Thực hành công tác xã hội cá nhân
LỜI MỞ ĐẦU
Con người khi sinh ra ai cũng đều trải qua thời kỳ ấu thơ, đó là khoảng thời
gian mà mỗi chúng ta đều muốn trân trọng và gìn giữ. Ở nơi đó con người
luôn đầy ắp những ký ức hồn nhiên, trong sáng, là lúc chúng ta bắt đầu khám
phá, ước mơ và cảm nhận về thế giới xung quanh. Nhưng, điều bình dị đó
không phải bất cứ ai cũng có được. Trong cuộc sống mà chúng ta đang trải
qua, có biết bao người không còn biết đến tuổi thơ của mình, có người vì
muốn quên lãng mà để tự nó chìm sâu vào tiềm thức, nhưng còn có những
người không cảm nhận được - những em bé tự kỷ. Tự kỷ là một căn bệnh mà
người ta thường ví như sự tự trừng phạt của con người, khi mà chúng ta đang
từng ngày cố gắng thể hiện mình thì những người đó lại ngày càng muốn thu
hẹp bản thân, gói gọn trong một cái vỏ bọc cứng cỏi. Nếu không được tự mình
chứng kiến thì có lẽ ít ai thấu hiểu được nỗi khốn khổ của những bậc làm cha,
làm mẹ sinh con mắc chứng bệnh này. Tự kỷ có rất nhiều dạng và mức độ
biểu hiện khác nhau, trong đó asperger là một rối loạn phổ tự kỷ mà ai mắc
phải thường dễ bị nhầm lẫn với biệt hiệu “thần đồng”, bởi trong số những trẻ
bị asperger có những em có trí thông minh vượt trội và khả năng mà ít ai có
thể đạt được. Tuy nhiên nếu không được phát hiện và chữa trị kịp thời thì
những em bé đó không chỉ không phát huy được tài năng mà còn mang theo
ảnh hưởng nặng nề trong suốt cả cuộc đời. Có lẽ cũng vì lý do đó trong đợt
thực hành CTXH cá nhân lần này, tôi đã chọn trường hợp em Bi - một đứa bé
mắc chứng asperger làm thân chủ cho hoạt động thực hành của mình. Qua đó
giúp mọi người có cái nhìn chân thực hơn về căn bệnh nhiều tiềm ẩn này.
Bài báo cáo có thể chưa trình bày và diễn đạt một cách hoàn thiện nhất nhưng
đó là kết quả của những nỗ lực mà bản thân em đã trải nghiệm, rất mong sự
đóng góp nhiệt tình của quý thầy cô để em có thể có cái nhìn sâu sắc hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
1
Thực hành công tác xã hội cá nhân

âm, nhiều cung điệu lên xuống không thích ứng với hoàn cảnh, rối loạn trong
cách sử dụng đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất “tôi, con” với đại từ nhân xưng
ngôi thứ 2, 3.
- Hội chứng tự kỷ đặc hiệu được phát hiện rất sớm, khi trẻ lên 2-3 tuổi
hoặc sớm hơn, thậm chí có thể phát hiện được một vài dấu hiệu báo động vào
những tuần lễ đầu tiên sau ngày sinh. Tuy nhiên trẻ Asperger lại chỉ có thể
phát hiện sau khi trẻ lên 2 tuổi. Trong rất nhiều trường hợp, kết quả chỉ được
xác định một cách dứt điểm và rõ ràng khi trẻ lên 7-8 tuổi.
- Trẻ Asperger có trí tuệ trung bình hoặc trên trung bình, một số trẻ đạt
mức IQ trên 120 (thông minh)
- Trẻ vẫn có ngôn ngữ và có khả năng trao đổi, tiếp xúc. Tuy nhiên lý
luận của các trẻ này rườm rà, vòng vo, khó hiểu. Trẻ có thể dùng ngôn ngữ để
trao đổi với người khác, bằng những hình ảnh đơn sơ, ngắn gọn. Trẻ không có
khả năng chủ động và thể hiện những quan hệ tác động qua lại đòi hỏi nhiều
lý luận sáng tạo
- Trẻ có xu thế sống cô độc
- Những người mắc hội chứng này có sở thích đặc biệt về mặt kỹ thuật và
toán học
- Có trí nhớ phong phú lạ thường
- Khó khăn trong việc tạo các mối quan hệ bạn bè cùng trang lứa.
- Thích chơi với những trẻ lớn tuổi hơn.
- Khó khăn trong việc hiểu các luật chơi khi chơi với bạn.
- Có thể chậm nói
- Trẻ có nhiều vốn từ nhưng lại gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp.
- Trẻ thường hiểu một câu nói theo đúng một nghĩa đen.
- Thường học thuộc lòng nhiều hơn là tìm hiểu ý nghĩa.
- Có những câu nói nghe rất ngây thơ.
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
3
Thực hành công tác xã hội cá nhân

