Bước đầu tìm hiểu phương thức bóc lột giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản
MỤC LỤC
A. Phần mở đầu 2
1. Lý do chọn đề tài 2
2. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 3
3. Mục đích và nhiệm vụ 3
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4
5. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 4
6. Kết cấu tiểu luận 5
B. Nội dung 6
I. Những vấn đề lý luận về giá trị thặng dư 6
1. Quan điểm của Mác−Ăngghen, chủ nghĩa Mác−Lênin về giá trị
thặng dư 6
a. Quan điểm của Mác−Ăngghen về giá trị thặng dư 6
b. Quan điểm của Lênin về giá trị thặng dư 7
2. Các phương pháp sản xuất giá trị thặng dư 8
a. Phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối 9
b. Phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tương đối 10
II. Vấn đề bóc lột giá trị thặng dư của giai cấp công nhân trong
chủ nghĩa tư bản.

11
1. Lịch sử hình thành chủ nghĩa tư bản 11
2. Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu 13
3. Thực trạng của vấn đề bóc lột GTTD của giai cấp công nhân trong
CNTB.
GVHD: Hoàng Thị Kim Liên -1- SVTH: Ngô Thị Thùy
Bước đầu tìm hiểu phương thức bóc lột giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản

15
4. Giải pháp 17

nghĩa tư bản. Nó là động lực vận động, phát triển của chủ nghĩa tư bản, đồng
thời nó cũng làm cho mọi mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản ngày càng sâu
sắc, đưa đến sự thay thế tất yếu chủ nghĩa tư bản bằng một xã hội khác cao
hơn. Trong thế kỉ XX đã có nhiều công trình khoa học luận giải về vấn đề
giá trị thặng dư và bóc lột, thế nhưng sự hiểu biết về vấn đề này có lẽ còn ít.
Vì tất cả những lý do trên nên tôi quyết định tìm hiểu về phương thức bóc lột
giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản và lấy đó làm đề tài nghiên cứu cho bài
tiểu luận của mình.
2. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
Giá trị thặng dư và bóc lột là vấn đề có thật, có từ lâu, và nó trở thành
vấn đề lớn của nhân loại. Trong thế kỉ XX, đã có nhiều công trình khoa học
luận giải về giá trị thặng dư và bóc lột như Nhà nghiên cứu Khoa học xã hội,
PGS-TS Trần Trọng Đăng Đàn nghiên cứu vấn đề nhận thức nội hàm khái
niệm giá trị thặng dư; giá trị thặng dư và bóc lột – nhìn từ góc độ pháp luật
của Ngô Đạt, tạp chí KHPL số 2(33)/2006; Ý nghĩa ngày nay của học thuyết
về giá trị thặng dư của C.Mác, GS-TS Bùi Ngọc Chưởng…Tuy nhiên do
trình độ kiến thức có hạn và thời gian không cho phép nên bài nghiên cứu
của tôi còn hạn chế, tôi chỉ xin góp một phần nhỏ để nhân loại có thể hiểu
thêm về cách mà nhà tư bản sử dụng để bóc lột giá trị thặng dư và đưa ra
một số giải pháp nhằm hạn chế việc bóc lột giá trị thặng dư của giai cấp
công nhân trong chủ nghĩa tư bản, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống
của người công nhân trong giai đoạn hiện nay.
3. Mục đích và nhiệm vụ
GVHD: Hoàng Thị Kim Liên -3- SVTH: Ngô Thị Thùy
Bước đầu tìm hiểu phương thức bóc lột giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản
• Mục đích:
− Tìm hiểu về phương thức bóc lột giá trị thặng dư
• Nhiệm vụ:
− Làm rõ những vấn đề lý luận về giá trị thặng dư
− Tìm hiểu phương pháp sản xuất giá trị thặng dư

