nhận định khái
quát gần trọn sự nghiệp sáng tác của Nguyên hồng và đặc biệt đúng ở đoạn
trích Trong lòng mẹ.
Nguyên hồng đến với phụ nữ và trẻ em không phải như là một sự ngẫu
nhiên.Ngay từ hai tập sách đầu tay, tiểu thuyết Bỉ vỏ và hồi ký Những ngày
thơ ấu, nhà văn đã dụng công viết về những gian truân của họ.Từng có lúc
nếm trải cuộc sống cùng cực ở xóm Cấm,Hải Phòng,Nguyên hồng hiểu
những nỗi đắng cay kia như chính cuộc đời mình.Có thể nói những trang hồi
ký về “ngày thơ ấu”là những trang văn đậm sâu kỷ niệm về tình mẫu tử,ở
đó,tác giả đã để cho tình thương yêu vượt lên bao định kiến hằn học mà tỏa
sáng.
Trong lòng mẹ là một đoạn trích ngắn gọn gồm ba nhân vật:hai người phụ
nữ và một cậu bé trai.Ba nhân vật khác nhau về tính cách nhưng đều đã hiện
lên sinh động và đầy ấn tượng dưới ngòi bút của Nguyên hồng.Đoạn trích
chứng tỏ sự am hiểu sắc của nhà văn về phụ nữ và trẻ em.Đặc biệt là sự nắm
bắt cá tính và tâm lý.

lọc từ lòng yêu thương của Nguyên Hồng,từ những kỷ niệm tuổi thơ đẹp đẽ
và sâu sắc về người mẹ kính yêu.
Tham khảo thêm :
1. Giải thích:
- Đề tài: Nhìn vào sự nghiệp sáng tác của Nguyên Hồng, người đọc dễ nhận
thấy hai đề tài này đã xuyên suốt hầu hết các sáng tác của nhà văn.: Những
ngày thơ ấu, Hai nhà nghề, Bỉ vỏ
- Hoàn cảnh: Gia đình và bản thân đã ảnh hưởng sâu sắc đến sáng tác của
nhà văn. Bản thân là một đứa trẻ mồ côi sống trong sự thiếu thốn cả về vật
chất lẫn tinh thần lại còn bị gia đình và xã hội ghẻ lạnh .
- Nguyên Hồng được đánh giá là nhà văn của phụ nữ và trẻ em không phải
vì ông viết nhiều về nhân vật này. Điều quan trọng ông viết về họ bằng tất cả
tấm lòng tài năng và tâm huyết của nhà văn chân chính. Mỗi trang viết của
ông là sự đồng cảm mãnh liệt của người nghệ sỹ , dường như nghệ sỹ đã hoà
nhập vào nhân vật mà thương cảm mà xót xa đau đớn, hay sung sướng, hả
hê.
2. Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ.
a. Nhà văn đã thấu hiểu và đồng cảm sâu sắc cho nỗi bất hạnh của
người phụ nữ
- Thấu hiểu nỗi khổ về vật chất của người phụ nữ. Sau khi chồng chết vì nợ
nần cùng túng quá, mẹ Hồng phải bỏ đi tha hương cầu thực buôn bán ngược
xuôi dể kiếm sống . Sự vất vả, lam lũ đã khiến người phụ nữ xuân sắc một
thời trở nên tiều tuỵ đáng thương “Mẹ tôi ăn mặc rách rưới, gầy rạc đi ”
9
- Thấu hiểu nỗi đau đớn về tinh thần của người phụ nữ : Hủ tục ép duyên đã
khiến mẹ Hồng phải chấp nhận cuộc hôn nhân không tình yêu với người đàn
ông gấp đôi tuổi của mình. Vì sự yên ấm của gia đình, người phụ nữ này
phải sống âm thầm như một cái bóng bên người chồng nghiện ngập. Những
thành kiến xã hội và gia đình khiến mẹ Hồng phải bỏ con đi tha hương cầu
thực , sinh nở vụng trộm dấu giếm.