động, tự gây thương tích hoặc động kinh.
3. Nguyên nhân
Hiện nay vẫn chưa xác định được nguyên nhân rõ ràng gây nên chứng
Asperger. Tuy nhiên các nhà nghiên cứu thấy rằng, có sự tác động giữa các
yếu tố di truyền và yếu tố môi trường. Có những giả thuyết cho rằng có thể có
sự thay đổi nào đó trong quá trình phát triển não bộ của trẻ. Không tìm thấy
bằng chứng có liên quan đến các phương pháp giáo dục nuôi dạy trẻ.
4. Chẩn đoán
Chứng Asperger thay đổi rất rộng, các cá thể khác nhau thì có những biểu
hiện khác nhau, nên việc chẩn đoán đôi khi gặp nhiều khó khăn. Trẻ Asperger
thường được chẩn đoán muộn do biểu hiện triệu chứng không rõ ràng ngay từ
nhỏ. Đôi khi khó phân biệt với trẻ phát triển bình thường có vài đặc điểm rối
loạn. Phụ huynh của trẻ rối loạn Asperger thường rất tự hào về khả năng đặc
biệt của con mình, ít chú ý đến những khiếm khuyết mà trẻ đang mắc phải.
Hội chứng này thường được chẩn đoán sau khi trẻ khá lớn và bắt đầu có
những khó khăn trong giao tiếp.
Chẩn đoán bệnh thường dựa vào các biểu hiện của trẻ ở nhà, nhà trường
và nơi khám bệnh. Trẻ phải được sự thăm khám, quan sát và làm các test chẩn
đoán của các nhà chuyên môn. Đặc biệt là phải có thời gian dài theo dõi để có
thể đưa ra một chẩn đoán chính xác. Chính vì vậy, khi chúng ta nhận thấy trẻ
có những biểu hiện bất thường không giống với những đứa trẻ cùng trang lứa
thì cha mẹ nên cho trẻ đến khám tâm lý sớm hơn để trẻ có thể được can thiệp
sớm hơn. Điểu này có thể giúp ít nhiều cho chính bản thân trẻ. Giúp trẻ phát
huy tốt những khả năng đặc biệt của mình và hạn chế tối đa những khiếm
khuyết.
5. Khả năng của trẻ Asperger.
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
5
Thực hành công tác xã hội cá nhân
Những đứa trẻ Asperger có những sở thích rất tiêu biểu và độc đáo,