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và tài liệu tham khảo, nội dung
gồm: 2 phần và 6 mục
GVHD: Hoàng Thị Kim Liên -5- SVTH: Ngô Thị Thùy
Bước đầu tìm hiểu phương thức bóc lột giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản
B. NỘI DUNG
I. Những vấn đề lý luận về giá trị thặng dư.
1. Quan điểm của Mác−Ăngghen, chủ nghĩa Mác-Lênin về giá trị
thặng dư.
a. Quan điểm của chủ nghĩa Mác–Ăngghen về giá trị thặng dư
Lý luận giá trị thặng dư là một trong những phát hiện vĩ đại của C.Mác.
Nhưng, để nhận thức đúng bản chất khoa học của lý luận này cần đặt nó
trong điều kiện cụ thể của từng quốc gia, dân tộc (trong từng giai đoạn lịch
sử nhất định). Sinh thời, chính Ph.Ăngghen đã khẳng định: nhờ hai phát
hiện: chủ nghĩa duy vật lịch sử và lý luận giá trị thặng dư, chủ nghĩa xã hội
đã trở thành một khoa học và giờ đây vấn đề trước hết là phải tiếp tục nghiên
cứu nó trong mọi chi tiết và mọi mối quan hệ tương hỗ của nó. Ăngghen đã
đề cập đến mối quan hệ giữa cái bất biến và cái khả biến trong việc nghiên
cứu lý luận giá trị thặng dư. Cái bất biến chính là tính khoa học bền vững
của lý luận giá trị thặng dư, nhưng tính khoa học đó cần phải được vận dụng
sáng tạo và phải đặt trong những điều kiện lịch sử nhất định của thực tiễn
sinh động.
Theo quan điểm của C.Mác thì trong xã hội tư bản không có bất kỳ một
nhà tư bản nào chỉ đóng vai trò người bán sản phẩm mà lại không phải là
người mua các yếu tố sản xuất. Vì vậy khi anh ta bán hàng hoá cao hơn giá
trị vốn của nó thì khi mua các yếu tố sản xuất ở đầu vào các nhà tư bản khác
cũng bán cao hơn giá trị và như vậy cái được lợi khi bán sẽ bù cho cái thiệt
hại khi mua. Cuối cùng vẫn không tìm thấy nguồn gốc sinh ra ∆T.
Nếu hàng hoá được bán thấp hơn giá trị thì số tiền mà người đó sẽ được
lợi khi là người mua cũng chính là số tiền mà người đó sẽ mất đi khi là
người bán. Như vậy, việc sinh ra ∆T không thể là kết quả của việc mua hàng

GVHD: Hoàng Thị Kim Liên -7- SVTH: Ngô Thị Thùy
Bước đầu tìm hiểu phương thức bóc lột giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản
đòi quyền lợi về cho mình.
Cần phải có nhận thức mới; như vậy, mới có thể
tìm thấy hạt nhân hợp lý của lý luận giá trị thặng dư trong hoàn cảnh lịch sử
hiện nay. Chính Lênin cũng đã căn dặn rằng: Chúng ta không hề coi lý luận
của Mác như là cái gì đó đã xong xuôi và bất khả xâm phạm; trái lại, chúng
ta tin rằng lý luận đó chỉ đặt nền móng cho môn khoa học mà người đời sau
cần phát triển hơn nữa về mọi mặt, nếu họ không muốn trở thành lạc hậu đối
với cuộc sống. Rõ ràng, những chỉ dẫn đó của những nhà sáng lập ra chủ
nghĩa Mác−Lênin đã cho chúng ta thấy, những thế hệ sau Mác phải nghiên
cứu, xem xét, bổ sung, hoàn chỉnh chủ nghĩa Mác nói chung, lý luận giá trị
thặng dư nói riêng cho phù hợp với những điều kiện, những mối quan hệ
hiện thực cụ thể, chứ không phải là để phê phán, phủ nhận nó.
2. Các phương pháp sản xuất giá trị thặng dư.
Mỗi phương thức sản xuất có một quy luật kinh tế tuyệt đối, quy luật
phản ánh mối quan hệ kinh tế bản chất nhất của phương thức sản xuất đó.
Theo C.Mác, chế tạo ra giá trị thặng dư, đó là quy luật tuyệt đối của phương
thức sản xuất tư bản chủ nghĩa.
Thật vậy, giá trị thặng dư phần giá trị mới dôi ra ngoài giá trị sức lao
động do công nhân làm thuê tạo ra và bị nhà tư bản chiếm không, phản ánh
mối quan hệ kinh tế bản chất nhất của chủ nghĩa tư bản – quan hệ tư bản bóc
lột lao động làm thuê. Giá trị thặng dư do lao động không công của công
nhân tạo ra là nguồn gốc làm giàu của các nhà tư bản.
Mục đích của sản xuất tư bản chủ nghĩa không phải là giá trị sử dụng mà
là sản xuất ra giá trị thặng dư, là nhân giá trị lên. Theo đuổi giá trị thặng dư
tối đa là mục đích và động cơ thúc đẩy sự hoạt động của mỗi nhà tư bản,
cũng như của toàn bộ xã hội tư bản. Do vậy mà các nhà tư bản dùng nhiều
phương pháp để tăng khối lượng giá trị thặng dư. Những phương pháp cơ
GVHD: Hoàng Thị Kim Liên -8- SVTH: Ngô Thị Thùy