bé khi bị bà cô xúc phạm
b. Nhà văn trân trọng, ngợi ca phẩm chất cao quý của trẻ thơ:
- Tình yêu thương mẹ sâu sắc mãnh liệt . Luôn nhớ nhung về mẹ . Chỉ mới
nghe bà cô hỏi “Hồng, mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mợ mày
không”, lập tức, trong ký ức của Hồng trỗi dậy hình ảnh người mẹ.
- Hồng luôn tin tưởng khẳng định tình cảm của mẹ dành cho mình. Dẫu xa
cách mẹ cả về thời gian, không gian, dù bà cô có tinh ma độc địa đến đâu thì
10
Hồng cũng quyết bảo vệ đến cùng tình cảm của mình dành cho mẹ . Hồng
luôn hiểu và cảm thông sâu sắc cho tình cảnh cũng như nỗi đau của mẹ .
Trong khi xã hội và người thân hùa nhau tìm cách trừng phạt mẹ thì bé Hồng
với trái tim bao dung và nhân hậu yêu thương mẹ sâu nặng đã nhận thấy mẹ
chỉ là nạn nhân đáng thương của những cổ tục phong kiến kia . Em đã khóc
cho nỗi đau của người phụ nữ khát khao yêu thương mà không được trọn
vẹn . Hồng căm thù những cổ tục đó: “Giá những cổ tục kia là một vật
như thôi”
- Hồng luôn khao khát được gặp mẹ. Nỗi niềm thương nhớ mẹ nung nấu tích
tụ qua bao tháng ngày đã khiến tình cảm của đứa con dành cho mẹ như một
niềm tín ngương thiêng liêng thành kính. Trái tim của Hồng như đang rớm
máu, rạn nứt vì nhớ mẹ .Vì thế thoáng thấy người mẹ ngồi trên xe, em đã
nhận ra mẹ ,em vui mừng cất tiếng gọi mẹ mà bấy lâu em đã cất giấu ở trong
lòng
c. Sung sướng khi được sống trong lòng mẹ.
- Lòng vui sướng được toát lên từ những cử chi vội vã bối rối từ giọt nước
mắt giận hờn, hạnh phúc tức tưởi, mãn nguyện
d. Nhà thơ thấu hiểu những khao khát muôn đời của trẻ thơ:
- Khao khát được sống trong tình thương yêu che chở của mẹ, được
sống trong lòng mẹ.
Cảm nhận tình mẫu tử trong "trong lòng mẹ" của Nguyên Hồn
Nói đến Nguyên Hồng, người ta nhớ ngay một giọng văn như trút cả bao

hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái
tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha phương cầu
thực. Nhưng đời nào lòng thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những
rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến…”
Nhưng ta cũng nhận ra những vết thương lòng đau nhói mà bé Hồng
đã sớm phải gánh chịu. Sự tra tấn tinh thần thật ghê gớm. Sức chịu đựng của
một cậu bé cũng có chừng mực. Ta chứng kiến và cảm thương cho từng
khoảnh khắc đớn đau, cậu đã trở thành tấm bia hứng chịu thay cho mẹ
những ghẻ lạnh, thành kiến của người đời: “Tôi lại im lặng cúi đầu xuống
đất: lòng tôi thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay”
Dù đã kìm nén hết mức nhưng những lời độc ác kia vẫn đạt được mục
đích khi đã lấy được những giọt nước mắt tủi nhục của một đứa trẻ không đủ
sức tự vệ . Ta chợt ghê sợ trước loại người như bà cô – họ vẫn lẩn quất đâu
đó quanh ta, với trò tra tấn gặm nhấm dần niềm tin con trẻ. Liệu ta có hoà
chung giọt nước mắt này chăng: “Nước mắt tôi ròng ròng rớt xuống hai bên
mép rồi chan hoà đầm đìa ở cằm và cổ”.
Càng thương cho cậu bé Hồng, ta lại càng căm uất sự ghẻ lạnh của
người đời trước những số phận bất hạnh. Từ nhận thức non nớt, cậu bé ấy
cũng đã kiên quyết bảo vệ mẹ mình, bất chấp những thành kiến ác độc: “Chỉ
vì tôi thương mẹ tôi và căm tức sao mẹ tôi lại vì sợ hãi những thành kiến tàn
ác mà xa lìa anh em tôi, để sinh nở một cách giấu giếm… Tôi cười dài trong
tiếng khóc”. Dường như khoảnh khắc cười dài trong tiếng khóc kia chứa
chất sự phẫn nộ và khinh bỉ không cần giấu giếm Trong thâm tâm, liệu rằng
cậu bé ấy có khi nào oán trách mẹ mình đã nhẫn tâm bỏ con không? Có lẽ
không bao giờ, bởi lẽ niềm khao khát được gặp lại mẹ lúc nào cũng thường
trực trong lòng cậu bé.
Ta xúc động biết bao nhiêu trước khoảnh khắc hồi hộp lo lắng của
cậu bé khi sợ mình nhận nhầm mẹ. Linh cảm và tình yêu dành cho mẹ đã
không đánh lừa cậu, để đền đáp lại là cảm giác của đứa con trong lòng mẹ -
cảm giác được chở che, bảo bọc, được thương yêu, an ủi. Hình ảnh mẹ qua