chán nản vì không tìm thấy trường hợp đáng chú ý, em lên nhà một người chị
kết nghĩa chơi, ở đây em đã tìm thấy cái mình cần. Đối tượng mà em tiếp cận
trong đợt thực hành lần này là một cậu bé 7 tuổi, cháu ruột của người chị ấy.
Có thể nhờ sự quen biết này mà việc thu thập các thông tin về thân chủ đối với
em khá thuận lợi và đầy đủ.
2. Mô tả về thân chủ
2.1. Mô tả về thân chủ
Họ và tên: Trần Việt Ph Bí danh: Bi
SN: 2003 Giới tính: Nam
Quê quán: Phường Ngọc Lâm - Q.Long Biên - Hà Nội
Thành phần gia đình:
- Bố: Trần Xuân Việt Nghề nghiệp: Kỹ sư xây dựng
- Mẹ: Lê Yến Phương Nghề nghiệp: Biên tập viên
- Em trai: Trần Nhật Minh Bí danh: Bo
SN: 2006
Tiểu sử bản thân:
Trần Việt Phương sinh ra trong một gia đình khá giả tại phường Ngọc
Lâm - Q.Long Biên - Hà Nội. Từ nhỏ em là một đứa trẻ rất đặc biệt, mọi
người vẫn gọi em là thần đồng.
Lúc mới 6 tháng tuổi em đã bập bẹ nói, từ đầu tiên mà em thốt ra không
phải là bố hay mẹ mà là Dì. Bởi theo mẹ em thì từ lúc sinh ra Dì của bé
thường quan tâm và hay chơi với bé trong khi bố mẹ bận bịu làm ăn.
1 tuổi rưỡi em đã có thể phân biệt các số đếm và đọc được bảng chữ cái.
2 tuổi em đã đọc và viết thành thạo.
3 tuổi em đã sử dụng máy vi tính và đến 5 tuổi em có thể cài đặt lại một
số phần mềm nếu được bố mẹ hướng dẫn hoặc nhìn thấy ai đó thao tác dù chỉ
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
7
Thực hành công tác xã hội cá nhân
một lần. Mặt khác, Dì em còn bảo em có một trí nhớ rất tốt, đó là chỉ cần đọc

- Không! Cháu vẫn đang ở nhà mà!
- Không! bị lạc rồi, giờ không tìm thấy đường về nhà, thế là từ nay sẽ đi
lang thang
Khi được đưa về Hà Nội học, em hầu như không tiếp xúc với bạn bè, đến
lớp ít khi phát biểu và chỉ ngồi học nghiêm túc các môn mà em thích, thời gian
còn lại em thường làm những việc rất khó hiểu và kỳ quặc như: nói chuyện
một mình hoặc với một đồ vật gì đó, viết vẽ linh tinh Thầy cô rất lo lắng và
thường thông báo cho gia đình nếu em có biểu hiện gì đó không bình thường,
các bạn trong lớp thấy Ph kỳ quặc nên dần dần không đến gần để chơi với em
bởi nhiều lần Ph không có phản ứng gì khi các bạn hỏi hoặc rủ chơi gì đó
Bố mẹ em cũng chia sẻ: trong nhà cháu đi lại rất nhiều, chạy loạn xạ cả
lên, nhiều lúc như thể có việc gì gấp gáp lắm, hỏi thì không nói hoặc nói rất
huyên thuyên, chẳng đâu vào đâu cả.
2.2 Các kỹ năng được sử dụng trong quá trình thu thập thông tin về thân chủ
- Thu thập thông tin: Trên cơ sở sự giới thiệu của người quen, em đã tiến
hành thu thập các thông tin có liên quan đến thân chủ (Ph). Nguồn thông tin
chủ yếu mà em thu thập được là từ người Dì của Ph, mẹ Ph và một số người
họ hàng thân thích.
- Quan sát: Đây là một trong những kỹ năng được sử dụng nhiều và rất
hiệu quả. Kỹ năng này được sử dụng lần đầu khi em gặp Ph tại nhà Dì của Ph
ở Kim Mã, nhờ vậy em đã có được những bằng chứng xác thực, những thông
tin xác thực về tình trạng bệnh của thân chủ. Kỹ năng này con được sử dụng
nhiều khi em tiến hành vãng gia thân chủ và khi cùng Ph thực hiện một số
hoạt động trị liệu.
- Vãng gia: Sau khi có được những thông tin cơ bản về Ph, được sự đồng
ý của gia đình Ph (khá thuận lợi vì là chỗ quen biết với gia đình nên việc tới
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
9
Thực hành công tác xã hội cá nhân
chơi, thăm hỏi là một việc rất tự nhiên), em đã tiến hành vãng gia thân chủ,