bằng không. Như vậy, về mặt kinh tế, ngày lao động phải dài hơn thời gian
lao động tất yếu, nhưng không thể vượt quá giới hạn về thể chất và tinh thần
của người lao động.
Do giới hạn về ngày tự nhiên, về sức lực con người, mặt khác còn do đấu
tranh quyết liệt của giai cấp công nhân đòi giai cấp tư sản phải rút ngắn thời
gian lao động trong ngạy. Chính vì vậy mà giai cấp tư sản phải chuyển sang
một phương pháp bóc lột mới tinh vi hơn, đó là phương pháp bóc lột giá trị
thặng dư tương đối.
b. Phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tương đối
Phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tương đối là phương pháp sản xuất
giá trị thặng dư do rút ngắn thời gian lao động tất yếu bằng cách hạ thấp giá
trị sức lao động, nhờ đó tăng thời gian lao động thặng dư lên trong điều kiện
độ dài ngày lao động, cường độ lao động không đổi.
Giả sử ngày lao động 8 giờ, trong đó 4 giờ là thời gian lao động tất yếu
và 4 giờ là thời gian lao động thặng dư , trình độ bóc lột 100%.Giả thiết rằng
công nhân chỉ cần 2 giờ lao động đã tạo ra được một giá trị bằng giá trị sức
lao động của mình. Do đó mà tỷ lệ phân chia ngày lao động thành thời gian
lao động cần thiết và thời gian lao động giá trị thặng dư trong trường hợp đó
cũng không thay đổi. Khi đó thời gian lao động cần thiết là 2 giờ, thời gian
lao động thặng dư là 6 giờ, trình độ bóc lột của nhà tư bản lúc này là 300%
(m’=300%).
Như vậy để có thể giảm thời gian lao động cần thiết để từ đó gia tăng
tương ứng phần thời gian lao động thặng dư thì các nhà tư bản cần tìm mọi
biện pháp để tăng năng suất lao động trong những ngành sản xuất tư liệu
sinh hoạt. Đồng thời nâng cao năng suất lao động xã hội trong những ngành,
những lĩnh vực sản xuất ra vật phẩm tiêu dùng để nuôi sống người công
nhân.
GVHD: Hoàng Thị Kim Liên -10- SVTH: Ngô Thị Thùy
Bước đầu tìm hiểu phương thức bóc lột giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản
Nếu trong giai đoạn đầu của chủ nghĩa tư bản, sản xuất giá trị thặng dư