khảng lùi thời gian trên mười năm. Chân thực, chân thực
đến cùng trong tự kể về mình, đó là giá trị sớm có trong văn
Nguyên Hồng, khiến cho Thạch Lam, trong lời tựa sách in
năm 1941 đã có thể viết: "Đây là sự rung động cực điểm
của một linh hồn trẻ dại". "Trong lòng mẹ" là đoạn trích đã
gây nhiều xúc động mạnh mẽ cho người đọc khi thể hiện
gần như trọn vẹn những tình cảm sâu sắc của tình mẫu tử
thiêng liêng chất chứa trong từng câu chữ.
Đến với tác phẩm của Nguyên Hồng, người ta không phải là
thưởng thức những câu chuyện được dựng xây bằng tưởng
tượng mà Nguyên Hồng đã “lôi kéo” con ngưới cùng sống
chung với cuộc đời số phận của nhà văn – chứ không còn là
nhân vật. Bởi lẽ Những ngày thơ ấu là một phần kỷ niệm
được rứt ra trong tuổi thơ cay cực của chính nhà văn. Nó là
13
những trang hồi ký chứa đầy nước mắt, thổn thức xót xa
của một trái tim sớm phải nếm vị đắng cuộc đời, thiếu vắng
tình thương và luôn khát khao tình yêu của mẹ. Niềm khát
khao ấy cháy bỏng, mãnh liệt như muốn phá tung tất cả để
tìm đến tình thương, tìm đến người mẹ. Và cũng chính từ
tình cảm ấy, người đọc nhận ra ý nghĩa thiêng liêng của tình
mẫu tử. Đó là động lực để giúp những đứa trẻ vượt lên khó
khăn, vượt lên hoàn cảnh bất hạnh để tìm đến một tương lai
rạng ngời. Đó cũng là nguồn sức mạnh vô hình an ủi và chở
che cho những trái tim run rẩy.
Đoạn trích "Trong lòng mẹ" là câu chuyện chân thực
và cảm động về một người mẹ đáng thương phải chạy trốn
những hủ tục khắt khe của xã hội, những định kiến nghiệt
ngã của người đời trói buộc, đọa đày người phụ nữ . Cũng
như đó là một tâm hồn nhạy cảm , trong trắng, thơ ngây