đó, ngay cả bố và mẹ. Hầu như em chỉ đáp lại tình cảm của ông ngoại, cậu em
trai 3 tuổi và người Dì của em. Sự thu mình lại của Bi không phải do em bị đối
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
11
Bố
Mẹ
Bi Bo
Ông
D
ì
Thực hành công tác xã hội cá nhân
xử lạnh nhạt, không được quan tâm hay do bị đánh đập mà vì em mắc một
chứng bệnh hiện nay khá phổ biến là hội chứng trẻ tự kỷ. Với nhiều mức độ
biểu hiện khác nhau, trong đó Bi thuộc mức độ trung bình - asperger. Ở mức
độ này, các em có trí thông minh bình thường hoặc trên mức bình thường
nhưng thiếu những kỹ năng giao tiếp bằng lời, khó chia sẻ, hòa nhập với bạn
bè và thường có biểu hiện bên ngoài vụng về, kỳ cục.
3.2 Cây vấn đề
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
12
Hạn chế về khả năng giao
tiếp
Rối loạn asperger Môi trường học tập
mới
Do có vấn
đề về gen
Cấu trúc
chức năng
ở các vùng
chuyên biệt

học
Hội gia
đình có
trẻ tự kỷ
Cơ sở
y tế
M
ẹ
Bi
Gia đình
cu Bi
13
Thực hành công tác xã hội cá nhân
Với tình trạng của Bi, môi trường sinh thái quanh em gồm có cơ sở y tế,
trường học, quê ngoại, hội gia đình có trẻ tự kỷ ở Hà Nội và nhân viên xã hội.
Đây là những nguồn lực cần được huy động nhất trong quá trình can thiệp hỗ
trợ em, bởi với trẻ tự kỷ nên để em tập làm quen dần và kết thân trong phạm
vi vừa đủ, tránh để các em sợ hãi và thu mình lại hơn.
3.4 Phân tích điểm mạnh, điểm yếu
Ph
(Bi)
Bố,
mẹ
Ông
ngoại
Dì
Em
trai
Môi
trường

- Hàng
xóm tốt
- Thầy cô
quý mến
Điểm yếu
- Ít giao
tiếp với
người lạ
- Hạn chế
trong cách
- Thiếu
thời gian
chăm sóc
con
- Sống ở
quê, xa nơi
Ph đang
sống
- Có con
nhỏ nên
không
thường
xuyên chơi
- Còn nhỏ - Môi
trường
mới, hoàn
toàn lạ lẫm
với em
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
14

tại, nói lan man,không có trọng âm….Vì vậy với trường hợp của Ph, em xác
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
15
Thực hành công tác xã hội cá nhân
xđịnh vấn đề ưu tiên trong tiến trình can thiệp này là cải thiện và tăng cường
khả năng giao tiếp cho thân chủ.
4. Kế hoạch trợ giúp thân chủ
Mục tiêu tổng quát trong kế hoạch trợ giúp thân chủ trong tình huống này
là nhằm cải thiện khả năng giao tiếp cho Ph.
Các mục tiêu cụ thể cũng như những hoạt động và nguồn lực trợ giúp sẽ
được trình bày qua bảng kế hoạch sau:
Kế hoạch trợ giúp thân chủ
STT Mục tiêu Thời gian Các hoạt động
Nguồn lực
thực hiện
Kết quả mong
đợi
1 Giúp em thể
hiện việc
nhận biết sự
có mặt của
người khác,
trở thành
một người
bạn của em
Từ ngày
20/9
- Tạo bầu
không khí gần
gũi, thân mật

xã hội
Tăng cường
khả năng tiếp
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
16
Thực hành công tác xã hội cá nhân
giao tiếp
thông qua
các trò chơi
giản như: vẽ
tranh, tô màu,
các trò chơi
với con vật
hay bất cứ đồ
vật nào em
yêu thích như:
đóng kịch
- Chơi những
trò chơi của
em hoặc các
trò chơi liên
quan đến sở
thích Toán
học: ô chữ trí
tuệ
- Bắt chước
những hành
động của Ph
để cùng chơi
với em