chủ nghĩa trong các ngành kinh tế thủ công nghiệp, nông nghiệp, thương
nghiệp. Do đó, các giai cấp mới được hình thành: giai cấp tư sản vốn là
những ông chủ các công trường thủ công, chủ ngân hàng, chủ trang trại;
những người lao động bị bóc lột trở thành người vô sản.
Điều kiện cơ bản để dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa tư bản là sự phát
triển của kinh tế hàng hoá; tuy nhiên, cần phải trải qua quá trình tích lũy tư
bản.
Quá trình tích luỹ tư bản được thực hiện bằng nhiều biện pháp.
Sau các cuộc phát kiến địa lí rầm rộ, cac tầng lớp quý tộc và thương nhân ra
sức cướp bóc của cải của các nước thuộc địa ở châu Mĩ, châu Phi và châu Á
đem về Tây Âu.
Người Bồ Đào Nha chuyên chở về nước nhiều vàng, hàng hoá quý hiếm
và hương liệu mà họ kiếm được từ châu Phi, Ấn Độ.Việc buôn bán nô lệ
đem lại lợi nhuận đặc biệt. Từ năm 1442, người ta đã bắt đầu xuất cảng nô lệ
da đen đến Bồ Đào Nha. Tầng lớp thương nhân nắm độc quyền thương mại,
vừa buôn bán, vừa đánh cướp các đoàn thuyền của các nước khác. Thậm chí,
bằng sức mạnh quân sự và những chính sách đe doạ, họ đã mua được những
hàng hóa với giá cả cực kì rẻ mạt.
Bọn quý tộc phong kiến và giai cấp tư sản còn dùng cả bạo lực để cướp
đoạt ruộng đất của nông dân.
Ở nhiều nơi diễn ra phong trào “rào đất cướp ruộng”, nông dân bị đuổi đi,
còn ruộng của họ thì biến thành các đồng cỏ chăn cừu. Hàng vạn nông dân
trở thành người lang thang, buộc phải đi làm thuê trong các xí nghiệp của
giai cấp tư sản. Nhiều người vì các khoản đóng góp quá nặng nề, vì sách
nhiễu của bọn quan lại, vì nợ nần… đã bị phá sản. Ngay ở thành thị, nhiều
GVHD: Hoàng Thị Kim Liên -12- SVTH: Ngô Thị Thùy
Bước đầu tìm hiểu phương thức bóc lột giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản
thợ thủ công do vay lãi, do thuế khoá cũng bị tước đoạt tư liệu sản xuất và
phải đi làm thuê.
Như vậy, quá trình tích luỹ ban đầu là quá trình tập trung vốn vào tay một

Ở nông thôn, nền sản xuất nhỏ của nông dân dần bị xoá bỏ và thay thế
bằng hình thức đồn điền hay trang trại, sản xuất theo quy mô lớn để cung
cấp cho thị trường. Người lao động (trồng trọt hay chăn nuôi) trở thành công
nhân nông nghiệp theo chế độ làm công, ăn lương. Bọn quý tộc phong kiến
cũng chuyển sang kinh doanh ruộng đất theo hình thức trang trại, bóc lột
công nhân nông nghiệp và trở thành tầng lớp quý tộc mới.
Trong ngành thương nghiệp, các thương hội trung đại được thay thế bằng
các công ti thương mại. Các công ti này hoạt động trên cơ sở hùn vốn, vừa
buôn bán, vừa cướp bóc. Thương mại quốc tế phát triển rộng rãi. Hội chợ
quốc tế là nơi giao lưu của các thương khách từ nhiều nước khác nhau. Các
tuyến buôn bán đường dài được hình thành.
Từ những thay đổi trên, xã hội Tây Âu có sự biến đổi, các giai cấp mới
được hình thành. Những thợ cả, thương nhân, thị dân giàu có, quý tộc mới
chuyển sang kinh doanh, dần trở thành các ông chủ của các công trường thủ
công, các tàu buôn lớn, các ngân hàng và các trang trại. Họ làm thành giai
cấp tư sản, bóc lột những người làm thuê, nắm nhiều của cải; mặc dù chưa
có địa vị chính trị trong xã hội phong kiến nhưng họ đại diện cho nền sản
xuất mới tiến bộ. Những người lao động làm thuê thì đông, đó là những
người vô sản. Họ bị bóc lột thậm tệ, sau này đi theo giai cấp tư sản đấu tranh
chống phong kiến.
Tuy mới ra đời và còn nhiều non yếu nhưng chủ nghĩa tư bản đã tỏ ra
hơn hẳn chế độ phong kiến về nhiều mặt, có những ảnh hưởng lớn lao đối
GVHD: Hoàng Thị Kim Liên -14- SVTH: Ngô Thị Thùy
Bước đầu tìm hiểu phương thức bóc lột giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản
với toàn xã hội thời bấy giờ. Tuy nhiên, nếu xem xét lịch sử của thế giới với
những cuộc chiến tranh, cũng như nghiên cứu bản chất của chủ nghĩa tư bản
chúng ta sẽ thấy có những điều rất lý thú. Mác đã khẳng định mục đích cao
nhất của chủ nghĩa tư bản là lợi nhuận và để đạt được mục đích siêu lợi
nhuận thì chủ nghĩa tư bản sẽ không từ một thủ đoạn nào kể cả phải lên giá
treo cổ. Đây là một chân lý mà kể cả những nhà nghiên cứu tâm lý, kinh tế