cố tình làm tổn thương tâm hồn thơ trẻ của chính đứa cháu
ruột của mình bằng cáh “gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài
nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn
bà bị cái tội goá chồng, nợ nần cùng túng quá phải bỏ con
cái đi tha phương cầu thực”. Với bé Hồng, trong ký ức hãi
hùng kinh khiếp của tuổi thơ , ấn tượng của giọng nói và nụ
cười rất kịch là hình ảnh không thể xoá mờ. Ta nhận ra,
đàng sau lời nói nhẹ nhàng thản nhiên như không kia là cả
một “tâm xà” mù quáng và thù hận. Nhưng dù hàng ngày
phải đối mặt với con người độc địa ấy, chú bé Hồng vẫn
không “đời nào lòng thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại
bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến”. Chỉ một câu nói
thôi nhưng chứa đựng một lời khẳng định chắc nịch cho một
điều tưởng chừng thật giản dị, tình cảm mẹ con đã là một
mối dây bền chặt mà không gì có thề chia cắt được.
Mặc dù được sống trong một hoàn cảnh vật
chất có phần sung sướng hơn những đứa trẻ lang thang
không có mái nhà nhưng đối với bé Hồng có lẽ hoàn cảnh ấy
lại càng đáng thương hơn. Vốn dĩ đã không nhận đuợc một
chút tình thương từ họ hàng, ấy vậy mà tình thương dành
cho mẹ lại đang bị người khác tước đoạt mất. Bé Hồng bị
bao bọc bởi lòng ganh ghét đố kị, một cuộc sống căng thẳng
vây lấy tâm hồn vì luôn phải chịu đựng áp lực từ chính người
thân. Nỗi đau đó lại càng đau hơn gấp ngàn lần so với sự
thiếu thốn về vật chất. Nhưng dù sống trong hoàn cảnh như
vậy, tình cảm bé Hồng đối với mẹ vẫn không hề mai một.
Tâm hồn trẻ thơ thánh thiện ấy đáng quí biết dường nào!
Vẫn là một đứa trẻ vô tư, nhưng bé Hồng đã già trước tuổi
khi biết căm tức thành kiến tàn ác, quyết tâm bảo vệ mẹ
đến cùng, cố chống lại sự xạm nhập của những tư tưởng xấu

khẳng định cho niềm mong mỏi được gặp mẹ của bé Hồng.
Bởi không phải những xúc cảm mãnh liệt thôi thúc thì tiếng
nói cất lên sẽ rất e dè ,thận trọng, thậm chí không dám cất
lên khi chưa chắc chắn. Nhưng dẫu cho có sự mơ hồ, tình
mẫu tử thiêng liêng, nỗi nhớ nhung khắc khoải trong bao
năm xa cách, tiếng gọi đã vang lên đến độ đã níu kéo được
chân người, xé toạc không gian. Nhưng sự “ngờ ngợ” ấy đã
không còn mơ hồ nữa, khi người thiếu phụ dừng xe lại và bé
Hồng nhận ra đích thị là mẹ. Người mẹ trở về trong niềm
vui, hân hoan và hạnh phúc của đứa con trai bé bỏng. Lần
nữa, bé Hồng lại cất tiếng khóc khi được đón nhận sự chở
che, thương yêu, bảo bọc: “Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu
tôi hỏi thì tôi oà lên khóc rồi cứ thế nức nở”. Nếu những lần
trước là tiếng khóc kìm nén, những giõt nước mắt rưng rưng
không tràn ra được thì giờ đây lại là những tiếng nức nở làm
vơi đi nỗi uất ức, tủi cực trong lòng. Tiếng khóc vang vọng
hơn không còn chất chứa nỗi niềm xót xa mà tràn trề niềm
hạnh phúc. Giọt nước mắt hôm nay hoà chung giữa hai con
16
người, là sự oà vỡ của cả hai tâm hồn mẹ – con làm nên tình
mẫu tử.
Hình ảnh người mẹ được diễn tả bằng những nét tươi
tắn sinh động trong đôi mắt nhìn của đứa con, mẹ vẫn đẹp
một cách lạ lùng. Vẻ đẹp ấy không cần rực rỡ mà nó chỉ giản
dị và vô cùng thân thương. Bởi trong cái nhìn của bé Hồng
bằng tất cả sự xúc động và tình thương vô bờ bến thì mẹ
bao giờ chẳng là người đẹp nhất! Từ đó, gợi đến niềm ước
mơ mà bất kỳ đứa con nào cũng khát khao khi đứng trước
mẹ “Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào
bầu sữa nóng của người mẹ, để người mẹ vuốt ve từ trán

nhân đạo sâu sắc mà còn là một triết lí về giá trị tình cảm
gia đình, thấm đượm chất thơ giữa cuộc đời nhiều cay c
18