âm khi giao
tiếp
dần
- Tìm cách
gần gũi và
thường xuyên
trò chuyện
cùng em
- Thông qua
các trò chơi
đóng kịch
đặc biệt là
ông ngoại
và dì
4 Huy động
nguồn lực
và kết nối
các nguồn
lực với gia
đình em
Ngày
27/9
- Kết nối các
nguồn lực
như: Hội
những gia
đình có trẻ bị
tự kỷ tại Hà
Nội, cơ sở y
tế…

điều trị cho
con mình
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
18
Thực hành công tác xã hội cá nhân
tham gia của
người thân
trong việc cải
thiện tình
trạng của em
5 Cung cấp
một số
thông tin
cần thiết
cho bố mẹ
và người
thân về
chăm sóc và
giáo dục em
Ngày
30/9
- Tham vấn :
cung cấp
thông tin trong
việc chăm sóc,
giáo dục: phải
kiên trì, nhẫn
nại, không nên
la hét, mắng
hoặc áp dụng

thay đổi tốt đẹp hơn trong tương lai cho em.
5.1. Những kết quả đạt được
- Nếu như thời gian đầu Ph không chịu nói chuyện hay chơi cùng nhân
viên xã hội thì sau những nổ lực, cố gắng từ hai phía Ph đã chơi các trò chơi
cùng nhân viên xã hội, em đã biết thể hiện niềm vui khi được chơi cùng người
khác mà không phải là ông ngoại hay dì hoặc em trai của em (cụ thể là với
nhân viên xã hội). Ph đã đưa ra ý kiến trong việc tổ chức trò chơi, chẳng hạn
khi chơi trò giải toán cho điểm, em đã đề nghị tăng nấc thang điểm lên 100
chứ không phải nấc thang điểm 10 như nhân viên xã hội yêu cầu, mặc dù cách
diễn đạt của em vẫn còn vụng về và kỳ cục: “phải là 100 điểm chứ! 100 điểm
là đúng”. Mức độ tham gia các trò chơi hay các hoạt động như dã ngoại với
nhân viên xã hội có chiều hướng tích cực hơn, có xu hướng biết nghe lời.
- Đã giới thiệu cho gia đình Ph nhiều địa chỉ tin cậy liên quan trong việc
chăm sóc và điều trị cho em như trung tâm hỗ trợ trẻ tự kỷ Sao Mai đóng tại
Phường Nhân Chính - Q.Thanh Xuân - Hà Nội, Trung tâm Hy Vọng, Cơ sở I:
Ngõ 290 Kim Mã, quận Ba Đình, Hà Nội, Cơ sở II : 32, ngõ 4, phố Đặng Văn
Ngữ, quận Đống Đa, Hà Nội CLB Gia đình trẻ tự kỷ Hà Nội có địa chỉ
trang web là www.tretuky.com, đây là hai cơ sở có thể hỗ trợ gia đình em Ph
trong quá trình trị liệu và giúp em hoà nhập tốt sau này.
- Tuy thời gian thực hành không dài nhưng đã tổ chức tham vấn hai buổi
cho gia đình nhằm chia sẻ những thông tin cần thiết về chăm sóc và giáo dục
em Ph, giúp em từng bước thay đổi, tăng cường khả năng giao tiếp, sớm có
được môi trường. Điều quan trọng là biết sử dụng ngôn ngữ với cách phát âm
phù hợp với những trạng thái cảm xúc mà em đang có.
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
20
Thực hành công tác xã hội cá nhân
- Đã có những tổng kết, đánh giá và cam kết với gia đình và với chính
bản thân Ph là sẽ tiếp tục hỗ trợ, giúp đỡ Ph, vẫn là một người bạn chơi với em
dù hoạt động thực hành có chấm dứt hay không.