Việc đấu tranh của giai cấp công nhân là nhằm chống việc nhà tư bản
chiếm đoạt hoàn toàn giá trị thặng dư, đòi phân chia giá trị thặng dư cho
đúng, cho hợp lý. Nhưng khi mà yêu cầu căn bản này không được thực hiện-
nhà tư bản cứ thế thẳng tay bóc lột, lấy cho bằng hết các loại giá trị thặng
dư.
Chủ nghĩa tư bản ngày nay tuy có những điều chỉnh nhất định về hình
thức sở hữu, quản lý và phân phối để thích nghi ở mức độ nào đó với điều
kiện mới, nhưng sự thống trị của chủ nghĩa tư nhân vẫn tồn tại nguyên vẹn,
bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản vẫn không thay đổi. Nhà nước tư sản
hiện nay tuy có tăng cường can thiệp vào đời sống kinh tế và xã hội nhưng
về cơ bản nó vẫn là bộ máy thống trị của giai cấp tư sản.
Tuy nhiên do trình độ đạt được của văn minh nhân loại và do cuộc đấu
tranh của giai cấp công nhân, mà một bộ phận không nhỏ công nhân ở các
nước tư bản phát triển có mức sống tương đối sung túc, nhưng về cơ bản họ
vẫn phải bán sức lao động và vẫn bị nhà tư bản bóc lột giá trị thặng dư.
Trong điều kiện hiện nay do kĩ thuật và công nghệ hiện đại được áp dụng
rộng rãi nên khối lượng giá trị thặng dư được tạo ra chủ yếu nhờ tăng năng
suất lao động. Việc tăng năng suất lao động do áp dụng kĩ thuật và công
nghệ hiện đại có đặc điểm là chi phí lao động sống trong một đơn vị sản
GVHD: Hoàng Thị Kim Liên -16- SVTH: Ngô Thị Thùy
Bước đầu tìm hiểu phương thức bóc lột giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản
phẩm giảm nhanh, vì máy móc hiện đại thay thế được nhiều lao động sống
hơn.
Cơ cấu lao động xã hội ở các nước tư bản phát triển hiện nay có sự biến
đổi lớn. Do áp dụng rộng rãi kĩ thuật và công nghệ hiện đại nên lao động
phức tạp, lao động trí tuệ tăng lên và thay thế lao động giản đơn, lao động cơ
bắp. Do đó, lao động trí tuệ, lao động có trình độ kĩ thuật cao ngày càng có
vai trò quyết định trong việc sản xuất ra giá trị thặng dư. Chính nhờ sử dụng
lực lượng lao động ngày nay mà tỉ suất và khối lượng giá trị thặng dư đã
tăng lên rất nhiều.

đời sống thực tiễn và kéo theo đó là sự lạc hậu của cả xã hội.
Chính vì vậy mà việc nâng cao trình độ hiểu biết sẽ góp phần giải phóng
con người ra khỏi đời sống kém phát triển và tạo không gian tự do để con
người có thể phát huy hết năng lực sáng tạo của mình. Đồng thời đó cũng là
điều kiện để phát triển xã hội.
Ba là, thay thế lao động giản đơn bằng lao động phức tạp.
Ngày nay, con người không ngừng sáng tạo và sự sáng tạo đồng nghĩa
với phát triển, nền kinh tế cũng phát triển theo chất lượng của con người. Do
vậy, lao động đơn giản không còn là động lực chính cho sự phát triển mà
thay vào đó là lao động sáng tạo. Bản chất của lao động thay đổi làm cho giá
trị chứa trong lao động cũng thay đổi và nó tạo ra sự phát triển năng lực lao
động của con người.
Bốn là cần có sự điều chỉnh về hình thức sở hữu quản lý và phân phối
sản phẩm.
Nhà nước cần tăng cường can thiệp vào đời sống kinh tế và xã hội của
giai cấp công nhân, quan tâm hơn đến giá trị mà người công nhân đã bỏ ra,
cần có những sự điều chỉnh nhất định về hình thức sở hữu quản lý và phân
GVHD: Hoàng Thị Kim Liên -18- SVTH: Ngô Thị Thùy
Bước đầu tìm hiểu phương thức bóc lột giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản
phối để thích nghi với tình hình hiện tại, phân chia lại giá trị thặng dư cho
đúng, cho hợp lý, hợp tình.
Năm là, dân chủ hóa nền kinh tế
−
chính trị.
Dân chủ tạo ra tự do cho con người, cả tự do sáng tạo, cả tự do tìm kiếm,
cả tự do bán sức lao động cũng như tự do dịch chuyển và sử dụng các sở hữu
để có lợi nhất. Do đó dân chủ chính trị kết hợp với tự do kinh tế là chìa khóa
của sự giải phóng con người ra khỏi bóc lột.
Những giải pháp trên là nhằm ngăn chặn việc chiếm đoạt toàn bộ giá trị
thặng dư của chủ nghĩa tư bản, góp phần đem lại quyền và lợi ích chính đáng

Bước đầu tìm hiểu phương thức bóc lột giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản
D. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. C.Mác toàn tập, tập 1, NXB sự thật, HN, 1987
2. C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 23, NXB Chính trị quốc gia Hà
Nội, 1993
3. Công nhân: giai cấp "tiền phong" bị bóc lột, Trần Trọng Nghĩa
4. Bóc lột, giá trị thặng dư, giai cấp công nhân, chủ nghĩa tư bản, từ điển
bách khoa toàn thư Việt Nam
5. Giá trị thặng dư và bóc lột–nhìn từ góc độ pháp luật, Ngô Đạt, tạp chí
KHPL số 2(33)/2006
6. Giáo trình những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác–Lênin, NXB
chính trị quốc gia Hà Nội, 2009
7. Giáo trình triết học Mác−Lênin, NXB Chính trị quốc gia, 2003
8. Trang web Google.com.vn
9. Vấn đề nhận thức nội hàm khái niệm giá trị thặng dư, PGS-TS Trần
Trọng Đăng Đàn (Nhà nghiên cứu Khoa học xã hội)
10.V.I Lênin toàn tập, tập 3, “sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở Nga”,
NXB Tiến bộ Mát-xcơ-va, 1976
11.Ý nghĩa ngày nay của học thuyết về giá trị thặng dư của C.Mác, GS-TS
Bùi Ngọc Chưởng, Học viện Chính trị quốc gia Tp.Hồ Chí Minh
GVHD: Hoàng Thị Kim Liên -21- SVTH: Ngô Thị Thùy