mình quan tâm cũng đồng nghĩa với việc có thêm một sự hụt hẫng vô cùng lớn
và có thể vấn đề của em trầm trọng hơn.
- Về phía xã hội: cộng đồng xã hội cần tạo điều kiện, phối hợp, giúp đỡ
các em hoà nhập, tránh sự phân biệt, xa lánh.
- Đối với các nhà chuyên môn: cần sớm tìm ra giải pháp chữa trị cho
những em bị tự kỷ và những căn bệnh liên quan đến rối loạn trí tuệ ở các em.
Bởi những rối loạn đó nếu không được chữa trị sẽ kéo dài đến suốt cuộc đời
của trẻ, do đó, ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của chính các em, gia đình và
xã hội.
III. Đánh giá
1. Phân tích kỹ năng vận dụng qua phúc trình
Trong quá trinh can thiệp, hỗ trợ Ph, tôi đã tiến hành 4 buổi phúc trình
lồng ghép trong các hoạt động tổ chức trò chơi cho Ph, cụ thể như sau:

Phúc trình lần thứ 1
Thời gian: 16h đến 17h ngày 21/9/2010
Địa điểm: số nhà 12A - Kim Mã - HN
Mục đích: tạo lập sự tin tưởng và mối quan hệ tốt đẹp với thân chủ (Bi)
Mô tả nội dung Đánh giá cảm xúc của
thân chủ
Đánh giá các kỹ
năng sử dụng
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
22
Thực hành công tác xã hội cá nhân
Sau khi đã tạo lập được
mối quan hệ ban đầu với
Bi. Được sự đồng ý của
ba mẹ và dì của em, tôi
bắt đầu tiến hành các

hiện sự quan tâm, đồng
thời để thân chủ có phản
ứng trở lại

Sử dụng các câu hỏi
khơi gợi trí tò mò, thu
hút sự tham gia của đối
tượng
kỹ năng giao tiếp
ngôn ngữ kết hợp với cử
chỉ, ánh mắt thể hiện sự
tin tưởng vào sự mới lạ,
hấp dẫn của trò chơi
nhằm thu hút em tham
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
23
Thực hành công tác xã hội cá nhân
giờ đâu. Muốn chị nói
cho biết không?
Bi: Thử nói coi
Nvxh: Là trò giải toán
cho điểm và có thưởng.
Bi: giống cô giáo cho
điểm chứ gì
Nvxh: Cô giáo cho điểm
thôi chứ không có
thưởng. Trò của chị là
nếu em giải được 1 bài
toán tương ứng với số
điểm của bài toán đó,

thường mà các em chỉ
thích những trò đã biết
trước kết quả. Từ đó các
em chơi để có được kết
quả đó.
Cam kết với thân
chủ về cách thức chơi
nhằm tạo ra bầu không
khí thoải mái và nhất trí
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
24
Thực hành công tác xã hội cá nhân
Nvxh: được rồi, chúng
ta thống nhất như thế
nhé! Bắt đầu nào:
23 + 9 bằng bao nhiêu?
Bi: 32
Nvxh: Bi giỏi quá, trả
lời rất nhanh và đúng.
Câu hỏi đó được 10
điểm thôi, xem chúng ta
có gì làm phần thưởng
nào! A, chị có rất nhiều
kẹo, Bi thích kẹo màu
nào? Em sẽ được lấy 1
cái mà em thích.
Bi: màu này
(bóc ra và ăn một chiếc
kẹo sữa)
Nvxh: Câu hỏi tiếp nhé!

thân chủ
Các câu đề nghị
chưa phù hợp vì làm
thân chủ có phản ứng
tiêu cực
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trà My Lớp LCĐ3 - CT3
25